Бір кездері Қазақстандағы ең ықпалды шенеуніктердің бірі болған Өмірзақ Шөкеев кейінгі төрт жылда үлкен саясаттан мүлде көрінбей кетті. Министр, бірнеше облыстың әкімі, вице-премьер, «Самұрық-Қазынаның» басшысы болған адамның қазір ресми түрде қайда жұмыс істейтіні туралы ашық дерек жоқ. Алайда оның отбасы мен жақын туыстарының бизнесі әлі де миллиардтаған теңге айналымы бар салаларда жұмыс істейді, деп жазады Democrat.kz.
31 жасында министр болған
Өмірзақ Шөкеев – тәуелсіз Қазақстанның алғашқы жылдарынан биліктің ең жоғарғы сатыларында жүрген санаулы шенеуніктің бірі.
Ол 1964 жылы дүниеге келген. Мәскеу экономика және статистика институтын экономист-математик мамандығы бойынша бітірген. Ал 1995 жылы, небәрі 31 жасында Қазақстанның Экономика министрі болып тағайындалды. Кейін экономика және сауда министрі, вице-премьер, бірінші вице-премьер, Ауыл шаруашылығы министрі болды. Қостанай облысын, Астананы, Оңтүстік Қазақстан және Түркістан облыстарын басқарды. 2011–2017 жылдары елдегі ең ірі мемлекеттік активтер шоғырланған «Самұрық-Қазына» қорының басқарма төрағасы қызметін атқарды.
Шөкеевтің өмірбаянындағы жұрт көп біле бермейтін тағы бір кезең бар: мемлекеттік қызметтің арасында ол банк саласында да еңбек еткен. Яғни оның еңбек жолы тек әкімдік пен министрлік кабинеттерінен тұрмайды.
Бала кезіндегі Шөкеев туралы да қызық деректер сақталған. Бұрынғы сыныптастары оның математика мен физикадан өте мықты болғанын, мектеп ансамблінде гитара мен барабанда ойнағанын, баскетбол құрамасының капитаны болғанын айтқан. Ал ауылдасының естелігіне қарағанда, студент кезінде демалысқа келгенде бос жатпай, қыш құйып, оны тасып ақша тапқан. Бұл – ресми өмірбаян емес, ауылдастары айтқан естелік екенін ескерген жөн.
2022 жылы саясаттан бір-ақ күнде кеткендей болды
Шөкеевтің соңғы мемлекеттік қызметі – Түркістан облысының әкімі.
2022 жылы оның қарамағында қызмет істеген Кентау қаласының бұрынғы әкімі Дәурен Махажанов пара алу ісі бойынша сотталды. Шөкеев бұған дейін бағынышты қызметкерінің кінәсі дәлелденсе, қызметінен кететінін мәлімдеген болатын.
Махажанов сотталғаннан кейін Шөкеев шынымен отставкаға өтініш берді. 2022 жылғы 31 тамызда Президент оның отставкасын қабылдады. Бұл істе Өмірзақ Шөкеевтің өзі күдікті болған жоқ.
Содан бері оның мемлекеттік қызметке немесе ірі ұлттық компанияға ресми түрде қайта тағайындалғаны туралы дерек жарияланған жоқ.
2026 жылғы ақпанда ашық бизнес реестрлерін зерттеген журналистер де Шөкеевтің өз атына тіркелген коммерциялық компания таппағанын жазады. Реестрде ол Қазақстан гольф федерациясы қоғамдық бірлестігінің тең құрылтайшыларының бірі ретінде ғана көрсетілген.
Демек, бүгінгі ашық ақпаратқа сүйенсек, 62 жастағы экс-шенеуніктің нақты қай мекемеде жұмыс істеп жүргенін айту мүмкін емес. Оның қай қалада тұрақты тұратыны немесе күнделікті немен айналысатыны жөнінде де сенімді ресми ақпарат жоқ. Сырт көзге Шөкеев үлкен саясаттан кейін жария өмірден саналы түрде шеттеген адамға ұқсайды.
«Жеке кепілдік бердім»: Шөкеевтің тосын мәлімдемесі
Шөкеевтің шенеунік ретіндегі ең қызық эпизодтарының бірі 2018 жылы болған.
Ол кезде мемлекет астық сатып алу үшін Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорының қаражатын пайдаланған. Бұл шешім қоғам мен депутаттар арасында сұрақ туғызған еді.
