Қазақстанның білім беру жүйесіне енгізілген реформаларға қатысты тағы бір өткір сын айтылды. Мектеп пен жоғары оқу орнында 30 жыл физикадан сабақ берген маман қазіргі бағдарламаның күрделілігін, мұғалімдерді қажытқан құжаттарды және шетелдік әдістерді сол күйінде көшіру тәжірибесін сынға алды. Оның пікірінше, білім саласындағы өзгерістер оқушы мен ұстаздың мүмкіндігін ескермей жүргізілген, деп жазады Democrat.kz.
Facebook желісінде Абай Орынбайұлы есімді қолданушы Қазақстандағы білім беру бағдарламасының кемшіліктері туралы көлемді пікір жариялады.
Өзін мектеп пен университетте 30 жыл физика пәнінен сабақ берген маман ретінде таныстырған ол қазіргі білім жүйесіндегі мәселелерді нақты мысалдармен түсіндірген.
Автордың пікірінше, шетелдік білім беру тәсілдерін енгізу кезінде қазақстандық мектептердің қалыптасқан ерекшеліктері мен оқушылардың дайындық деңгейі жеткілікті ескерілмеген.
«2010 жылдары Кембридж университетінде құрастырылған "Жаңа оқу әдістері" деген бағдарламаны 100% әкеліп енгізді де жіберді. Бұрынғы тамаша оқу жүйеміздің ерекшеліктері мүлде ескерілмеді! Ең бастысы діліміз (менталитет) те ескерілмеді», — деп жазды ол.
Бұл — автордың реформаларға берген бағасы. Аталған бағдарламаның Қазақстанға дәл осы сипатта енгізілгені туралы тұжырым бөлек құжаттық тексеруді қажет етеді.
«45 минутта мұның бәріне қалай үлгеруге болады?»
Абай Орынбайұлы білім беру жүйесіндегі ең үлкен мәселелердің бірі ретінде мұғалімге қойылатын әдістемелік талаптардың көптігін атаған.
Оның айтуынша, жаңартылған бағдарлама аясында топтық жұмыс, түрлі оқыту тәсілдері, өзін-өзі және бірін-бірі бағалау, алдын ала әзірленген бағалау өлшемдері енгізілген.
«Өзін-өзі бағалау енгізілген(!), әр топтағы оқушылар бірін-бірі бағалауы керек(!). Алдын ала бағалау критерийлері жазылуы керек! Біздің оқушылар бірін-бірі әділ бағалай ала ма? Жоқ! Менталитет ескерілмеді деген осы. Осының бәрін 45 минутта үлгеру керек?!» — деп сұрайды ол.
Автор сабақ барысында мұғалімнің тек 30 пайыз, ал оқушылардың 70 пайыз сөйлеуіне қатысты әдістемелік ұстанымды да сынға алған.
Оның түсіндіруінше, бұл тәсіл мұғалім сабақтың 30 пайызында ғана сөйлеп, қалған уақытта оқушылар өздігінен жаңа материалды меңгеруге тиіс дегенді білдірмейді.
Алайда, оның пікірінше, бұл талаптың тәжірибеде орындалуы мұғалімге қосымша қиындық туғызған.
«Бәрін 45 минутта үлгеру мүмкін бе? Жоқ!» — деп түйіндейді автор.
«ҚМЖ жазғанша мұғалім біліктілігін арттырсын!»
Жазбада мұғалімдердің қысқа мерзімді жоспар, орта мерзімді жоспар және ұзақ мерзімді жоспар әзірлеуге жұмсайтын уақыты да қозғалған.
Абай Орынбайұлының айтуынша, бұрын педагогтер күнтізбелік-тақырыптық жоспар мен сабақ жоспарын пайдаланып, оқу үдерісін өз кәсіби тәжірибесіне сүйеніп ұйымдастырған.
Ал қазіргі жоспарлау талаптары мұғалімнің әр әрекетін алдын ала егжей-тегжейлі жазуды қажет етеді деп есептейді.
«Мұғалім алдын ала 7 модульдерді (әдістерді) қашан, қалай, қанша уақытта қолданатынын толық жазып шығуы керек. Қандай сұрақтарды қоятынын түгел жазуы керек», — дейді ол.
Автор мұндай жоспарлауды шамадан тыс талап деп бағалаған.
