«Бұйрықты орындамасақ, кінәлі мұғалім. Орындап, заң бұзсақ, тағы да кінәлі мұғалім!» Қазақстандық ұстаздар мен ата-аналар «Балажан» платформасына қатысты наразылық білдіріп, балалардың жеке мәліметтерінің қауіпсіздігіне алаңдап отыр. Даудың ушығуына байланысты Оқу-ағарту министрлігі ресми түсініктеме берді, деп жазады Democrat.kz.
Қазақстанда жаңадан енгізіліп жатқан «Балажан» цифрлық платформасына қатысты дау күшейді. Мұғалімдер мен ата-аналар жүйеге балалардың және олардың отбасы мүшелерінің жеке мәліметтерін енгізу талабының қаншалықты заңды екенін сұрап, жауапты органдарға наразылық білдірді.
Әлеуметтік желілердегі пікірталаста педагогтердің жеке электрондық цифрлық қолтаңбаны (ЭЦҚ) пайдалануы, ата-аналардың жеке сәйкестендіру нөмірі, тұрғылықты мекенжайы, жұмыс орны, білімі және отбасылық жағдайы туралы ақпараттардың жиналуы ерекше алаңдаушылық туғызған.
Ұстаздардың бірі мұндай талапқа мұғалім ретінде ғана емес, ата-ана ретінде де қарсы екенін мәлімдеген.
«Мен педагогпін. Бірақ ата-ана ретінде жеке мәліметтерімнің қандай да бір жүйеге енгізілуіне қарсымын. Кім кіммен тұрады, кім қайда оқыған, кімнің қандай диагнозы бар — мұндай ақпараттарды не үшін жинау керек?» — деп жазған ол.
«Бұйрықты орындасақ та, орындамасақ та, кінәлі мұғалім!»
Пікірталастағы ең өткір мәлімдемелердің бірі ұстаздардың заң алдындағы жауапкершілігіне қатысты болды.
«Бір жағынан, жеке ақпаратты жариялауға болмайтынын өздері айтады. Екінші жағынан, бізді заң бұзуға мәжбүрлейді. Бізге бұйрық берілді, балалар мен ата-аналардың барлық мәліметін базаға енгізіп жатырмыз. Ал ертең әдеттегідей бұйрықты орындамағанымыз үшін де, заңды бұзғанымыз үшін де мұғалім кінәлі болып шығады!» — деп наразылық білдірген педагог.
Басқа ұстаз да оқушылар туралы мәліметтердің қауіпсіздігіне алаңдаған.
«Бұл — сотқа дейін апаруы мүмкін мәселе. Егер деректер басқа жаққа тарап кетсе, біздің ЭЦҚ-мен кіргеніміз белгілі. Заң алдында кім жауап береді? Біз, мұғалімдер, осы платформаның тоқтатылуын талап етеміз», — деген ол.
Педагогтер ақпараттық жүйеге жеке ЭЦҚ арқылы кіру тәртібін де түсінбейтінін жеткізген.
«Неге мұғалімдер бөтен бағдарламаларға өздерінің жеке мәліметтері арқылы кіруге тиіс? Егер деректер жоғалса, кім жауап береді?» — деп сұраған пікір иелерінің бірі.
Бұл сауалдарда екі бөлек мәселе көтеріліп отыр: оқушылар мен ата-аналардың деректерін өңдеудің заңдылығы және сол деректердің қауіпсіздігіне кім жауап беретіні.
«Ата-анасының қай университетте оқығанына дейін сұрайды»
Өзін сынып жетекшісі ретінде таныстырған тағы бір педагог платформада толтыру талап етілетін мәліметтердің көлеміне таңданысын білдірген.
«Мен қаладағы мектептердің бірінде мұғалім әрі сынып жетекшісімін. Қазір бізді «Балажан» платформасын толтыруға мәжбүрлеп жатыр. Онда ата-аналардың қай университетте оқығанына дейін, ЖСН-і, мекенжайы, қайда және кім болып жұмыс істейтіні сұралады. Бұл қаншалықты заңды? Мұғалімдерді қашанғы қорлай береді?» — деп жазған ол.
Ата-аналар да мұндай ақпараттарды жинаудың қажеттілігіне күмән келтірген.