Шөкеев Forbes Kazakhstan басылымына берген сұхбатында бұл қарызға Үкімет кепілдік бергенін айтып қана қоймай, өзінен де жеке кепілдік талап етілгенін және оны бергенін мәлімдеген. Себебін астықтың кейін пайдамен сатылатынына сенімді болғанымен түсіндірген.
Мемлекеттік қаржыға қатысты мәміледе министрдің «жеке кепілдік бердім» деп ашық айтуы Қазақстан шенеуніктерінің тәжірибесінде жиі кездесе бермейтін жағдай.
Шөкеев қаншалықты бай?
Бұл сұраққа келгенде өте маңызды бір жайт бар.
Өмірзақ Шөкеевтің жеке байлығының нақты көлемін көрсететін сенімді ашық дерек жоқ.
Оның қанша үйі, жері, ақшасы немесе бағалы қағазы бар деген толық әрі тексерілген жария декларацияны ашық деректерден табу мүмкін болмады. Сондықтан интернеттегі әртүрлі «Шөкеевтің байлығы пәлен миллион доллар» деген бағалауларды нақты дерек ретінде қабылдауға болмайды.
Ашық реестрлерге жасалған 2026 жылғы зерттеуде де оның жеке атына коммерциялық бизнес тіркелмегені көрсетілген.
Бірақ жағдай оның жұбайы мен балаларына келгенде өзгеше.
Шөкеевтің жұбайы Зәуре Мұхаметжанова жылжымайтын мүлікті жалға беру және пайдалану саласында жұмыс істейтін City Show Ltd компаниясының құрылтайшылары қатарында. Сонымен бірге ол Алматыда тіркелген, ірі қара өсірумен айналысатын KZ Асыл Тұқым компаниясына қатысы бар. Журналистік зерттеудегі реестр мәліметтері бойынша, бірінші компания 2015 жылдан бері 179 миллион теңгеден астам, екіншісі 2016 жылдан бері шамамен 120 миллион теңге салық төлеген. Бұл сандар компаниялардың құнын емес, салық төлемдерінің көлемін көрсетеді.
Үлкен қызы Нұрбала Шөкеева жылжымайтын мүлікті басқарумен байланысты BC Asia KZ, ресторан бизнесіндегі New Hall Food, сондай-ақ астық, тұқым және мал азығын көтерме сатуға арналған Agro Silkroad компанияларына қатысқан.
Екінші қызы Нұргүл Шөкеева Алматыдағы киім саудасымен айналысатын Alma Di Monte компаниясының тең құрылтайшысы ретінде көрсетілген. Сонымен бірге оның Медеу ауданында жылжымайтын мүлікті жалға беру және басқарумен айналысатын жеке кәсіпкерлігі бар.
Яғни Шөкеевтің өз атына тіркелген ірі бизнес көрінбегенімен, оның ең жақын отбасы мүшелерінің жылжымайтын мүлік, ауыл шаруашылығы және сауда салаларында кәсіптері бар.
Бауырымен байланысты компанияның бір жылдық түсімі – 21,9 млрд теңге
Шөкеев әулетіндегі ең ірі бизнестің бірі – «Алатау Құс» құс фабрикасы.
Компанияны Өмірзақ Шөкеевтің туған бауыры Серік Естай құрған. 2018 жылы ол компания акцияларын жұбайы Айжан Асановаға берген.
2025 жылдың соңындағы мәлімет бойынша, «Алатау Құс» акцияларының 85,23 пайызы Айжан Асановаға, қалған 14,77 пайызы компанияның бас директоры Жанна Құрмашеваға тиесілі.
Ең қызығы – компанияның көлемі. 2025 жылы кәсіпорынның түсімі 21,9 млрд теңге, ал таза пайдасы 1,63 млрд теңге болған. Сол жылы фабрика 25,5 мың тонна құс етін өндірген. 2026 жылы кәсіпорын өндірісін кеңейту жұмыстарын бастаған.
Бұл деректердің бәрі Серік Естай мен оның жұбайына байланысты. Оларды Өмірзақ Шөкеевтің жеке активі ретінде көрсету дұрыс емес.
Дубайдағы сегіз пәтер
Шөкеевтің бауыры Серік Естай мен оның әйелі Айжан Асановаға қатысты бұдан да қызық дерек халықаралық Dubai Unlocked зерттеуінен шықты.
