Қазақстан мектептерінде 2026–2027 оқу жылы бірқатар елеулі өзгеріспен басталғалы отыр. Соның ішінде бастауыш сыныптардағы БЖБ мен ТЖБ-ның алынып тасталуы, жасанды интеллектінің оқу бағдарламасына енуі, жаңа құқықтық курстар, жаңартылған мемлекеттік білім стандарты бар. Democrat.kz жаңа оқу жылы қарсаңында мұғалім, ата-ана және оқушы білуге тиіс басты өзгерістерді жинақтады.
Оқу биыл 1 қыркүйекте басталады
Алдымен күнтізбеге назар аударайық.
2026–2027 оқу жылы 2026 жылғы 1 қыркүйекте басталып, 2027 жылғы 25 мамырда аяқталады.
Бірінші тоқсан – 8 апта. Күзгі демалыс 26 қазаннан 1 қарашаға дейін жалғасады.
Екінші тоқсан да 8 апта. Қысқы каникул 2026 жылғы 28 желтоқсаннан 2027 жылғы 10 қаңтарға дейін, яғни 14 күн болады.
Бірінші сынып оқушылары үшін 8–14 ақпан аралығында қосымша 7 күндік демалыс қарастырылған.
Үшінші тоқсан – 10 апта. Көктемгі демалыс 22–28 наурыз аралығында өтеді. Төртінші тоқсан 8 оқу аптасынан тұрады.
Ең үлкен жаңалық: бастауышта БЖБ мен ТЖБ болмайды
Бастауыш сынып оқушыларының ата-аналары мен мұғалімдері үшін ең елеулі өзгерістің бірі – БЖБ мен ТЖБ-ның алынып тасталуы.
Оқу-ағарту вице-министрі Шынар Ақпарова тамыз конференциясында бастауыш сыныптарда бөлім бойынша жиынтық бағалау мен тоқсандық жиынтық бағалау бұдан былай өткізілмейтінін мәлімдеді.
Министрлік мұның себебін баланы жиі бақылау жұмысымен сынаудың орнына, оқу материалын түсінуіне және білімін іс жүзінде қолдануына басымдық берумен түсіндіреді.
Бұл өзгеріс, әсіресе, 1–4-сынып мұғалімдерінің жұмыс тәртібіне тікелей әсер етеді.
Алайда мұны «бастауышта балаға мүлде баға қойылмайды» деп түсінуге болмайды. БЖБ мен ТЖБ-ның жойылуы – баланың оқу жетістігін бағалаудың өзі түгел тоқтайды деген сөз емес. Бағалау тәсілдері жаңа талаптарға сәйкес ұйымдастырылуға тиіс.
Сондықтан ата-аналар үшін маңызды мәселе – енді баланың білім деңгейі қандай әдіспен бағаланатынын мектеп пен сынып жетекшісінен нақтылап алу.
5–9-сыныптарда негізгі пәндерге талап күшейеді
Келесі өзгеріс орта буынға қатысты.
Министрлік 5–9-сыныптарда іргелі пәндерді тереңірек оқытуға басымдық берілетінін хабарлады.
Сонымен қатар 8–9-сыныптарда «Қазақстан географиясын» аптасына екі сағат оқыту жоспарланған. Жоғары сыныптарда негізгі пәндерді міндетті оқыту қағидаты күшейтіліп, қысқартылған үлгілік оқу жоспарларынан бас тарту көзделіп отыр.
Бұл жерде бір жайтқа назар аудару қажет: ресми хабарламада кейбір өзгерістер «жоспарланған», «қарастырылған» деп көрсетілген. Сондықтан ата-аналар мен мұғалімдер нақты мектептің бекітілген оқу жоспарын оқу жылы басталғанда тексергені жөн.
Мектепке жаңа құқықтық курстар келеді
2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап мектептегі құқықтық білім беруге де ерекше мән берілмек.
Ресми жарияланған мәлімет бойынша:
5–7-сыныптарда – «Конституция негіздері»,
8–11-сыныптарда – «Заң және тәртіп» курстары енгізіледі.
Сонымен бірге бұрыннан оқытылатын «Құқық негіздері» пәнінің мазмұны жаңартылмақ.
Бұл өзгерістің мақсаты – оқушыға заң баптарын жаттатумен ғана шектелмей, өзінің құқығы мен міндетін, қоғамдағы жауапкершілігін түсіндіру.
Яғни мектептегі тәрбие жұмысының бір бөлігі құқықтық сауаттылыққа қарай ауысады.
Жасанды интеллект енді мектеп бағдарламасының ішінде
Жаңа оқу жылының ең қызықты өзгерістерінің бірі – жасанды интеллектінің ресми түрде мектеп пәндерінің мазмұнына енуі.
