Қазақстандық үздіксіз білім беру қауымдастығының атқарушы директоры Наталья Мишукова ата-аналар арасындағы чаттарды жоюды ұсынды. Мұғалімге сыйлық беру мәселесін әр ата-ана өзі шешуге тиіс деген пікір мектептегі ақша жинау мен ата-аналар комитетінің қажеті туралы мәселені де алға шығарады, деп жазады Democrat.kz.
Atameken Business-тің Instagram парақшасында жарияланған жазбаға сәйкес, Наталья Мишукова бұл пікірін «Түскі формат» бағдарламасында айтқан. Оның сөзінше, мұғалімге сыйлық беру туралы шешімді әр ата-ана өзі қабылдауы керек. Жазбада сыйлық әкелмегені үшін мұғалім тарапынан кек болуы мүмкін деген алаңдаушылық та көрсетілген.
Бұл алаңдаушылық нақты бір мұғалімнің теріс әрекетін дәлелдемейді. Бірақ оның астарында маңызды мәселе жатыр: ата-ана сыйлықты ықыласпен бере ме, әлде баласына кесірі тиіп кете ме деп қорқып бере ме? Қорқыныш араласқан жерде сыйлықтың еріктілігі туралы айту қиын.
Бала мектепке білім алуға барады. Ата-ананың мектеппен байланысы да осы мақсатқа қызмет етуге тиіс. Ал егер сол байланыс мерекеге ақша жинау, сыйлық таңдау, кімнің қанша бергенін есептеу төңірегінде құрылса, баланың оқуына арналған орта ересектердің қаржылық міндеттемесін талқылайтын алаңға айналады.
Мұндай чаттың ата-анаға да, мұғалімге де қажеті шамалы. Біріне қосымша шығын мен мазасыздық әкеледі, екіншісін сыйлық күтетін адамдай көрсетеді. Екі жақтың арасындағы сенімге баланың білімі емес, жиналған ақшаның көлемі араласады.
Қысымның қалай пайда болатынын қарапайым мысалдан көруге болады. Чаттағы бірнеше белсенді ата-ана сыйлық алуды ұсынады, сомасын белгілейді, қалғандарына хабарлайды. Ал талқылауға қатыспаған немесе келіспеген адамға сол шешім дайын міндет ретінде ұсынылады. Өзгенің бастамасы осылайша оның қалтасына салмақ түсіреді.
Көпшіліктің келіскені әр отбасының келіскенін білдірмейді. Отыз адамның жиырмасы ақша беруге дайын болса, қалған он адамның атынан шешім қабылдауға негіз жоқ. Әр отбасының тұрмысы, шығыны, ұстанымы әртүрлі. Біреуге болмашы көрінген сома екінші отбасының күнделікті қажетіне жұмсайтын ақшасы болуы мүмкін.
Оның үстіне, мәселе ақшаның бар-жоғында ғана емес. Ата-ана мұғалімге ұжымдық сыйлық алуды қолдамауы мүмкін. Бұл ұстанымын дәлелдеу үшін ол табысын, қарызын немесе үйіндегі жағдайын бүкіл сыныпқа түсіндіруге міндетті емес.
Төлем жасағандарды белгілеу, төлемегендерді бөлек атау, қайта-қайта еске салу сырттай есеп жүргізу сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ мұндай тізім адамның жеке шешімін жұрттың бағасына салады. Ата-ана ақша бермегені үшін ақталуға мәжбүр болса, жинаудың «ерікті» деген атауы мәнін жоғалтады.
Сыныптың ұйымшылдығын ортақ сыйлыққа қатысумен өлшеу де қисынсыз. Баласын сабаққа дайындап, оқуына көмектесіп, мұғаліммен байланысып отырған адамның ата-аналық жауапкершілігі конвертке салған сомасына тәуелді емес. Осы тұста ата-аналар комитетінің қызметі туралы сұрақ туады. Комитет өзіне ақша жинаушы, шығын белгілеуші, өзгелердің келісімінсіз бүкіл сынып атынан сөйлеуші рөлін алса, оның балаға қандай пайдасы бар?
Ата-аналар комитеті деген атау бір ата-анаға екіншісінің отбасылық бюджетіне билік жүргізетін өкілет бермейді. Ұйымдастыруға көмектесу мен міндеттеу — екі бөлек әрекет. Бастама көтеруге болады. Бірақ өз бастамасының шығынын өзгеге жүктеп, қарсылық білдірген адамды ұялтуға негіз жоқ.