Зерттеу дерегіне сәйкес, ерлі-зайыптылар Дубайдың ең қымбат аудандары саналатын Downtown Dubai мен Palm Jumeirah-да сегіз пәтерге иелік еткен. Олардың жалпы бағасы 6 миллион доллардан асады.
Тағы да қайталап айту қажет: бұл – Өмірзақ Шөкеевтің емес, оның туған бауыры мен жеңгесінің мүлкі.
Алайда бір әулеттің экономикалық мүмкіндігін бағалағанда бұл дерек, сөзсіз, назар аудартады.
Екінші бауыры – жылжымайтын мүлік бизнесінде
Өмірзақ Шөкеевтің тағы бір бауыры Берік Естай да мемлекеттік қызметтен кейін бизнеске кеткен.
2026 жылғы реестр деректерін талдаған зерттеуге сәйкес, ол Navoi Towers Almaty, Stroi Invest Group, Hotel Stroi Invest сияқты жылжымайтын мүлік компанияларына қатысы бар кәсіпкер.
Stroi Invest Group Астанадағы тоғыз қабатты iPlaza бизнес орталығымен байланысты. Ал Hotel Stroi Invest серіктесімен бірге Астанадағы Hampton by Hilton Astana Triumphal Arch қонақүйі мен бизнес-орталығы орналасқан көпфункционалды кешенге иелік етеді. Компанияның балансында Астанада үш жер телімі мен төрт жылжымайтын мүлік нысаны бар екені көрсетілген.
Бұл да Өмірзақ Шөкеевтің меншігі емес. Бірақ ағайынды екі бауырдың да ірі агробизнес пен жылжымайтын мүлік секторында болуы Шөкеев отбасының экономикалық ауқымын көрсетеді.
2026 жылы аты Эпштейн құжаттарынан да көрінді
Биыл Өмірзақ Шөкеевтің есімі күтпеген жерден халықаралық деңгейдегі даулы құжаттарға байланысты қайта аталды.
2026 жылы АҚШ Әділет министрлігі Джеффри Эпштейн ісіне қатысты жаңа құжаттарды жариялағаннан кейін қазақстандық БАҚ хат алмасулардың бірінде Шөкеевтің аты «Самұрық-Қазына» контексінде кездесетінін жазды.
Алайда бұл жерде өте маңызды ескерту бар: адамның аты хат алмасуда кездесуі оның Эпштейнмен жеке байланыста болғанын, онымен кездескенін немесе қандай да бір заңсыз әрекетке қатысқанын дәлелдемейді. Қазіргі ашық деректер мұндай тұжырым жасауға негіз бермейді.
Сондықтан бұл фактіні сенсацияға айналдырмай, тек Шөкеев есімінің құжаттарда аталғанын көрсету дұрыс.
Сонымен, Шөкеев қазір кім?
Өмірзақ Шөкеевтің өмірбаянында Қазақстандағы билік жүйесінің отыз жылдық тарихы тұрғандай.
31 жасында министр болды. Бірнеше облысты және Астананы басқарды. Үкімет басшысының бірінші орынбасары болды. «Самұрық-Қазына» секілді жүздеген миллиард долларлық ұлттық активтерді басқаратын қорды басқарды. Ауыл шаруашылығы министрі болды. Соңында Түркістан облысының әкімі қызметінен кетіп, үлкен саясаттан көрінбей қалды.
Ал 2026 жылғы ашық деректер оның өз атына ірі бизнес көрсетпейді. Есесіне жұбайы мен қыздарының жылжымайтын мүлік, мал шаруашылығы, сауда салаларында кәсіптері бар. Туған бауырларының біріне жақын компания жылына 20 миллиард теңгеден астам табыс түсіреді, екіншісі ірі жылжымайтын мүлік жобаларымен айналысады. Бір бауырының отбасының Дубайда құны 6 миллион доллардан асатын сегіз пәтері бары анықталған.
Қазақстандағы ең ұзақ қызмет еткен ықпалды шенеуніктердің бірі мемлекеттік қызметтен кеткеннен кейін өзі барынша көлеңкеге кеткенімен, оның айналасындағы отбасы мен туыстық бизнес желісі агробизнес, инвестиция және қымбат жылжымайтын мүлік салаларында әлі де елеулі экономикалық салмаққа ие.
Дайындаған - Ұлжан БАҚЫТҚЫЗЫ.
