Мектепке діни киім элементтерімен келуге жол берілмейтіні туралы Оқу-ағарту министрлігінің ұстанымынан кейін әлеуметтік желіде министр Жұлдыз Сүлейменоваға қатысты аса өткір жазба тарады. Онда министрдің өзімен ғана шектелмей, тіпті оның жақындарының жаназасына қатысты діни үкім сипатындағы сөз айтылған. Жазба жұртты екіге бөліп, мектептегі хиджаб мәселесін зайырлылықтан жеке адамның діни сеніміне үкім айтуға дейін жеткізді, деп жазады Democrat.kz.
Threads желісіндегі carbonio.ai8 аккаунты Жұлдыз Сүлейменованың суретін жариялап:
«Осы адамның және жақындарының жаназасын шығарған имамдар исламға қарсы шыққанмен тең!» – деп жазған.
Жазбаның шығуына мектептерде діни киім элементтеріне жол берілмейтіні туралы министрдің мәлімдемесі түрткі болған.
8 қыркүйекте Жұлдыз Сүлейменова Үкіметтегі брифингте мектептерде бірыңғай форма талабы сақталатынын айтып, бұған дейін кейбір жекеменшік білім беру ұйымдарында хиджабқа рұқсат беру жағдайлары болғанын жеткізген. Министр мұндай фактілер бойынша тиісті органдар жұмыс жүргізетінін, талап сақталмаса лицензияға қатысты шаралар да қарастырылуы мүмкін екенін мәлімдеді.
Бұл – Сүлейменованың жеке шешімі емес
Әлеуметтік желідегі пікірталаста назардан тыс қалған маңызды жайт бар.
Қазақстан мектептерінде діни киім элементтеріне қатысты талап Жұлдыз Сүлейменова министр болған кезде пайда болған жоқ.
2016 жылғы №26 бұйрықтың 13-тармағында:
«Мектеп формасына түрлі діни конфессияларға қатысты киім элементтерін қосуға болмайды»
деп нақты жазылған. Бұл талап қазіргі уақытта да күшінде.
2026–2027 оқу жылы қарсаңында Оқу-ағарту министрлігі де аталған норманың өзгермегенін қайта түсіндірді. Білім беру жүйесінің зайырлы сипаты сақталатыны ресми түрде айтылды.
Демек әлеуметтік желіде бір адамның жеке бастамасы сияқты көрсетіліп отырған талап – кемінде он жылдан бері қолданылып келе жатқан мемлекеттік норма.
«Министр – мемлекеттік қызметкер, ол заңға бағынады»
Пікірталаста осы мәселеге назар аударғандар да көп.
Желі қолданушыларының бірі:
«Жұлдыз Сүлейменова – министр, бұл кісі мемлекеттік қызметкер. Қазақстан Республикасының барлық заңына бағынады. Зайырлы мемлекет болашағымыздың дамуына қарсы болмайды», – деп жазған.
Тағы бір пікір иесі қысқа ғана:
«Біз зайырлы мемлекетпіз!» – деген.
Қазақстанның қазіргі Конституциясының бірінші бабында республика демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет екені бекітілген. Ал «Білім туралы» заң білім берудің зайырлы сипатын негізгі қағидаттардың бірі ретінде белгілейді.
Сондықтан мектептегі діни киімге қатысты дау бір министрдің жеке дүниетанымы төңірегіндегі мәселе емес. Оның ар жағында мемлекеттік мектептің зайырлы сипаты жөніндегі қолданыстағы құқықтық норма тұр.
«Үкім шығаратындай сен кім едің?»
Жазбадағы ең үлкен қарсылық хиджаб туралы пікірден емес, министр мен оның жақындарының жаназасына дейін сөз қозғаудан туған.
Бір қолданушы авторға:
«Үкім шығаратындай сен кім едің?» – деп сұрақ қойған.
Тағы бір пікірде мұндай сөздің қоғамға алауыздық әкелетіні айтылған.
Яғни пікірталастың бір бөлігінде мәселе «хиджаб киюге бола ма, болмай ма?» деген сұрақтан шығып, адамның діни мәртебесіне кім үкім айта алады деген басқа арнаға ауысқан.
Әсіресе мемлекеттік органның шешіміне келіспеген адамның сол қызметкердің ғана емес, оның жақындарының болашақ жаназасына дейін араластыруы желі қолданушыларының қарсылығын күшейткен.
Діни талап па, мемлекеттік ереже ме?
Жазба авторы пікірлердің бірінде ислам білім алуға қарсы емес екенін айтып, өз ұстанымын діни тұрғыдан қорғауға тырысқан.
Ал оған қарсы пікір білдіргендер мәселенің дінді қолдау немесе қолдамауда емес, Қазақстан мектебінің қандай ережемен жұмыс істейтінінде екенін алға тартқан.
Бұл айырмашылық қазіргі даудың өзегін анық көрсетеді.
Ата-ана немесе оқушы белгілі бір дінді ұстануы мүмкін. Бірақ мектеп – жеке діни қауым емес. Оның жұмысы Конституцияға, «Білім туралы» заңға және міндетті мектеп формасына қойылатын бірыңғай талаптарға бағынышты.
Сол талапта діни конфессияларға қатысты киім элементтеріне рұқсат берілмейтіні тікелей көрсетілген.
Хиджаб дауы енді адамның жеке басына ауысты
Желіде хиджаб мәселесіне қатысты бұрыннан екі түрлі ұстаным бар.
Бір тарап оны адамның діни сенімін білдіру құқығы деп санайды.
Екінші тарап мемлекеттік мектепте баршаға ортақ зайырлы форма болуы керек деген талапты қолдайды.
Алайда Жұлдыз Сүлейменоваға қатысты соңғы жазба бұл таластың басқа деңгейге ауысқанын көрсетті. Мұнда енді министрдің қызметтік шешімі ғана емес, оның өзі, туыстары және болашақтағы жерлеу рәсіміне дейін діни баға берілген.
Осыған байланысты пікірлердің бірінде:
«Министрдің кері шегінуін халық та қолдамайды. Ел болашағы – білімде», – делінген.
Тағы бір қолданушы қоғамның дамуы мен білім мәселесін діни талаптан бөлек қарастыру керектігін жазған.
Ал қарсы тарап министрдің хиджабқа қатысты ұстанымын дінге қарсы әрекет ретінде бағалауын жалғастырып отыр.
Он жылдан бері тұрған талап неге дәл қазір үлкен дауға айналды?
Мектеп формасындағы діни элементтерге қойылған шектеу 2016 жылдан бері бар.
Соған қарамастан бұл тақырып жыл сайын жаңа оқу жылы басталғанда қайта көтеріледі.
Биыл мәселе Жұлдыз Сүлейменованың жекеменшік мектептерге де ортақ талап сақталатынын қатаң айтуынан кейін қайта ушықты.
Ал әлеуметтік желідегі соңғы жазба бір нәрсені анық көрсетті: Қазақстандағы хиджаб дауы енді киім мәселесімен ғана шектелмейді.
Бір жағында – Конституция мен мектептің зайырлы сипатына сүйенген мемлекеттік талап.
Екінші жағында – мектепте діни киімді таңдауға мүмкіндік берілуі керек деп санайтын азаматтар.
Ал осы екі ұстанымның арасындағы пікірталаста мемлекеттік шешім қабылдаған адамның өзіне және оның жақындарына діни үкім сипатындағы сөздердің айтылуы даудың қаншалықты шиеленіскенін көрсетіп отыр.
