Қазақстандық мұғалімдердің табысы туралы ресми мәлімет пен педагогтердің қолына тиетін нақты ақша арасында үлкен айырмашылық бар ма? Atameken Business эфиріндегі әңгімеден кейін әлеуметтік желіде осы мәселе қайта көтерілді. Бір мұғалім 35 жылдық еңбек өтілімен 255 мың теңге алатынын айтса, енді бірі бастауыш сынып мұғалімінің жалақысы 180 мың теңге екенін жазды. Тіпті «әйелім осы айда 147 мың теңге алды» деген пікір де бар. Алайда тәжірибесі, санаты және сағат саны жоғары педагогтер 500–600 мың теңгеден астам табыс алатынын айтқан мысалдар да кездеседі, деп жазады Democrat.kz.
Мұғалімнің жалақысы қанша?
Бір қарағанда қарапайым сұрақ сияқты. Бірақ әлеуметтік желідегі пікірталасқа қарасаңыз, оған бір ғана санмен жауап беру мүмкін емес.
Atameken Business арнасындағы «Дневной формат» бағдарламасына хабарласқан көрермен ресми түрде айтылып жүрген педагогтердің табысына күмән келтірген. Оның айтуынша, қоғамда мұғалімдер 500 мың теңгеге жуық айлық алады деген түсінік қалыптасқанымен, жас бастауыш сынып мұғалімдерінің нақты табысы 200 мың теңгенің айналасында қалып отыр.
Қазақстандық үздіксіз білім беру қауымдастығының атқарушы директоры Наталья Мишукова эфирде 200 мың теңге шамасындағы жалақы санаты жоқ, еңбек жолын жаңадан бастаған мұғалім үшін қалыпты болуы мүмкін екенін түсіндірген.
Ал 500 мың теңгеге жуық табыс бірден берілмейді. Мұндай соманың қалыптасуына еңбек өтілі, біліктілік санаты, оқу жүктемесі және әртүрлі қосымша төлемдер әсер етеді.
Бірақ осы түсіндірме әлеуметтік желідегі көпшіліктің күмәнін сейілте қоймаған.
«35 жылдық өтілім бар, қолыма 255 мың аламын»
Жазбаның астындағы ең көп қолдау жинаған пікірлердің бірін зейнет жасына жақындаған мұғалім қалдырған.
Ол:
«16 сағатым бар. Үш айдан кейін зейнетке шығамын. Қолыма 255 мың теңге аламын. Еңбек өтілім – 35 жыл», – деп жазған.
Бұл пікірге жүзден астам адам қолдау білдірген.
Тағы бір қолданушы қызының бастауыш сынып мұғалімі екенін айтып:
«Қызым бастауыш сынып мұғалімі. Жалақысы – 180 мың теңге», – деген.
Ал қазақ тілінде жазылған пікір әлеуметтік желідегі талқылаудың ең эмоционалды тұстарының біріне айналды.
«Менің әйелім мұғалім. Осы айда 147 мың зарплата алды. Енді істеймін бе, істемеймін бе деп ойланып отыр. 600 мың деп күлкімді келтірмеңдерші», – деп жазған қолданушы.
Тағы бір пікір иесі мұғалімдердің жоғары жалақысы туралы ақпаратты «шенеуніктердің параллель әлеміндегі ертегі» деп атаған.
Яғни жұрттың бір бөлігі 500–600 мың теңге деген сандарды қатардағы мұғалімдердің күнделікті жағдайын көрсететін ортақ көрсеткіш ретінде қабылдауға келіспейді.
Бірақ 500–600 мың алатын мұғалімдер де бар
Дегенмен әлеуметтік желідегі пікірлердің екінші жағы да бар.
2026 жылғы қазанның басында қазақстандық педагогтердің жалақысына арналған тағы бір талқылауда мұғалімдер өз табысын, еңбек өтілін және жүктемесін ашық жазған.
Мәселен, Екібастұздағы 10 жыл еңбек өтілі бар «педагог-модератор» шамамен 500 мың теңге алатынын айтқан.
20 жылдық өтілі және бір жарым ставка жүктемесі бар педагог айлығы 420 мың теңге екенін көрсеткен.
Астанада 30 жыл еңбек еткен, жоғары санатты, аптасына 34 сағат жұмыс істейтін мұғалімнің табысы 640 мың теңгеге жеткен.
Сонымен қатар санаты жоқ жас мұғалімдердің арасында 194 мың теңге шамасында алатынын айтқандар да болған.