«Ал қалай өткізеді, ол мұғалімнің біліктілігіне байланысты. Ал біліктілікті арттыруға уақыт мүлде жоқ! ҚМЖ жазу керек!» — деп жазды ол.
Бұл пікірде мұғалімнің кәсіби дамуына жұмсалатын уақыт пен есептік құжаттарды әзірлеуге кететін уақыт арасындағы қайшылық көтерілген.
«Бұрынғы алтыншы сыныптың тақырыбын төртінші сыныпқа көшірген»
Педагог қазіргі оқу бағдарламасының күрделілігіне де тоқталды.
Оның пікірінше, бастауыш сыныптарда балалардың жас ерекшелігіне сай келмейтін тапсырмалар кездеседі.
«Бастауыш мектептерде бұрынғы 6-сыныпта оқытылатын материал қазір 4-сыныпта оқытылады. 2-сыныпта теңдеу құруға есептер шығарылады. 5–11 сыныптарда да өте күрделі!» — деп жазды автор.
Ол физика пәнін мысалға алып, барлық оқушыға күрделі ғылыми ұғымдарды тереңдетіп оқыту қажеттігіне күмән келтірген.
«Күрделі тақырыптардан (электродинамика, оптика, кванттық физика, атомдық және ядролық физика) жалпы түсініктерді ғана беру керек және ол тақырыптарды емтихан, ең бастысы ҰБТ сұрақтарына қоспау керек!» — дейді ол.
Автордың пайымдауынша, оқушы болашақта қандай мамандықты таңдайтынына қарай жоғары оқу орнында қажетті пәндерді тереңдетіп оқи алады.
Ол өзінің инженерлік-технологиялық мамандық студенттеріне дәріс берген тәжірибесін келтіріп, физика мен математиканы жоғары оқу орнында қайтадан толық көлемде оқытқанын атап өткен.
«Оқушыны күрделі бағдарламамен қинаудың қажеті жоқ»
Абай Орынбайұлы мектеп бағдарламасындағы материалдарды едәуір қысқартуды ұсынады.
«Ақпараттық технологияның қарыштап дамыған заманында, керісінше, мектептегі материалдарды кем дегенде 1/3-ге қысқарту керек!» — деп жазған ол.
Автордың ойынша, мектепте барлық пәнді күрделендірудің орнына оқушыларға негізгі ұғымдарды меңгертіп, болашақ мамандығына қажетті білімді кейін тереңдетуге мүмкіндік берген жөн.
Ол Конституцияны бастауыш сыныптарда оқыту туралы ұсыныстарға да күмән келтіріп, балалардың жас ерекшелігін ескеру қажеттігін айтқан.
Дегенмен оқу бағдарламасын үштен бірге қысқарту білім сапасын міндетті түрде жақсартады деген қорытынды жасауға болмайды. Мұндай өзгерістің тиімділігі оқу мақсаттары мен оқушылардың білім нәтижелерін салыстыру арқылы анықталуға тиіс.
Ұстаздардың кәсіби еркіндігі қайда қалды?
Абай Орынбайұлының жазбасындағы ортақ мәселе — мұғалімнің кәсіби еркіндігі мен оқушының жас ерекшелігіне сәйкес білім беру қажеттігі.
Ол шетелдік әдістерді қолдануға түбегейлі қарсы емес. Мәселен, топпен жұмыс істеу, сұрақ-жауап және пікірталас жүргізу сияқты тәсілдерді пайдалы деп есептейді.
Бірақ оларды мұғалімнің тәжірибесіне, оқушының дайындығына және сабақтың мақсатына қарай қолдану қажет екенін алға тартады.
Жазбада сыналған басты мәселе — әдістемелік тәсілдердің өзі емес, олардың міндетті әрі күрделі рәсімге айналуы.
30 жылдық тәжірибесін алға тартқан педагог мектеп бағдарламасын жеңілдетуді, мұғалімдердің құжат әзірлеуге кететін уақытын қысқартуды және оқытудың нақты нәтижесіне көбірек көңіл бөлуді ұсынады.
Осы пікірлер білім саласындағы маңызды сауалды қайта көтереді: мектеп бағдарламасы баланың білімін тереңдетуге қызмет етіп жатыр ма, әлде оқу үдерісін шамадан тыс күрделендіріп жіберді ме?