1–4-сыныптардағы бұрынғы «Цифрлық сауаттылық» пәні енді «Цифрлық сауаттылық және жасанды интеллект» деп аталады.
Ал 5–11-сыныптардағы «Информатика» пәні «Информатика және жасанды интеллект» болып өзгереді.
Бұл жай ғана атауды өзгерту емес.
Оқу бағдарламаларына жасанды интеллект бойынша 43 жаңа оқу мақсаты енгізілген.
Бастауыш сынып балалары жасанды интеллект туралы қарапайым түсінік алып, медиасауаттылықты, цифрлық қауіпсіздікті және жеке деректі қорғауды үйренеді.
5–9-сынып оқушылары ЖИ құралдарын оқу кезінде пайдалану, дұрыс сұраныс құру, жасанды интеллект берген ақпаратты тексеру, киберқауіпсіздік және академиялық адалдық мәселелерін меңгереді.
10–11-сыныптарда тақырып күрделене түседі. Оқушылар машиналық оқыту, нейрондық желі, деректерді талдау және қолданбалы криптография негіздерімен танысады.
Демек, ChatGPT қолдануға рұқсат па?
Бұл сұрақ көп ата-ананы да, мұғалімді де қызықтыратыны анық.
Жасанды интеллектінің білім бағдарламасына енгізілуі – оқушыға кез келген тапсырманы ChatGPT немесе басқа нейрожеліге орындатып, дайын жауапты көшіріп алуға рұқсат берілді деген сөз емес.
Керісінше, жаңа бағдарламаның бір мақсаты – оқушыны жасанды интеллект ұсынған жауапты сыни тексеруге және академиялық адалдықты сақтауға үйрету.
Бұл мұғалімдерге де жаңа талап қояды.
Бұрын «ЖИ қолдандың ба, қолданбадың ба?» деген сұрақ негізгі мәселе болса, енді «оны қалай және қандай мақсатпен қолдандың?» деген мәселе маңызды болмақ.
Мұғалімдер де жасанды интеллектіні меңгеруге тиіс болады
Оқу-ағарту министрлігі педагогтерге білім беру процесінде жасанды интеллектіні қауіпсіз әрі тиімді пайдалану жөніндегі әдістемелік ұсынымдар әзірлеп жатқанын хабарлады.
Демек, жасанды интеллект тек информатика пәні мұғалімінің мәселесі болып қалмайды.
Мәтін әзірлеу, сабақ жоспары, тапсырма құрастыру, ақпаратты талдау сияқты жұмыстарда ЖИ мүмкіндіктерін барлық пән мұғалімдері біртіндеп қолдана бастайды.
Бірақ мұнда тағы бір маңызды мәселе туындайды: жасанды интеллект мұғалімнің кәсіби шешімін алмастырмауға тиіс.
Министрліктің бағыты да осыған негізделген.
Білім берудің жаңа стандарты толық енгізіледі
2026–2027 оқу жылына тағы бір маңызды өзгеріс – жаңартылған мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартының енгізілуі.
МЖМБС-2026 әзірлеу кезінде құндылыққа бағдарланған оқыту мен инклюзивті білімге көбірек мән берілген.
Сонымен бірге ата-аналарды алаңдатуы мүмкін бір мәселе бойынша министрлік арнайы түсінік берген: пәндер мен оқу сағаттарының санын қысқарту көзделмеген.
Жаңа стандарттың апробациясы 2025–2026 оқу жылында өтіп, оны толық енгізу 2026–2027 оқу жылына жоспарланған.
Әскери-патриоттық үйірмелер де өзгереді
2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап мектептердегі әскери-патриоттық клубтар, сыныптар мен үйірмелер «Жас айбын» бірыңғай мәртебесімен біріктіріледі.
Бұл барлық баланың әскери бағыттағы үйірмеге міндетті қатысуы дегенді білдірмейді. Өзгеріс осы бағытта жұмыс істейтін клубтар мен бірлестіктердің жүйесіне қатысты.
Мектеп формасын тек белгілі дүкеннен алуға міндеттей алмайды
Жаңа оқу жылы қарсаңында ата-аналар үшін маңызды мәселенің бірі – мектеп формасы.
Оқу-ағарту министрлігінің 2026 жылғы тамыздағы түсіндіруі бойынша, мектеп формасының үлгісін білім беру ұйымы қамқоршылық кеңесі, ата-аналар комитеті және мектептің өзін-өзі басқару органы қатысуымен анықтайды.
Бірақ мектеп ата-ананы белгілі бір дүкеннен немесе белгілі бір өндірушіден форма сатып алуға міндеттей алмайды.
Ата-ана форманы талапқа сәйкес болған жағдайда кез келген сауда орнынан сатып алуға және өндірушіні өзі таңдауға құқылы.
