Астанада 300-ге жуық педагог жаңа оқу бағдарламасын 14 пәндік топта талқылады. Министрлік өзгерістер оқушы жүктемесін оңтайландыратынын айтады. Алайда мұғалімнің жүктемесі азаятынын дәлелдейтін нақты тетік әзірге көрінбейді. Керісінше, әлеуметтік GPA, жаңа бағалау талаптары, жеке оқу бағдарламалары мен үздіксіз мониторинг ұстазға қосымша жұмыс жүктеуі мүмкін деп жазады Democrat.kz.
Астанада өткен «Негізгі және жалпы орта білім беру: сапалы өзгерістер және кәсіби даму» республикалық жазғы сессиясына еліміздің 20 өңірінен 300-ге жуық педагог қатысты.
Олардың арасында білім басқармаларының мамандары, әдістемелік орталық өкілдері, директор орынбасарлары және 5–11-сынып мұғалімдері болды. Жиынды Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы ұйымдастырған.
Алғашқы воркшопта қатысушылар 14 пәндік топқа бөлініп, жетілдірілген үлгілік бағдарламаларды, өзгерген оқу мақсаттарын және сабақ жоспарлау тәсілдерін қарастырды. Екінші воркшоп 16 бағыт бойынша өтіп, қалыптастырушы бағалау, жасанды интеллект, инклюзивті білім және «Адал азамат» бағдарламасын пән мазмұнына кіріктіру мәселелерін қамтыды. Бұл мәліметтер Ұлттық білім академиясы мен салалық басылымның сессия туралы хабарламасында көрсетілген.
Құжатты әзірлеген маман мен оны сыныпта жүзеге асыратын мұғалімнің бетпе-бет сөйлесуі, сөз жоқ, пайдалы. Бірақ 8 мыңнан астам мектебі бар ел үшін 300 адамның басын қосу — бағдарламаны барлық мектепке енгізу емес, соның алғашқы қадамы ғана.
«Оқу жүктемесі азаяды» деген кімнің жүктемесі?
Ресми хабарламада оқу бағдарламаларындағы жүктеменің оңтайландырылғаны айтылады. Математикадағы кейбір оқу мақсаттары қайта қаралып, баланың жасына сәйкес келмейтін тақырыптар алынып тасталған. Бірінші сыныпта бейімделу кезеңі қарастырылып, «Әліппе» мен «Ана тіліне» көбірек уақыт бөлінбек.
Бірақ бұл жерде маңызды айырмашылық бар: министрлік айтып отырғаны — негізінен оқушының оқу жүктемесі. Ал мұғалімнің құжат толтыруы, сабақ жоспарлауы мен есеп тапсыруы азаяды деген нақты шешім жарияланған жоқ.
Керісінше, жаңа оқу жылында:
- 5–7-сыныптарға «Конституция негіздері»;
- 8–11-сыныптарға «Заң және тәртіп»;
- 5–11-сыныптарға «Жеке қауіпсіздік» курстары енгізіледі;
- «Құқық негіздері» пәні жаңартылады;
- жасанды интеллект элементтері барлық пәннің мазмұнына біртіндеп кіріктіріледі;
- қалыптастырушы бағалаудың жаңа құралдары қолданылмақ.
Бұл өзгерістердің әрқайсысы мұғалімнен жаңа күнтізбелік жоспар, сабақ материалы, тапсырма және бағалау өлшемдерін әзірлеуді талап етеді. Демек, алғашқы кезеңде жұмыс жеңілдеуден бұрын көбейетіні анық.
Әлеуметтік GPA: жақсы идеяның қағазға айналу қаупі
Жаңа стандарттағы ең даулы өзгерістердің бірі — әлеуметтік GPA. Ол оқушының қоғамдық жұмысқа, мектеп өміріне, үйірмелер мен волонтерлік жобаларға қатысуын академиялық бағадан бөлек есепке алуды көздейді. Нәтижесі негізгі білім туралы аттестаттың қосымшасына жазылмақ.
Ұлттық білім академиясының әлеуметтік GPA жөніндегі 40 беттік әдістемелік ұсынымында қағазбастылыққа жол бермеу қажеттігі жазылған. Алайда сол құжаттың өзінде мектептерге:
- жергілікті ереже әзірлеу;
- жауапты үйлестіруші тағайындау;
- мектепішілік жұмыс тобын құру;
- оқушы портфолиосын жүргізу;
- жеке жетістіктер картасын жыл сайын жаңарту;
- бақылау журналдары мен бағалау парақтарын толтыру;
- оқушының, мұғалімнің және мектеп қауымының пікірлерін жинау;
- жыл сайын талдамалық анықтама дайындау ұсынылады.
Бұған қоса әлеуметтік GPA үшін Kundelik, Google Forms, Excel немесе Moodle секілді платформаларды пайдалану қарастырылған. Ұсынымда болашақта мәліметтерді Kundelik немесе Ұлттық білім беру дерекқорына автоматты түрде енгізетін модуль жасау қажеттігі ғана айтылған.
Яғни бірыңғай цифрлық жүйе толық іске қосылмай тұрып талап енгізілсе, мұғалім бір ақпаратты журналға, Excel кестесіне, Google Forms-қа және мектеп есебіне қайта-қайта енгізуі ықтимал.
