Мектеп директоры мұғалімді «маған ұнамады», «ата-ана шағымданды» немесе «оқушылармен тіл табыса алмады» деген себеппен өз бетінше жұмыстан шығара алмайды. Педагогпен еңбек қатынасын тоқтату үшін Қазақстан Республикасының Еңбек кодексінде көрсетілген нақты құқықтық негіз болуы және тиісті рәсім сақталуы тиіс деп жазады Democrat. kz.
Үш сағаттан артық жұмысқа келмесе
Еңбек кодексінің 52-бабына сәйкес, жұмыскер бір жұмыс күні немесе ауысым ішінде дәлелді себепсіз үш және одан да көп сағат жұмыс орнында болмаса, жұмыс беруші еңбек шартын бұза алады. Бұл норма мұғалімдерге де қолданылады.
Бірақ бұл жерде «үш сағатқа кешікті – автоматты түрде жұмыстан шықты» деген түсінік болмауы керек. Жұмыс беруші жағдайды құжаттап, педагогтен жазбаша түсініктеме талап етуге және тәртіптік жаза қолданудың заңда белгіленген рәсімін сақтауға міндетті.
Мас күйінде жұмысқа келсе
Мұғалім жұмыс орнында алкогольдік, есірткілік, психотроптық немесе уытқұмарлық масаң күйде болса, бұл да еңбек шартын бұзуға негіз бола алады. Сондай-ақ осындай жағдайды анықтау үшін медициналық куәландырудан өтуден бас тарту да заңда жеке негіз ретінде көрсетілген.
Масаң күй фактісі медициналық қорытындымен, ал медициналық куәландырудан бас тарту тиісті актімен расталуға тиіс.
Мұғалімге қатысты ең маңызды тармақ – моральға қайшы қылық
Педагогтің жағдайында Еңбек кодексінің 52-бабы 1-тармағының 14) тармақшасы ерекше назар аудартады.
Онда тәрбиелеу функцияларын атқаратын жұмыскер осы жұмысын жалғастырумен сыйыспайтын моральға қайшы қылық жасаған жағдайда еңбек шарты жұмыс берушінің бастамасымен бұзылуы мүмкін екені көрсетілген.
Мұғалім тек білім беруші ғана емес, тәрбиелеу функциясын атқаратын қызметкер болғандықтан, бұл норма педагогтерге тікелей қатысты.
Алайда «моральға қайшы қылық» деген желеумен мұғалімді дәлелсіз жұмыстан шығара салуға болмайды. Мұндай жағдайда да тәртіптік жаза қолдану тәртібі сақталуға тиіс.
Педагогикалық әдепті бұзса ше?
«Педагог мәртебесі туралы» заң бойынша педагогикалық әдепті бұзу тәртіптік теріс қылық болып саналады және педагог еңбек заңнамасына сәйкес тәртіптік жауапкершілікке тартылуы мүмкін.
Бірақ бұл өте маңызды: педагогикалық әдепті кез келген бұзу автоматты түрде жұмыстан шығаруға әкелмейді.
Еңбек кодексі тәртіптік жазаның бірнеше түрін қарастырады. Жасалған әрекеттің мән-жайына және заңдық негізіне қарай ескерту, сөгіс, қатаң сөгіс немесе еңбек шартын бұзу қолданылуы мүмкін. Жұмыстан шығару үшін Еңбек кодексіндегі тиісті негіздердің бірі дәлелденуі керек.
Міндетін қайта-қайта орындамаса
Егер мұғалімнің қолданыстағы тәртіптік жазасы бола тұра, ол еңбек міндеттерін дәлелді себепсіз қайтадан орындамаса немесе тиісінше орындамаса, еңбек шартын бұзуға негіз туындауы мүмкін.
Демек, бір рет кеткен болмашы кемшілік пен еңбек міндетін жүйелі түрде орындамаудың арасы бөлек.
Мысалы, педагогке бұрын заңды түрде тәртіптік жаза қолданылып, кейін ол тағы да еңбек міндетін орындамаса, жағдай Еңбек кодексінің осы талабына сәйкес бағалануы ықтимал.
Біліктілігі қызметіне сай келмесе
Мұғалімді «білімі нашар» деген директордың жеке пікірімен жұмыстан шығаруға болмайды.
Еңбек кодексінде жұмыскердің біліктілігі жеткіліксіз болып, атқаратын лауазымына сәйкес келмеуі аттестаттау нәтижесімен расталуы тиіс деп көрсетілген. Мұндай шешім тиісті аттестаттау комиссиясының қорытындысына негізделеді.
Яғни басшының субъективті бағасы заңдық дәлелдің орнын баспайды.
