Мұғалімдердің күнделікті жұмысына қатысты жарияланған бір жазба білім беру жүйесіндегі күрделі қайшылықты көрсетті. Ұстаздар есеп беруге асыққанда, оқушылардың білім алуына қанша уақыт қалып жатыр? Әлеуметтік желіде көтерілген осы мәселе педагогтердің ғана емес, мектеп қабырғасындағы мыңдаған баланың тағдырына қатысты, деп жазады Democrat.kz.
Мектепте мұғалімнің уақыты кімге тиесілі? Сабақ күтіп отырған оқушыға ма, әлде жоғарыдан түсетін тапсырмалар мен толассыз есептерге ме?
Facebook желісіндегі «Ustaz-үні.kz» тобында Әли Әлижан есімді қолданушы жариялаған жазбада бүгінгі мұғалімдердің жұмысындағы өзекті мәселе көтерілді.
Автордың айтуынша, оқу жылы басталғалы ұстаздар аралық бақылау, диаграмма, есеп, олимпиада, ғылыми жоба секілді тапсырмалардан көз ашпай келеді. Оған енді оқылған кітап туралы TikTok пен Instagram желілеріне бейнежазба жариялау міндеті де қосылған.
«Тез-тез! Жарты сағатта есеп беріңіздер!» деген сөзді естіген сайын мұғалімнің сол жарты сағатта немен айналысуға тиіс екені ескерілмейтінін жазған автор мынадай сауал қояды:
«Осы сөзді айтатындар бір сәт ойланып көрді ме екен: мұғалім сол жарты сағатта не істеп отыруы керек еді? Сабаққа дайындалуы керек пе, оқушының жұмысын тексеруі керек пе, әлде тағы бір кестені толтыруы керек пе?»
Бұл сауалдың астарында қазіргі мектептегі ең үлкен қайшылықтардың бірі жатыр. Мұғалімнен сапалы білім беру талап етіледі. Бірақ оның сабаққа дайындалуға, оқушының жұмысын тексеруге, үлгерімі төмен балалармен жеке айналысуға жұмсайтын уақытының бір бөлігі түрлі есеп пен тапсырмаға кетеді.
Автор, әсіресе, тапсырмалардың шұғыл орындалуын талап ету тәжірибесіне назар аударған.
«Ең ауыры — кез келген тапсырманың соңына «тез-тез» деп жазып, мұғалімнің өзге жұмысы жоқтай көру. Біреуге жарты сағатта керек есеп мұғалімнің бірнеше сағат еңбегіне айналады. Ал сол арада сабақ күтіп тұрған балалар бар».
Мұғалімнің бірнеше сағатын алатын жұмысты жарты сағатта орындауды талап ету оның басқа міндеттерін тоқтата тұрмайды. Ертеңгі сабаққа дайындалу, дәптер тексеру, оқушының білімін бағалау — бәрі де мұғалімнің мойнында қала береді.
Ал осы тапсырмалардың ортасында оқушының жағдайы қандай?
Есеп көбейген сайын баланың білімі артып жатыр ма?
Жазба авторы білім саласындағы есеп пен көрсеткішке негізделген жұмыстың нәтижесіне күмән келтіреді.
«Қағаз жүзінде бәрі тамаша көрінуі мүмкін. Бірақ диаграмма баланы оқытпайды. Есеп баланың сұрағына жауап бермейді. Пост сапалы сабақтың орнын баспайды», — дейді ол.
Бұл сөздер мектептегі ең маңызды мәселені алға шығарады: білім сапасы әдемі рәсімделген құжатпен емес, оқушының нақты білімімен өлшенуге тиіс.
Мұғалімнің алдында отырған балаға есептің қанша уақытта тапсырылғаны маңызды емес. Оған түсінбеген тақырыбын түсіндіретін, қатесін көрсететін, сұрағына жауап беретін ұстаз керек.
Сыныпта тақырыпты бірден түсінетін де, бірнеше рет түсіндіруді қажет ететін де оқушылар бар. Бір баланың оқу дағдысы жақсы қалыптасса, екіншісі мәтінді түсініп оқуға қиналуы мүмкін. Біреуі есепті өздігінен шығарса, енді біріне мұғалімнің көмегі қажет.