Осы мысалдардың өзі «мұғалім 600 мың алады» немесе «мұғалім 180 мың алады» деген екі пікірдің де жекелеген жағдайда рас болуы мүмкін екенін көрсетеді.
Мәселе – бұл сандардың қандай жағдайда алынғанында.
500 мың теңгенің артында не тұр?
Педагогтің жалақысы бір ғана тұрақты сомадан тұрмайды.
Оған еңбек өтілі, апталық сабақ сағаты, біліктілік санаты, сынып жетекшілігі, дәптер тексеру, магистр дәрежесі, ауылдық жерде жұмыс істеу және басқа да қосымша төлемдер ықпал етеді.
Қазіргі жүйеде «педагог-модератор», «педагог-сарапшы», «педагог-зерттеуші», «педагог-шебер» санаттарына байланысты үстемақылар қарастырылған.
Сондықтан 500 немесе 600 мың теңге алатын педагог болуы әбден мүмкін.
Бірақ мәселенің екінші жағы бар: мұндай соманы бүкіл мұғалімнің ортақ жалақысы ретінде көрсету қоғамда қате түсінік қалыптастыруы ықтимал.
Өйткені жоғары табысқа жеткен педагогтің апталық сабақ жүктемесі 30 сағаттан асып кетуі, оның ондаған жылдық еңбек өтілі, жоғары санаты, сынып жетекшілігі және басқа міндеттері болуы мүмкін.
Ал жас маманда мұның ешқайсысы жоқ.
Сондықтан оның табысы бірнеше есе төмен болуы заңды.
«Жалақы қанша?» емес, «қанша жұмыс үшін?» деген сұрақ маңызды
Әлеуметтік желідегі пікірталастың ең маңызды тұсы осы жерден шығады.
Мұғалімнің 600 мың теңге алғанын айту жеткіліксіз.
Ол ақшаның:
қанша сабақ сағатына;
қанша жылдық еңбек өтіліне;
қандай санатқа;
қандай қосымша міндеттерге;
қанша үстемеақыға есептелгенін де көрсету қажет.
Мысалы, аптасына 16–18 сағат жұмыс істейтін жас мұғалім мен аптасына 30–34 сағат сабақ беретін, 25–30 жылдық тәжірибесі бар жоғары санатты педагогтің табысын тікелей салыстыру қисынсыз.
Бірінің айлығы 180–200 мың теңге болуы мүмкін, екіншісінікі 500–600 мың теңгеден асуы ықтимал.
Алайда қоғам көбіне осы екі түрлі жағдайдан тек соңғы санды ғана көреді.
Қағазбастылық мәселесі де қайта көтерілді
Пікірталаста жалақымен қатар мұғалімдердің жұмыс көлемі де сөз болды.
Әсіресе жас педагогтердің төмен жалақымен қатар түрлі есеп, құжат және қосымша міндеттерге уақыт жұмсайтыны сыналды.
Әлеуметтік желілердегі басқа талқылауларда да жас мұғалімдер сабақ өткізумен қатар сынып жетекшілігі, жоспар құру, есеп толтыру, ата-анамен байланыс және басқа ұйымдастырушылық жұмыстарға көп уақыт кететінін жазады.
Сондықтан педагогтердің бір бөлігі үшін мәселе тек айлықтың көлемінде емес, сол айлыққа сәйкес келетін жұмыс көлемінде болып отыр.
500 мың – өтірік емес. Бірақ 180 мың да өтірік емес
Осы талқылаудан шығатын ең анық нәрсе – Қазақстанда «мұғалімнің жалақысы» деген бір ғана әмбебап сан жоқ.
500–600 мың теңге алатын педагогтер бар.
Сонымен бірге 150–200 мың теңгенің маңайында табыс тауып жүрген мұғалімдер де бар.
Сондықтан ресми ақпаратта педагогтердің жалақысы туралы айтылғанда орташа көрсеткішпен ғана шектелмей, жас маманның, тәжірибелі педагогтің, әртүрлі санаттағы және әртүрлі жүктемемен жұмыс істейтін мұғалімдердің нақты табысын бөлек көрсету маңызды.
Өйткені дәл қазір қоғамды ашуландырып отырған нәрсе – біреудің 600 мың теңге алатыны емес.
Көпшіліктің сұрағы басқа:
«Оны қанша мұғалім алады?»
Ал Instagram-дағы пікірлерге қарағанда, бұл сұраққа педагогтердің өздері де нақты жауап күтетін сияқты.
