«Арқанкерген» қасіретіне қатысты сот қорытындысына күмән келтірген жазба Threads желісінде 200 мыңнан астам қаралым жинаған. Автор бір сарбаздың тұтас шекара бекетіндегі адамдарды жалғыз өлтіргені туралы нұсқаға қарсы бірнеше уәж келтіреді. Он төрт жыл бұрынғы трагедияны қайта талқыға шығарған жазба қызу пікірталас тудырды деп жазады Democrat.kz.
Он төрт шекарашы мен бір қорықшының өлімі. Өмір бойына бас бостандығынан айыруға кесілген бір сарбаз. Threads желісіндегі osint_journal.kz парақшасы «Арқанкерген» ісінің ресми қорытындысын осындай қайшылық тұрғысынан қайта қарауға шақырған.
2012 жылғы мамырда Қазақстан мен Қытай шекарасына жақын орналасқан «Арқанкерген» бекетінде 14 әскери қызметші мен қорықшы Руслан Ким қаза тапқан. Сол жылғы 11 желтоқсанда әскери сот Владислав Челахты кінәлі деп танып, өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын тағайындаған.
Жазба авторы осы қорытындыға қарсы шығып, шекара бекетіндегі қырғынды бір адамның әрекетімен түсіндіруге болмайды деп есептейді.
«Бізге адам сенгісіз ертегі ұсынды: әскери дайындығы жоқ жас жігіт жалғыз өзі бүкіл бекетті жойып, өртеп, қашып кеткен», — деп жазады парақша авторы.
Оның алғашқы уәжі бекеттегі адамдардың дайындығы мен ғимараттардың орналасуына қатысты. Автор онда тәжірибелі офицер, келісімшартпен қызмет еткен әскери қызметшілер және кәсіби аңшы болғанын алға тартады. Казарма, кезекшілік орны мен қорықшының үйі бір-бірінен бөлек тұрғандықтан, жалғыз адамның барлық шығаберісті бір мезгілде бақылауы мүмкін емес деп тұжырымдайды.
Неліктен ешкім дабыл көтермеді? Неліктен қарсылық көрсетілмеді? Неліктен ешкім қаруға жетіп үлгермеді? Автор ресми нұсқаға осы сұрақтарды қояды. Алайда сұрақтың қойылуы өздігінен сол нұсқаның жалған екенін дәлелдемейді.
Жазбадағы келесі даулы тұс — оқ-дәрі. Парақша авторы шекарашыларда 5,45 миллиметрлік АК-74 автоматтары болғанын, ал оқиға орнынан 7,62 миллиметрлік гильзалар табылғанын мәлімдейді. Осыдан бекетке басқа қаруы бар адамдар келген деген болжам жасайды.
«Бекетке 7,62 миллиметрлік қаруды кім әкелді?» деген сауал жазбаның негізгі өзегінің біріне айналған. Бірақ редакцияға ұсынылған бөліктерде қару тізімі де, баллистикалық сараптаманың түпнұсқасы да көрсетілмеген. Сондықтан гильзалар туралы мәлімдемені расталған жаңа айғақ ретінде ұсынуға негіз жеткіліксіз.
Автор қорықшы Руслан Кимнің қаза болған уақытына да күмән келтіреді. Оның айтуынша, сот-медициналық сараптама қорықшының бекеттегі басқа адамдардан екі тәулік бұрын өлгенін көрсеткен. Бұл тұжырымға сүйенген нақты сараптамалық құжат скриншоттарда жоқ.
Өртке қатысты да ауыр болжам айтылған: автор ғимараттар мен мәйіттердің қатты жануын арнайы тұтандырғыш заттар қолданылғанының белгісі деп түсіндіреді. Сонымен қатар ол адвокат Серік Сәрсеновтің сөздеріне сүйеніп, табылған кейбір қалдықтардың кімге тиесілі екеніне қатысты сұрақ көтереді.
Бұл мәлімдемелердің салмағы үлкен. Бірақ өрттің сипаты жөніндегі болжам мен бөгде адамдардың болғаны туралы қорытындыны сараптама құжаттарынсыз бекітілген факт деп қабылдауға болмайды.
Берілген суреттердегі мәтін автордың пайымын көрсетеді; оның уәждерін тексеруге қажетті құжаттар ұсынылмаған.
Дегенмен «Арқанкерген» ісіндегі сот рәсіміне қатысты халықаралық орган анықтаған нақты мәселе бар.
БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комитеті 2017 жылғы 7 қарашада Челахтың шағымын қарап, оның қорғауға дайындалуға жеткілікті уақыт пен мүмкіндік алу құқығы бұзылғанын анықтаған. Комитет сот барысында жаңадан тағайындалған адвокатқа көлемді істі зерттеу үшін небәрі екі күн берілгеніне назар аударған. Қазақстанға тиісті өтемақы беру және мұндай бұзушылықтардың қайталануына жол бермеу міндеті көрсетілген.
Бұл шешім Челахты ақтаған жоқ және қырғынды басқа адамдар жасағанын анықтаған жоқ. Дәлелдерді бағалау мен кінәні мойындатуға қысым жасалғаны туралы бірқатар шағымды комитет жеткілікті негізделмеген деп, қарауға қабылдамаған.
Қазақстан тарапы комитетке берген түсініктемесінде айыптау қорытындысы мойындау сөзімен ғана шектелмегенін, сараптамалар мен басқа да айғақтарға сүйенгенін мәлімдеген. Бұл — мемлекеттің сол кездегі ұстанымы.
Қаралым санының көптігі жазбадағы әр тұжырымды дәлелге айналдырмайды. Алайда он төрт жыл өткен соң да осы істің қайта талқылануы «Арқанкерген» тақырыбының қоғамдық назардан шықпағанын көрсетеді.
Бұл даудың өзегінде он бес адамның өлімі мен бір адамның өмірлік үкімі тұр. Автор көтерген сауалдарға салмақ беретін нәрсе — тексеруге болатын сараптамалар, сотта қаралған айғақтар және сол айғақтардың қалай бағаланғаны туралы нақты түсініктеме.
