Әзербайжан мектептеріндегі киім үлгісіне енгізілген жаңа талаптан кейін Түркияда хиджаб мәселесі қызу талқыланып, Ыстанбұлдағы Әзербайжан консулдығының алдында наразылық акциясы өтті. Осы оқиғалардан кейін Әзербайжан президенті Ильхам Әлиевтің «әркім өз орнында отырсын, біздің ісімізге араласпасын, өмір салтымызға мұрнын тықпасын» деген мәлімдемесі Түркия медиасында ерекше назар аудартты. Бірақ Әлиев сөзінде Түркияны да, хиджаб мәселесін де тікелей атаған жоқ, деп жазады Democrat.kz.
Әзербайжан мектептеріндегі киім тәртібіне қатысты жаңа қаулы екі елдің қоғамдық кеңістігінде күтпеген саяси-идеологиялық пікірталас туғызды.
21 қыркүйекте Әзербайжан Министрлер кабинеті мемлекеттік мектептердегі оқушылардың киім үлгісіне өзгеріс енгізді. Құжатта жалпы білім берудің зайырлылық қағидасына сәйкес келмейтін қосымша киім элементтерін пайдалануға шектеу қойылған.
Қаулыда «хиджаб» сөзі тікелей жазылмаған.
Алайда мектептердегі бұл талап қоғамның бір бөлігінде хиджабқа іс жүзінде тыйым салу ретінде қабылданды. Түркиядағы діни-консервативті ұйымдар да осы түсіндірмені алға тартты.
Түркияда Әзербайжан консулдығының алдына адамдар жиналды
Қазан айының басында Ыстанбұлдағы Әзербайжан Бас консулдығының алдында наразылық акциясы өтті.
Акцияға қатысушылар Әзербайжанда мектеп оқушыларының хиджаб кию құқығын шектемеуді талап етті.
Түрік медиасында акция кезінде «Әзербайжанда хиджабқа тыйымға жол жоқ», «28 ақпан Әзербайжанда қайталанбасын» деген ұрандардың айтылғаны жазылды.
Яғни мәселе бір сәтте Әзербайжанның ішкі мектеп тәртібінен шығып, Түркиядағы қоғамдық пікірталастың тақырыбына айналды.
Ердоған: «Мектептегі орамалға тыйым – әйелдердің негізгі құқықтарына шабуыл»
Дауды ушықтырған тағы бір жағдай – Түркия президенті Режеп Тайып Ердоғанның БҰҰ мінберіндегі сөзі болды.
22 қыркүйекте Ердоған мұсылман әйелдер мен қыздардың кемсітушілікке жиі ұшырайтынын айтып:
«Кейбір елдердің мектептерде қолданатын орамалға тыйымдарын әйелдердің ең негізгі құқықтарына жасалған шабуыл деп санаймыз», – деді.
Бірақ Ердоған бұл сөзінде Әзербайжанды атаған жоқ. Оның мәлімдемесі жалпы әлемдегі орамалға қатысты шектеулер туралы айтылды. Turkish Minute
Сондықтан «Ердоған Әлиевке жауап берді» деу фактіге сәйкес келмейді.
Алайда Әзербайжандағы жаңа ереженің дәл бір күн бұрын қабылдануы бұл екі оқиғаны әлеуметтік желіде бір-бірімен байланыстырып жіберді.
Артынша Әлиевтен қатты мәлімдеме шықты
2 қазанда Ильхам Әлиев Бакуде өткен «Жаңа Әзербайжан» партиясының VIII съезінде елдің ішкі және сыртқы саясаты туралы көлемді сөз сөйледі.
Сол сөзінде ол Әзербайжанның күшейген сайын сыртқы қысымның арта түсетінін айтып, елдің ішкі ісіне араласқысы келетін күштерге өте қатаң ескерту жасады.
Әлиевтің ресми сайтта жарияланған түпнұсқа сөзінде:
«Бір соққыға 2, 5, 10 соққымен жауап қайтарамыз, әркім өз орнында отырсын, біздің ісімізге араласпасын, өмір салтымызға мұрнын тықпасын және бізге жол көрсетпесін. Әркім өз халқы мен мемлекетінің қамын ойласын», – деген мағынадағы сөздер бар. Президент Азербайджана
Міне, дәл осы сөйлем Түркияда үлкен сұрақ туғызды.
«Әлиев кімді меңзеді?»
Бұл Түркияға жауап па?
Әлиев еш жерде «Түркия» деген жоқ.
Хиджаб туралы да айтпады.
Оның сөзі тұтас алғанда Әзербайжанға сырттан жасалатын саяси және идеологиялық ықпал туралы болды. Президент «идеологиялық қауіпсіздік», интернет арқылы тарайтын сыртқы ықпал және елдің ішкі ісіне араласу мәселелерін сөз етті. Президент Азербайджана
Сондықтан бұл мәлімдемені «Әлиев Түркияға ескерту жасады» деп біржақты көрсету дұрыс емес.
