Танымал ұстаз Өмір Шыныбекұлы Мемлекет басшысы құрған Конституциялық комиссияға қатысты пікірін білдіріп, мұғалімдер сайлауда былғанбасын деген ұсынысын айтты деп жазады Democrat.kz.
"Мемлекет басшысы Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы Жарлыққа қол қойды
Мектепте тарих және қоғамтану пәндерінен сабақ бергендіктен өз шәкірттеріме тек оқулықта берілгенді ғана емес, өмірде болатын жағдайларды да айта жүрейін деген оймен, бізде қалыптасқан жағдайда мен секілді азаматты өткізбейтінін біліп тұрып, 2012 жылғы мәслихат сайлауына, 2023 жылғы Мәжіліс сайлауына қатыстым.
2023 жылғы сайлаудың аяғы Шымкентте көкпарға айналғанына куә болдық. Екі ортада сайлау комиссияларында болған мұғалімдерге сөз келді..
Мен түскен сайлау округінен бұрын сотты болған жергілікті өте бақуат азамат өтіп кетті (Оның қаншалықты заңды/заңсыз екенін мен білмеймін).
Тарихшы ретінде айтайын - халықтың шыдамы шексіз емес..
Егер биыл сайлау өтсе - 2007 жылы дүниеге келген жастар 18-ге толып, дауыс беру құқына ие болады.
Яғни алдымыздағы сайлауда нағыз зумерлер (Z-ұрпақ) сайлауға келеді. Өзгенің қателігінен сабақ алайық.
Z-ұрпақтың әділетсіздікке төзбейтінін өткен жылы Бирмадан бастап біраз елде болған толқулар көрсетті.
Саяси реформа жасауға кірісер алдында "Олигархтары жетерлік Қазақстанда неліктен мемлекеттің тірегі - орта тап, шын мәніндегі буржуазия қалыптаспады?" - деген сұраққа жауап іздеу керек..
2022 ж. президент "162 олигарх" туралы айтқанда, әр өңір, әр ауданның өзінің "162-і бар" деген пост жазып едім.
Қазақстанда олигархтардың көп болуы мен «орта таптың» (шын мәніндегі буржуазияның) әлсіздігі — бұл экономикалық қана емес, терең әлеуметтік-саяси мәселе.
Бұл феноменді бірнеше іргелі себеппен түсіндіруге болады:
1. «Ресурстық қарғыс» және Мемлекеттік капитализм
Қазақстан экономикасы шикізатқа (мұнай, газ, металл) негізделген. Бұл салалардың бәрі мемлекеттің немесе соған жақын олигархтардың бақылауында.
Олигархия
Табиғи ресурстарды игеру үлкен капиталды қажет етеді, сондықтан пайда тек шағын топтың қолында шоғырланады.
Орта таптың жоқтығы
Орта тап әдетте өңдеу өнеркәсібінде, жоғары технологияларда және қызмет көрсету саласында қалыптасады. Бізде бұл салалар шикізат секторының көлеңкесінде қалып қойды.
2. Меншік құқығының қорғалмауы
Шын мәніндегі буржуазияның қалыптасуы үшін ең басты шарт — жеке меншіктің қолсұғылмаушылығы.
Қазақстанда кәсіпкер белгілі бір деңгейге көтерілгенде, оның бизнесіне «қызығушылық танытатын» ықпалды топтар пайда болады.
Сот жүйесінің тәуелсіз болмауы орта кәсіпкерді рейдерлік соққылардан қорғай алмайды. Сондықтан бизнесмендер капиталын елде сақтап, оны ұзақ мерзімді дамуға салудан қорқады.
3. «Лифт» жүйесінің бұзылуы
Классикалық буржуазия — бұл өз еңбегімен, білімімен және бәсекеге қабілеттілігімен байыған тап.
Біздегі байлық көбіне әкімшілік ресурсқа (мемлекеттік сатып алулар, тендерлер, таныстық) байланысты.
Егер байлыққа жету жолы еркін бәсеке емес, «байланыстар» болса, онда сапалы орта тап емес, мемлекетке масыл «квази-бизнес» қалыптасады.
4. Орта тап па, әлде «Орташа табысы барлар» ма?
Бізде көбіне мемлекеттік қызметкерлерді, банк қызметкерлерін немесе мұнайшыларды «орта тапқа» жатқызады.
Бірақ бұл қате түсінік.
Шынайы буржуазия - мемлекетке тәуелсіз, жеке өндіріс құралдары бар және саяси талап қоя алатын тап.
Бізде «Орта тап» деп жүргендердің көбі — бюджетке немесе ірі корпорацияларға тәуелді адамдар. Олар табысы азайса, бірден кедейлер қатарына қосылады. Оларда буржуазиялық сана (еркіндік, құқық қорғау) әлі толық піскен жоқ.
5. Экономиканың монополиялануы
Ірі олигархтар тек шикізатты емес, сонымен бірге бөлшек сауда, құрылыс, банк салаларын да иеленіп алған. Кіші және орта бизнеске тыныс алатын орын қалмады. Шағын дүкендер ірі желілермен, кішігірім құрылыс фирмалары алып холдингтермен бәсекелесе алмайды.
Қысқасы, Қазақстанда олигархтар — бұл жүйенің «төбесі», ал орта тап — оның «іргетасы» болуы тиіс еді.
Бірақ іргетас мықты болуы үшін еркін бәсеке, әділ сот және саяси реформалар қажет. Онсыз капитал тек жоғарыда айналып, төменге «тамшылап» қана жетеді.
Кеше мемлекет басшысы құрған Конституциялық комиссия осыны ескеруі тиіс!
Мен 4 аштықты, неміс тұтқыны мен НКВД түрмесін басынан кешкен адамның ұлы ретінде Қазақстанда тыныштық, тұрақтылық, тоқшылық болғанын жан-тәніммен қалаймын!" Деп жазды Өмір Шыныбекұлы өз парақшасында.