Жалған диплом немесе құжат ұсынса
Егер педагог жұмысқа орналасу кезінде көрінеу жалған құжат немесе жалған мәлімет ұсынса және шынайы құжат ұсынылған жағдайда оны жұмысқа қабылдауға заң бойынша негіз болмас еді, жұмыс беруші еңбек шартын бұза алады.
Бұл, мәселен, білімі немесе тиісті біліктілігі туралы құжаттарға қатысты болуы мүмкін.
Ұрлық жасаса
Мұғалім жұмыс орнында бөтен мүлікті ұрлаған, әдейі бүлдірген немесе жойған жағдайда да еңбек шарты бұзылуы мүмкін. Бірақ мұндай факт заңды күшіне енген сот үкімімен немесе қаулысымен анықталуы керек.
Яғни «ақша жоғалды, осы мұғалімнен күдіктенеміз» деген күдік жұмыстан шығаруға жеткіліксіз.
Құпия мәліметті жарияласа
Қызметтік міндетін атқару барысында белгілі болған мемлекеттік немесе заңмен қорғалатын өзге де құпия мәліметтерді жария ету де еңбек шартын бұзуға негіздердің бірі.
Денсаулық жағдайына байланысты да еңбек шарты тоқтатылуы мүмкін
Егер мұғалімнің денсаулық жағдайы атқарып жүрген жұмысын жалғастыруға мүмкіндік бермесе, еңбек шартын бұзуға болады. Бірақ бұл жағдай медициналық қорытындымен расталуға тиіс.
Директордың «денсаулығыңыз нашар екен» деген пікірі мұнда да құқықтық негіз бола алмайды.
Қысқарту болса ше?
Мектепте штат немесе жұмыскерлер саны қысқартылған жағдайда мұғаліммен еңбек шарты тоқтатылуы мүмкін. Бірақ жұмыс беруші заңда белгіленген рәсімді орындап, әдетте қызметкерді кемінде бір ай бұрын жазбаша хабардар етуге міндетті. Қысқартуға байланысты заңда көзделген өтемақы төленеді.
Сонымен бірге жүкті әйелдерге, үш жасқа дейінгі баласы бар әйелдерге, он төрт жасқа дейінгі баланы тәрбиелеп отырған жалғызілікті аналарға және заңда көрсетілген кейбір басқа санаттарға қысқарту кезінде арнайы кепілдіктер қарастырылған.
Ата-ананың шағымы мұғалімді жұмыстан шығаруға жеткілікті ме?
Жоқ, шағымның өзі жеткіліксіз.
Ата-ананың немесе оқушының шағымы тексеру жүргізуге, педагогтің әрекетіне баға беруге немесе тәртіптік іс жүргізуді бастауға себеп болуы мүмкін. Бірақ мұғалімді жұмыстан шығару үшін шағымдағы деректер расталып, Еңбек кодексінде көзделген нақты негіздердің бірі анықталуы және белгіленген рәсім сақталуы керек. Бұл – Кодекстегі жұмыстан шығару негіздері мен тәртіптік жаза рәсімінен шығатын құқықтық қорытынды.
Сол сияқты әлеуметтік желідегі дау, ата-аналардың наразылығы немесе мектеп басшысының педагогпен жеке келіспеушілігі өздігінен жұмыстан шығару негізіне айналмайды.
Директор бірден бұйрық шығара ала ма?
Тәртіптік теріс қылыққа байланысты жұмыстан шығару кезінде жұмыс беруші алдымен педагогтен жазбаша түсініктеме талап етуге тиіс. Егер жұмыскер талапты алғаннан кейін екі жұмыс күні ішінде түсініктеме бермесе, тиісті акт жасалады. Әрбір тәртіптік теріс қылық үшін бір ғана тәртіптік жаза қолданылуы мүмкін.
Тәртіптік жаза қолдану туралы акт жұмыскерге заңда белгіленген тәртіппен таныстырылуы тиіс. Жұмыс беруші осы рәсімді бұзса, жұмыстан шығару туралы шешімнің заңдылығы дауға түсуі мүмкін.
Заңның негізгі қағидасы қандай?
Мұғалімнің ерекше мәртебесі оны еңбек тәртібін сақтаудан босатпайды. Бірақ педагогті де дәлелсіз, біреудің шағымы немесе басшының субъективті шешімі негізінде жұмыстан шығаруға болмайды.
Сондықтан кез келген даулы жағдайда үш сұраққа жауап іздеу керек: нақты қандай әрекет жасалды, ол Еңбек кодексінің қай нормасына сәйкес келеді және жұмыстан шығару рәсімі толық сақталды ма?
Осы үшеуінің бірі жоқ болса, педагогтің жұмыстан шығарылуы заң тұрғысынан даулануы мүмкін. Қазақстанның Еңбек кодексі жұмыскерге жұмыс берушінің әрекетіне шағым жасауға және жеке еңбек дауын заңда белгіленген тәртіппен қаратуға құқық береді.