Осындай жағдайда педагогтің әр минуты маңызды.
Егер сол уақыттың едәуір бөлігі есеп пен кестеге жұмсалса, ең алдымен қосымша қолдауға мұқтаж балалар зардап шегуі мүмкін.
Өйткені мұғалімнің қағазбастылықтан босай алмаған уақыты — оқушының түсінбей қалған тақырыбын қайта түсіндіруге, біліміндегі олқылықты толықтыруға жұмсалуы мүмкін уақыт.
Мұғалімнің есебін тексеретіндер баланың білімін кімнен сұрайды?
Жазбада кітап оқуды әлеуметтік желілердегі бейнежазба арқылы көрсету мәселесі де қозғалған.
«Енді кітап оқығанымызды да TikTok пен Instagram-ға жүктеу керек. Біз кітапты онсыз да оқимыз, оқушыларға да оқытамыз. Оқыған кітапқа пікір жазу жеткіліксіз бе? Оқудың қадірі жарияланған видеоның санымен өлшене ме?» — деп сұрайды автор.
Осы тұста тағы бір маңызды қайшылық байқалады.
Кітап оқудың мақсаты — баланың ой-өрісін кеңейту, сөздік қорын байыту, мәтінді түсіну және өз ойын жеткізу қабілетін дамыту.
Ал оқылған кітап туралы міндетті түрде бейнежазба дайындау талап етілсе, негізгі назар кітаптың мазмұнын меңгеруден оны көпшілікке көрсетуге ауысып кетпей ме?
Автордың көтеріп отырған мәселесі де осы.
Білім беру үдерісінде атқарылған жұмысты көрсету мен оның нақты нәтижесін бағалау екі бөлек нәрсе. Әлеуметтік желіге жарияланған бейнежазба оқушының кітапты қаншалықты түсінгенін өздігінен дәлелдей алмайды.
«Мұғалім робот емес»
Жазба соңында автор білім саласындағы жауапты адамдарға тікелей үндеу жасайды.
«Мұғалімнен нәтиже сұрасаңыздар, сабақ өткізуге уақыт та беріңіздер. «Тез-тез» деген тапсырманың құнын ақырында оқушы өз уақытымен төлеп жүр. Осы сұрақтарға жауап беретін тірі жан бар ма? Мұғалім робот емес. Оның да уақыты, күш-қуаты шектеулі. Мұғалімнен сапалы білім күтсеңіздер, ең алдымен сапалы сабақ өткізуіне мүмкіндік беріңіздер».
Бұл үндеудің өзегінде тек мұғалімнің жұмыс жүктемесі ғана емес, баланың сапалы білім алуға деген мүддесі жатыр.
Білім жүйесіндегі есеп пен бақылау белгілі бір мақсатқа қызмет етуі мүмкін. Алайда олардың көлемі, қажеттілігі мен педагогтің негізгі жұмысына ықпалы да назардан тыс қалмауға тиіс.
Мұғалім шаршайды. Оның жұмыс уақыты шектеулі. Ол бір мезгілде әрі сапалы сабақ өткізіп, әрі әр баланың білімін тексеріп, әрі толассыз есеп дайындауға мәжбүр болғанда, барлық міндетті бірдей жоғары деңгейде атқару қиындайды.
Ал мұндай жағдайда ұтылатын жалғыз мұғалім емес.
Ең үлкен қауіп — мұғалімнің уақыты есепке жұмсалып жатқанда, оқушының тиісті білімді толық меңгеруге берілген мүмкіндігінің азаюы.
Баланың мектепте өткізген бір күні қайта келмейді. Бүгін түсінбей қалған тақырыбы ертеңгі сабақты меңгеруіне кедергі болуы мүмкін. Уақытында түзетілмеген білім олқылығы біртіндеп ұлғая береді.
Сондықтан бұл жазбадағы басты мәселе — мұғалімдердің есептен шаршағаны ғана емес, сол есептердің арасында баланың білім алуына қаншалықты уақыт қалып жатқаны.
Мектептің негізгі міндеті — есеп беру емес, бала оқыту.
Ал мұғалімнің уақытын қорғау — ең алдымен оқушының сапалы білім алу мүмкіндігін қорғау.
