Педагогтардың аттестациядан өтерде тапсыратын авторлық бағдарлама жұмысына қатысты ардагер ұстаз Өмір Шыныбекұлы пікір білдіріп, өткір шындықты айтты деп жазады Democrat.kz.
"Авторлық бағдарлама - тек шығармашылық емес, кішігірім ғылыми жұмыс.
Сонда Қазақстандағы педагог-шебер мен педагог-зерттеушінің барлығы ғалым ба?
Егер олардың барлығы ғалым болса неге еліміздің білім саласында келеңсіздік пен былық көп?
Ватсап-чаттарда тарап жатқан "Авторлық бағдарлама жазып береміз" деген хабарландырулардың артында кімдер тұр?
Жалпы, педагогтарды аттестациялау ережесіне осы талаптардың енуіне кім немесе қай мекеме мүдделі?
Бұл сұрақтар білім беру саласындағы ең шиқанды жерді түртіп отыр.
Жауаптарды жүйелеп, мәселенің мән-жайын ашып көрейік.
1. Педагог-зерттеуші мен шебердің бәрі ғалым ба?
Жоқ, оларды классикалық мағынадағы ғалым (scientist) деп атауға болмайды. Бұл жерде ұғымдардың шатасуы бар:
🔹️ Ғалым — іргелі жаңалықтар ашады, ғылыми дәрежесі (PhD) бар және ғылыммен кәсіби айналысады.
🔹️ Педагог-зерттеуші/шебер — бұл мұғалімнің әдістемелік шеберлік деңгейі. Авторлық бағдарлама жазу оны ғалым қылмайды, тек өз пәнін оқытудың жаңа, тиімдірек жолын ұсынған «тәжірибеші-инноватор» екенін білдіреді.
Мәселе неде?
Қазіргі аттестация жүйесі мұғалімнен ғалымға тән қасиеттерді (мақала жазу, зерттеу жүргізу) талап еткенімен, оған ғалым сияқты зерттеу жүргізуге жағдай (уақыт, ресурс) жасалмаған.
2. Неге білім саласында келеңсіздік көп?
Егер мыңдаған «зерттеуші» мұғалім болса, білім сапасы неге көтерілмейді?
Себебі — формализм.
🔹️ Қағазбастылық
Мұғалімнің біліктілігі балаға берген білімімен емес, жинаған қағазымен (портфолио) өлшенеді.
🔹️ Сан қуу
Мектептер мен білім бөлімдеріне «зерттеуші» мұғалімдердің пайызын көбейту туралы жоспар беріледі. Бұл сапаны емес, «сандарды» жасауға итермелейді.
🔹️ Еңбекақыға тәуелділік
Санат алу — жалақыны өсірудің жалғыз жолы. Мұғалім ғылымға қызыққаннан емес, отбасын асырау үшін амалсыз «авторлық бағдарлама» жазуға (немесе сатып алуға) мәжбүр.
3. "Авторлық бағдарлама жазып береміз" дегендер кімдер?
Бұл — аттестация жүйесінің айналасында құрылған көлеңкелі бизнес.
Оның артында мынадай топтар тұр:
◾️ Делдалдар мен фрилансерлер
Ескі бағдарламаларды көшіріп (плагиат), сыртын өзгертіп сатып отырған пысықайлар.
◾️ Ғылыми-әдістемелік орталықтардың қызметкерлері: Талаптарды іштен білетін және бағдарламаны сараптамадан (рецензия) өткізіп беруге кепілдік бере алатын «инсайдерлер».
◾️ Білім беру платформалары
«Сертификат сатумен» айналысатын жекеменшік сайттар.
4. Бұл талаптардың енуіне кім мүдделі?
Бұл жүйенің қалыптасуына бірнеше тарап мүдделі немесе жанама әсер етті:
◾️ Оқу-ағарту министрлігі
Халықаралық стандарттарға (ЭЫДҰ елдері сияқты) ұмтылу арқылы мұғалімдерді «үнемі даму үстіндегі маман» ретінде көрсеткісі келді.
◾️ Сараптамалық мекемелер («Өрлеу», Ұлттық академия т.б.)
Олар үшін мұғалімдерге арналған курстар мен бағдарламаларды бекіту — үлкен мемлекеттік тапсырыс пен қаржы көзі.
◾️ Бюрократиялық аппарат
Жүйені күрделендіру арқылы «бақылаушы» және «рұқсат беруші» ретіндегі өздерінің маңыздылығын сақтап қалады.
Авторлық бағдарлама — жақсы идея, бірақ ол ерікті және нақты жаңалығы бар мұғалімдерге ғана арналуы тиіс еді.
Бірақ өкінішке қарай, "Әжептеуір ән еді, пұшық айтып қор қылды".
Оны барлық мұғалімге міндеттеу — сапасыз өнімдердің көбеюіне және сыбайлас жемқорлыққа жол ашты", дейді Өмір Шыныбекұлы.