Комитеттің қажеті оның атауынан емес, атқарған ісінен көрінеді. Ол баланың қауіпсіздігіне, оқу жағдайына, мектептегі мәселелердің шешілуіне қатысты ата-аналардың ортақ үнін жеткізсе, мұндай қатысудың мәні бар.
Ал негізгі жұмысы сыйлыққа ақша жинау мен мерекелік дастарқанды ұйымдастыру болса, оны білімге қажетті құрылым ретінде көрсету қиын.
Мектептегі өзекті мәселелерді көтерудің орнына сыйлыққа келіспеген ата-ананы көндіруге күш жұмсайтын комитет кімнің мүддесін қорғайды? Баланың мүддесі ақша жинауға қарсылық білдірген адамды тәртіпке шақырудан басталмайды.
Чаттың өзіне келсек, оқу кестесі, жиналыс уақыты, қажетті хабарлама туралы ақпарат ата-анаға керек. Бірақ оны алу үшін ондаған адамның таласына араласу, сыйлыққа қатысты дауыс беруге қатысу немесе әр хабарламаға жауап жазу шарт болмауға тиіс.
Мектеп қысқа әрі нақты хабарландыру тарататын арна ұйымдастыра алады. Жалпы ақпарат сол жерде беріледі, ал баланың үлгерімі мен мінез-құлқы туралы мәселе оның ата-анасымен жеке талқыланады. Мұғалімнің жұмысына қатысы жоқ даулар мен түнгі хабарламалар да осылай азаяр еді.
Жалпы чатта бір баланың бағасын, тәртібін немесе отбасындағы жағдайды талқылау мәселені шешудің сенімді жолы емес. Мұндай әңгіме баланың кемшілігін жұртқа жариялап, ата-аналар арасындағы келіспеушілікті балалардың қарым-қатынасына көшіруі мүмкін.
Ата-ананың чаттан шығуы мектеппен байланыстан айырылуына әкелмеуге тиіс. Баласының оқуына қатысты маңызды ақпарат оған қолжетімді болуы керек. Ақпаратты тек ата-аналар комитеті арқылы тарату сол комитетке қажетсіз ықпал береді: отбасы хабарсыз қалмау үшін өзі қаламайтын ортада отыруға мәжбүр болады.
Мұғалімге алғыс айту мәселесін де бүкіл сыныптың қаржылық науқанына айналдырудың қажеті жоқ. Ізгі тілек, баланың ықыласы, ата-ананың құрметі ортақ сомаға байланбайды. Ұстаздың еңбегін бағалау сыйлықтың бағасымен өлшенсе, кәсіби құрметтің өзі саудаға ұқсай бастайды.
Дегенмен чаттарды жабумен мәселе түгел шешілмейді. Ақша жинауға дағдыланған топ басқа чат аша алады, жеке хабарлама жібереді, қолма-қол жинайды. Сондықтан негізгі өзгеріс байланыс құралында ғана емес, ата-ананың бас тарту құқығын құрметтеуде жатыр.
Мектеп үшін анық ұстаным қажет: сыйлыққа қатысу-қатыспау баланың бағасына, мұғалімнің қарым-қатынасына, ата-ананың мектептегі орнына әсер етпеуге тиіс. Комитет те, белсенді ата-ана да өз шешімін бүкіл сыныпқа міндеттей алмайды. Ақша бермеген адамның аты-жөнін жариялап, оны ұялту қалыпты әрекет ретінде қабылданбауға тиіс.
Осы талаптар сақталса, ата-ана мектеппен еркін сөйлесе алады. Ал сақталмаса, чатқа «ынтымақ», комитетке «балалар үшін» деген атау беру ештеңені өзгертпейді. Қысым әдемі сөзден еріктілікке айналмайды.
Ақша жинап, төлемегендерді түгендеп, қарсылық білдіргендерді ұялтуға қызмет ететін чат пен комитеттің түкке қажеті жоқ. Мектепке ата-ананың қатысуы баланың оқуына, қауіпсіздігіне және жағдайына пайда әкелгенде ғана мәнді.
Бала мектепке білім алуға барады. Оның ата-анасы осы үшін бір топтың алдында қарыздар болып қалмауға тиіс.
Дайындаған Әлия Болатқызы.
