Әлеуметтік желіде мұғалімнің жалақысына қатысты жарияланған жазба көптің көкейіндегі мәселені қайта қозғады. Ресми есептерде педагогтердің айлығы өскені айтылғанымен, ұстаздардың бір бөлігі табысының керісінше азайып бара жатқанына шағымдануда. Мұның себебі неде, деп жазады Democrat.kz.
Threads әлеуметтік желісінде жарияланған жазбада еңбек өтілі жеті-сегіз жылға жеткен мұғалім өзінің алған жалақысына көңілі толмайтынын ашық жеткізген.
«ЗП түсті. 195000 түсті че там. Мұғалім болуға желания бар ма достар. Жылдан жылға зп азайып жатыр. 7-8 жыл стажбен не болды мынау. Кредитке жетпейді», – деп жазған ол.
Кейінгі жазбасында ұстаз тіпті мамандық таңдағанына өкінетінін жеткізген.
«Ех. Мамандық ауыстыру керек. Жалақысы үшін өкінемін таңдағаныма кейде».
Бұл жазбаға пікір қалдырған әріптестері де мұғалімдердің табысына қатысты мәселенің бар екенін айтқан.
«Точно жылдан жылға азайып құлдырап жатыр», – дейді бірі.
Ал келесі педагогтің сөзі мәселенің тағы бір қырын ашады:
«Қосымша жұмыс жасамаса қазір қиын жалпы. 7 сағатпен на дому 104к зп че там ба».
Тағы бір ұстаз мұғалімнің екінші жұмысты қатар алып жүруі оңай еместігін, кешкі уақытта да құжатпен айналысуға тура келетінін жазған.
Ендеше, мұғалімдердің жалақысы шынымен азайып жатыр ма?
Ресми деректерге қарасақ, бір қарағанда мүлде басқа көріністі байқаймыз.
Оқу-ағарту министрлігі 2025 жылы жариялаған мәліметте педагогтердің жалақысы 2020 жылдан бастап 100 пайызға өскенін хабарлаған. Ведомствоның сол кездегі есебі бойынша, 2024 жылы қала мұғалімдерінің орташа айлығы бір мөлшерлемеге, яғни аптасына 16 сағатқа, 352 мың теңгені құраған.
Алайда бұл көрсеткіш әр мұғалім дәл осындай жалақы алады деген сөз емес.
Ең маңызды айырмашылық та осында.
Мұғалімнің нақты табысы оның апталық сағатына, еңбек өтіліне, біліктілік санатына, қосымша міндеттеріне және үстемеақыларына байланысты есептеледі.
Мәселен, бұрын 24 сағат сабақ берген педагогтің жүктемесі 16 сағатқа қысқарса, негізгі жалақысының сағатқа байланысты бөлігі үштен бірге төмендеуі мүмкін. Санат үшін төленетін үстемеақы өзгерсе немесе қосымша міндеттер алынып тасталса, қолға тиетін ақша да өзгереді.
Сондықтан «жалақым азайды» деген әрбір шағымның себебін нақты есеп парағынан анықтау қажет.
Бірақ мәселенің екінші, әлдеқайда күрделі жағы бар.
2026 жылғы сәуірде жарияланған Ұлттық статистика бюросының деректеріне негізделген талдауда білім беру саласындағы нақты жалақының үшінші жыл қатарынан азайғаны айтылды. 2025 жылы саладағы атаулы жалақы 6,8 пайызға өскенімен, инфляция есепке алынғанда нақты табыс 4,1 пайызға төмендеген.
Яғни қағаз жүзінде жалақы көбейгенімен, оған сатып алуға болатын тауарлар мен қызметтердің көлемі азайған.
2026 жылғы қыркүйекте Қазақстандағы жылдық инфляция 9,3 пайызды құрады. Азық-түлік тауарлары 8,5 пайызға, азық-түлікке жатпайтын тауарлар 11 пайызға қымбаттаған.
Бұл нені білдіреді?
Егер мұғалімнің жалақысы өзгермей, азық-түлік, коммуналдық қызмет, көлік және күнделікті қажеттіліктер қымбаттай берсе, оның нақты тұрмыс деңгейі төмендейді.
Сөйтіп ұстаздың қолына кеше түскен ақша бүгін бұрынғыдай жетпей қалады.
Әлеуметтік желідегі жазбалардың артында тұрған мәселе де осы болуы мүмкін.
Бір жағында – жалақының өскенін көрсететін ресми статистика. Екінші жағында – несие төлеуге қиналғанын, қосымша жұмыс іздеуге мәжбүр екенін айтқан мұғалімдер.
Мұндай жағдайда мемлекет орташа жалақы көрсеткішімен шектелмей, мұғалімдердің нақты қанша табыс алып отырғанын еңбек өтілі, санаты, жүктемесі және өңірі бойынша ашық көрсетуі қажет.
Әсіресе жеті-сегіз жыл жұмыс істеген педагогтің 195 мың теңге алғанына не себеп болғанын анықтау маңызды. Бұл толық мөлшерлеме үшін төленген жалақы ма, әлде қысқартылған оқу жүктемесінің нәтижесі ме? Үстемеақылар толық есептелген бе? Қолға түскен сомадан қандай міндетті ұсталымдар жасалған?
Мұның бәрі нақты тексеруді қажет етеді.
Ең бастысы, мұғалімнің табысын бағалағанда тек есептелген жалақыны емес, оның сатып алу қабілетін де ескерген жөн.
Өйткені мұғалімнің айлығы туралы мәселе – жалғыз бір маманның жеке қаржылық қиындығы емес. Бұл педагог кәсібінің тартымдылығына, тәжірибелі ұстаздардың мектепте қалуына және білім беру жүйесінің тұрақтылығына тікелей қатысты мәселе.
Мұғалімнің жалақысы өсті деген есеп пен «несиеге жетпейді» деген ұстаздың сөзі неге бір-біріне қайшы келеді? Бүгінде жауап іздеуді қажет ететін негізгі сұрақ – осы.