«Мен өзімнің және балаларымның жеке мәліметтерін беруге үзілді-кесілді қарсымын. Бұл деректерді кім жинайды? Ақпарат базасы кімнің меншігінде болады? Мәліметтердің құпия сақталуына қандай кепілдік бар? Бұл жүйеге менің және балаларымның жеке деректері не үшін қажет?» — деп сұраған ата-ана.
Ал тағы бір ата-ана платформаға мәлімет беруден жазбаша бас тартқанын мәлімдеген.
«Мен ата-ана ретінде бас тарту туралы өтініш жаздым! Жеке мәліметтер тым көп сұралады. Мұғалімдерді неге осы жүйеге тіркелуге міндеттейді? Құрметті ата-аналар, наразылық білдіріңіздер! Бізді ғана естуі мүмкін. Мұғалімдерді баяғыда тыңдаудан қалған», — деп жазған ол.
Оқу-ағарту министрлігі не деп жауап берді?
Наразылықтардан кейін, 15 қазанда Оқу-ағарту министрлігі «Балажан» платформасына қатысты ресми түсініктеме жариялады.
Ведомствоның мәліметінше, жүйені Балалардың құқықтарын қорғау комитеті 2026–2030 жылдарға арналған «Қазақстан балалары» тұжырымдамасы аясында енгізіп жатыр.
Платформаның негізгі мақсаты — ерекше назар мен қолдауды қажет ететін балаларды дер кезінде анықтап, қажетті көмек ұйымдастыру.
Министрлік «Балажан» балалар мен олардың отбасылары туралы жаңа мәліметтер жинауды талап етпейтінін мәлімдеді.
Бұған дейін педагогтер қағаз құжаттар мен әртүрлі ақпараттық жүйелерде жүргізген деректер енді бірыңғай цифрлық платформаға біріктірілмек.
Ведомствоның түсіндіруінше, бастапқы мәліметтер жүйеге бір рет енгізіледі. Кейін қажеттілігіне қарай ғана жаңартылады.
Министрлік мұндай тәсіл қағазбастылықты азайтып, педагогтердің жұмысын жеңілдетуге және мамандардың өзара байланысын жақсартуға мүмкіндік береді деп есептейді.
Сондай-ақ «Балажан» Ұлттық білім беру деректер қорының құрамындағы модуль екені, балалардың жеке мәліметтері заңнама талаптарына сәйкес қорғалатыны хабарланды.
Министрлік мәлімдемесі ұстаздардың сұрағына толық жауап берді ме?
Министрлік платформаның мақсаты мен жұмыс істеу тәртібін түсіндіргенімен, мұғалімдер мен ата-аналар көтерген бірқатар нақты мәселе ашық қалып отыр.
Атап айтқанда, педагогтер жеке ЭЦҚ арқылы жүйеге кіруге не үшін міндеттелетінін, ата-аналар туралы қандай мәліметтерді жинауға заңды негіз бар екенін және ақпарат қауіпсіздігі бұзылған жағдайда кім жауап беретінін сұраған.
Ведомство деректердің заңнамаға сәйкес қорғалатынын айтқанымен, жарияланған түсініктемеде мәліметтердің нақты қандай құқықтық негізде өңделетіні, оларға кімдердің қол жеткізе алатыны және жеке ЭЦҚ қолдану тәртібі егжей-тегжейлі ашып көрсетілмеген.
Дегенмен мұның өзі платформаның заңсыз екенін немесе жеке деректердің қорғалмайтынын дәлелдемейді. Мұндай қорытынды жасау үшін жүйенің құқықтық құжаттары мен техникалық қауіпсіздік шараларын тексеру қажет.
Ал ұстаздардың наразылығы білім саласындағы бұрыннан айтылып келе жатқан тағы бір мәселеге назар аудартып отыр.
Цифрландыру педагогтің жұмысын жеңілдетуге арналғанымен, мұғалімдер әр жаңа жүйені толтыру үшін қосымша уақыт жұмсауға мәжбүр екенін айтып келеді.
Оқу-ағарту министрлігі «Балажан» қағазбастылықты азайтады деп сендіріп отыр. Ал педагогтер әзірге мәлімет енгізу жұмысының өздеріне жүктелгеніне наразы.
Осы екі ұстанымның арасындағы қайшылық жаңа платформаның нақты нәтижесі қандай болатынына қатысты сұрақ туғызады.