Әдістемелік құжат «формалды есеп болмауы керек» дейді. Бірақ сонымен бірге форма, журнал, портфолио, мониторинг пен талдамалық анықтама талап етеді. Негізгі қайшылық — осында.
Инклюзивті білім де қолдаусыз қалмауы керек
Жаңартылған мемлекеттік стандартта ерекше білім беруді қажет ететін бала үшін бағдарламаны бейімдеу және кей жағдайда жеке оқу бағдарламасын педагогтің өзі әзірлеуі көзделген.
Бұл — қажетті әрі дұрыс талап. Бірақ мұғалімге дефектолог, психолог, әдіскер және арнайы цифрлық құрал берілмесе, жақсы бастама тағы бір күрделі құжатқа айналады.
Бір сыныпта отызға жуық оқушы отырған жағдайда әр баланың жеке ерекшелігін зерттеу, бағдарлама бейімдеу, нәтижесін тіркеу және есеп беру үшін мұғалімге уақыт та, мамандардың көмегі де қажет.
Мұғалімдер не дейді?
Әлеуметтік желідегі пікірлер ресми оптимизмнен өзгешелеу.
Жазғы сессияға қатысқан Ақтөбе қаласының биология пәні мұғалімі Сәуле Ерназарова мен математика мұғалімі Бекзатхан Сахитжанның пікірлері министрліктің ресми парақшасында жарияланды. Қатысушылар сессияның тәжірибе алмасуға мүмкіндік бергенін атап өткен.
Алайда мұндай бейнепікірлерді 300 қатысушының тәуелсіз сауалнамасы деп қабылдауға болмайды. Қатысушыларға қойылған сұрақтар, олардың сын-ескертпелері және воркшоп қорытындысында берілген ұсыныстардың толық тізімі ашық жарияланбаған.
Ал мұғалімдердің тәуелсіз парақшаларында басқа мәселе көтеріледі. Threads желісіндегі педагог парақшаларының бірінде жағдай «бір ұстаз — 40 түрлі талап» деп сипатталған.
Мұғалімдерге арналған тағы бір талқылауда педагогті WhatsApp чаттарының модераторына, мектеп шараларының фотографына және әлеуметтік желіге есеп салатын қызметкерге айналдырмау талап етіледі. Пікір иелері фотоесеп, Instagram-ға жазба жариялау, міндетті конкурс пен авторлық бағдарлама секілді жұмыстарды қысқартуды сұраған.
ҚМЖ туралы талқылауда да екі түрлі пікір бар. Бір тарап сабаққа жоспарсыз кіруге болмайтынын айтады. Екінші тарап ҚМЖ мұғалімнің ойын реттейтін құрал болуы керек, тексерушіге көрсететін қағазға айналмауы тиіс деп санайды. Бұл пікірлердің ортақ мәні біреу: ұстаз жоспардың өзіне емес, оның есеп үшін талап етілуіне қарсы.
Әлеуметтік желідегі пікірлер ғылыми сауалнама емес. Дегенмен олар мұғалімдердің өзгеріске емес, өзгерістің қалай енгізілетініне алаңдайтынын көрсетеді.
Жаңа бағдарлама қай жағдайда жұмысты жеңілдетеді?
Бағдарлама мұғалімнің жұмысын тек мына жағдайда жеңілдете алады:
- Барлық пән бойынша дайын әрі түсінікті әдістемелік нұсқаулық оқу жылы басталмай тұрып жарияланса;
- Бағалау үлгілері мен сабақ материалдары ашық әрі тегін берілсе;
- Әлеуметтік GPA жеке қағаз журналға айналмай, қолданыстағы жүйеге автоматты енгізілсе;
- Бір ақпаратты қағаз және электрондық форматта қатар тапсыруға тыйым салынса;
- 300 қатысушының тәжірибесін тарату үшін ашық бейнесабақтар мен тұрақты кеңес алаңы құрылса;
- Мектеп әкімшілігі №130 бұйрықта көрсетілмеген қосымша есепті мұғалімнен талап етпесе.
Жаңа оқу бағдарламасының мазмұнында пайдалы өзгерістер бар. Оқушыға ауыр тақырыптарды қысқарту, құқықтық сауаттылықты күшейту, жасанды интеллектіні дұрыс қолдануды үйрету және ерекше баланың қажеттілігін ескеру — заман талабына сай қадамдар.
Бірақ жақсы мазмұн мұғалімнің жұмысын өздігінен жеңілдетпейді.
Қазіргі құжаттарға қарағанда, 2026–2027 оқу жылы педагог үшін өтпелі әрі жұмыс көлемі артатын кезең болуы ықтимал. Өйткені жаңа пәндер мен бағалау тәсілдері енгізіліп жатыр, ал оларды жүргізетін бірыңғай цифрлық тетік пен барлық мектепке арналған анық нұсқаулық толық көрінбейді.
Сондықтан әзірге берілетін жауап мынау: жаңа бағдарлама оқушының оқу жүктемесін жеңілдетуі мүмкін, бірақ мұғалімді қағазбастылықтан құтқаратыны дәлелденген жоқ. Керісінше, нақты шектеу қойылмаса, есепті көбейту қаупі басым.