Бұл – ата-аналар білуге тиіс маңызды құқықтардың бірі.
450 мыңға жуық балаға форма мен оқу құралдарына көмек беріледі
Әлеуметтік осал отбасылардың балаларына мектеп формасын, аяқ киім және оқу құралдарын сатып алу үшін мемлекет тарапынан көмек көрсетіледі.
Оқу-ағарту министрлігінің мәліметі бойынша, 2026–2027 оқу жылы қарсаңында мұндай қолдаумен 450 мыңға жуық баланы қамту, ал жергілікті бюджеттерден шамамен 23 млрд теңге бөлу жоспарланған.
Сондықтан мұндай көмек алуға құқығы бар ата-ана мектептен немесе жергілікті білім бөлімінен төлемнің тәртібі мен мерзімін нақтылағаны жөн.
Бірінші сыныпқа құжат тапсыруға 31 тамызға дейін уақыт бар
Биыл бірінші сыныпқа 380 мыңнан астам бала барады деп күтіледі.
Бірінші сыныпқа құжаттар 2026 жылғы 31 тамызға дейін қабылданады. Өтінішті eGov.kz, eGov Mobile арқылы немесе мектепке тікелей беруге болады.
Сондықтан баласын әлі мектепке тіркемеген ата-аналардың құжат тапсыруды соңғы күнге қалдырмағаны дұрыс.
Мұғалім нені білуге тиіс?
2026–2027 оқу жылы педагог үшін жай ғана кезекті оқу жылы емес.
Бастауыш сынып мұғалімінің бағалау жүйесі өзгереді. Жасанды интеллект оқу бағдарламасының бір бөлігіне айналады. Құқықтық сауаттылыққа басымдық күшейеді. Жаңа мемлекеттік стандарт толық іске қосылады.
Ең бастысы – ресми өзгеріс пен әлі талқыланып немесе бекітіліп жатқан бастаманы ажырата білу.
Әлеуметтік желідегі «БЖБ түгел жойылды», «барлық пән қысқарады», «енді балаларды ЖИ оқытады» деген секілді ақпаратты ресми құжатсыз қабылдауға болмайды.
Мәселен, БЖБ мен ТЖБ-ның алынуы туралы қазіргі ресми мәлімет бастауыш сыныптарға қатысты.
Ата-ана нені білуге тиіс?
Біріншіден, балаңыз бастауыш сыныпта оқыса, бағалау тәртібіндегі өзгерісті сынып жетекшісінен нақтылап алған дұрыс.
Екіншіден, мектеп формасын белгілі бір сатушыдан алуға ешкім мәжбүрлей алмайды.
Үшіншіден, әлеуметтік көмек алуға құқығыңыз болса, форма мен оқу құралдарына берілетін қаржы мәселесін алдын ала анықтаңыз.
Төртіншіден, баланың жасанды интеллектіні қолдануына біржақты тыйым салғаннан гөрі, ақпаратты тексеруді, жеке мәліметін жарияламауды және бөтен жұмысты өзінікі ретінде көрсетпеуді үйрету маңызды.
Оқушы нені білуге тиіс?
Жаңа оқу жылынан бастап мектепте жай жаттап алу емес, ақпаратты түсіну, салыстыру, тексеру және қолдану қабілетіне көбірек мән беріле бастайды.
Жасанды интеллектіні пайдалану да сауаттылықтың бір бөлігіне айналады.
Бірақ ChatGPT берген жауап – автоматты түрде дұрыс жауап емес. Оны тексеру керек.
Ал ЖИ-ге шығарма немесе тапсырма жаздырып, оны өз жұмысы ретінде тапсыру академиялық адалдық талабына қайшы болуы мүмкін.
Қысқасы, 1 қыркүйектен не өзгереді?
2026–2027 оқу жылындағы ең маңызды өзгерістердің қатарына бастауыштағы БЖБ мен ТЖБ-дан бас тарту, жасанды интеллектіні оқу бағдарламасына енгізу, құқықтық білімді күшейту және жаңартылған білім стандартын іске қосу жатады.
Бұлардың ішінде мұғалімдер мен ата-аналарға ең көп әсер ететіні – бағалау жүйесі мен ЖИ-ге байланысты өзгерістер болуы ықтимал.
Бір нәрсе анық: 2026 жылғы 1 қыркүйек қазақстандық мектеп үшін бұрынғы оқу жылының жай ғана жалғасы болмайды. Білім беру жүйесі оқушының есте сақтау қабілетін ғана емес, ойлауын, ақпаратты саралауын, технологияны дұрыс пайдалануын және құқықтық сауаттылығын көбірек талап ететін бағытқа бет бұрып отыр.