Бірақ уақыт жағынан қарасақ, жағдай қызық.
Алдымен Әзербайжанда мектеп формасына қатысты жаңа ереже қабылданды.
Одан кейін Түркияда хиджабқа қатысты сын айтылды.
Ыстанбұлдағы Әзербайжан консулдығы алдында наразылық өтті.
Содан соң Әлиев:
«Біздің өмір салтымызға мұрнын тықпасын, бізге жол көрсетпесін», – деді.
Осы тізбек Түркия медиасының бір бөлігінде «бұл сөздердің астарында Анкараға да ишара бар ма?» деген сұрақ туғызды. Кейбір түрік басылымдары тіпті осы ықтималдықты ашық талқылап жатыр. Yeniçağ Gazetesi
Әзербайжан жағы басқа түсінік береді
Сонымен қатар Әлиевтің сөзін Түркияға тікелей қатысы жоқ деп түсіндіретін көзқарас та бар.
Әзербайжанға жақын дереккөздер мен кейбір түрік шолушылары президенттің сөздері ең алдымен Иран, Ресей және Батыстағы саяси қысым орталықтарына бағытталған болуы мүмкін екенін айтады.
Әлиев өз сөзінде Әзербайжанға сырттан идеологиялық ықпал жасайтын, оның ішінде әзербайжан тілінде хабар тарататын сыртқы ақпарат көздерін де меңзеген.
Сондықтан Иран нұсқасы да түрік ақпарат кеңістігінде жиі айтылып жүр. Habercy
Яғни әзірге нақты адресат жоқ.
Бар болғаны – Әлиевтің қатты мәлімдемесі және оның айналасындағы түрлі саяси түсіндірме.
Екі президенттің сөзі бір-біріне қарама-қарсы көрініп қалды
Бұл оқиғадағы ең қызық тұс – Ердоған мен Әлиевтің сөздерінің мазмұндық қарама-қайшылығы.
Ердоған:
мектептегі орамалға тыйымды әйел құқығына шабуыл деп санайды.
Әлиев:
Әзербайжанның өмір салтына сырттан араласуға болмайтынын айтады.
Бірақ бұл екеуінің бір-біріне тікелей жауап бергеніне дәлел жоқ.
Сондықтан мәселені «Ердоған мен Әлиев жанжалдасты» деп көрсету – асыра сілтеу.
Әзірге мемлекеттік деңгейдегі жанжал жоқ.
Керісінше, екі мемлекет ресми түрде стратегиялық одақтас болып қала береді.
Сонда мәселе неде?
Мәселе Әзербайжан мен Түркия арасындағы қатынастың бұзылуында емес.
Мәселе – екі мемлекеттегі зайырлылық пен діни еркіндікке деген көзқарастың бірдей еместігінде.
Түркияда соңғы жиырма жылда мемлекеттік мекемелер мен білім жүйесіндегі орамалға салынған бұрынғы шектеулер жойылды.
Ал Әзербайжан әлдеқайда қатаң зайырлы модельді ұстанады.
Сондықтан хиджаб мәселесі осы айырмашылықты ашық көрсетіп берді.
Бір тарап үшін хиджаб – әйелдің жеке сенімі мен негізгі құқығы.
Екінші тарап үшін мектеп – зайырлы мемлекеттік кеңістік және бірыңғай форма талаптарына бағынуға тиіс орта.
Дәл осы жерде екі ұстаным бір-бірімен түйісіп отыр.
«Әркім өз орнында отырсын» деген сөз кімге арналды?
Қазір Түркиядағы пікірталастың негізгі сұрағы осы.
Әлиев Түркияны атаған жоқ.
Хиджабты атаған жоқ.
Сондықтан оны Түркияға тікелей жауап деп көрсетуге негіз жеткіліксіз.
Бірақ Ыстанбұлдағы наразылық пен хиджаб дауының дәл сол кезеңде өршуі Әлиевтің:
«Біздің ісімізге араласпасын, өмір салтымызға мұрнын тықпасын, бізге жол көрсетпесін»
деген сөзін саяси тұрғыдан өте сезімтал етіп жіберді.
Енді мәселе Баку бұл дауға арнайы түсініктеме бере ме, жоқ па – соған тіреліп отыр.
Өйткені Әзербайжан билігі «хиджабқа ресми тыйым салынды» деген тұжырымды әлі нақты растаған жоқ.
Ал қоғамда бұл ереже қазірдің өзінде дәл солай қабылданып жатыр.
Екі мемлекет «бір ұлт – екі мемлекет» деген ұранды жиі айтқанымен, дәл осы хиджаб дауы олардың қоғамдарындағы зайырлылық пен діни еркіндікке қатысты айырмашылықты күтпеген жерден ашық көрсетіп отыр.
