Қазақстан азаматтарды әлеуметтік қолдаудың негізгі бағыттары бойынша өңірдегі жетекші елдердің қатарында тұр. Мұндай қорытындыға экономист Айдархан Құсайынов Қазақстан мен бірқатар көршілес және әлеуметтік-экономикалық тұрғыдан салыстыруға болатын мемлекеттердегі негізгі әлеуметтік төлемдердің мөлшерін талдау нәтижесінде келді деп жазады Democrat.kz.
Экономистің айтуынша, ол мүгедектігі бар азаматтарға берілетін төлемдерді, бала тууына және оның күтіміне байланысты отбасыларға көрсетілетін қолдауды, сондай-ақ көпбалалы отбасыларға арналған жәрдемақыларды салыстырған.
«Әлеуметтік қолдаудың негізгі көрсеткіштері мен бағыттары бойынша біз шынымен де өңірдегі ең жомарт елміз. Тіпті өңірді кеңірек ауқымда қарастырғанның өзінде солай», — деп атап өтті Құсайынов.
Экономист маңызды көрсеткіштердің бірі ретінде мүгедектік бойынша берілетін жәрдемақылардың мөлшерін атады. Қазақстанда 2026 жылы жалпы ауру салдарынан мүгедектігі бар азаматтарға I топ бойынша 111 873 теңге, II топ бойынша 89 498 теңге, ал III топ бойынша 61 022 теңге төленеді.
Құсайыновтың өңірдегі және посткеңестік кеңістіктегі бірқатар елдермен жүргізген салыстыруына сәйкес, Қазақстан бұл төлемдердің мөлшері бойынша көшбасшылар қатарында. Оның айтуынша, жекелеген санаттар бойынша бұдан жоғары көрсеткіштер тек Беларусь елінде тіркелген.
Экономистің пікірінше, бала тууына байланысты көрсетілетін қолдауды салыстыру одан да маңызды нәтижелерді көрсетеді.
Қазақстанда 2026 жылы бірінші, екінші және үшінші бала дүниеге келгенде берілетін біржолғы жәрдемақы мөлшері 164 350 теңгені құрайды. Ал төртінші және одан кейінгі балалар туған жағдайда 272 475 теңге төленеді.
Құсайынов келтірген есептеулерге сәйкес, осындай біржолғы төлем Ресейде шамамен 149 мың теңгені, Тәжікстанда 28 мың теңгені, Өзбекстанда 29,7 мың теңгені, Қырғызстанда 21,5 мың теңгені, ал Әзербайжанда 158 мың теңгені құрайды.
Экономист Беларусь елінде төлем мөлшері бұдан жоғары екенін атап өтті. Онда бірінші бала дүниеге келгенде берілетін жәрдемақы теңгеге шаққанда шамамен 790 мың теңгені, ал екінші және одан кейінгі балалар үшін 1,1 миллион теңгені құрайды.
Осылайша, Құсайынов жүргізген салыстыруға сәйкес, Қазақстан бала тууына байланысты берілетін біржолғы мемлекеттік қолдау мөлшері бойынша қарастырылған көршілес елдердің басым бөлігінен айтарлықтай алда тұр.
Сонымен қатар отбасыларға көрсетілетін көмек біржолғы төлеммен ғана шектелмейді.
Қазақстанда жұмыс істемейтін ата-аналарға бала бір жарым жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты ай сайын жәрдемақы төленеді. 2026 жылы бұл төлемнің мөлшері бірінші балаға 24 912 теңгеден басталып, төртінші және одан кейінгі балалар үшін 38 493 теңгеге дейін жетеді.
Ал жұмыс істейтін ата-аналарға Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан бөлек әлеуметтік төлем қарастырылған. Оның мөлшері азаматтың бұрынғы табысына байланысты есептеледі.
Құсайынов келтірген мәліметтерге сәйкес, Ресейде де бала күтіміне байланысты төлемдер қарастырылған және олардың мөлшері ата-ананың табысына тәуелді болуы мүмкін. Ал Тәжікстанда, Өзбекстанда және Әзербайжанда экономист қарастырған форматтағы осындай қолдау шаралары жоқ. Қырғызстанда бұл төлемнің мөлшері айтарлықтай төмен.
Экономист көпбалалы отбасыларға көрсетілетін қолдауға да ерекше назар аударды.
Қазақстанда мұндай жәрдемақы отбасының табыс деңгейіне қарамастан тағайындалады. 2026 жылы төрт баласы бар отбасылар ай сайын 69 330 теңге, бес баласы барлар 86 673 теңге, алты баласы барлар 104 017 теңге, жеті баласы барлар 121 360 теңге алады.
Сегіз және одан да көп баласы бар отбасыларға әр бала үшін 17 300 теңгеден төленеді.
Құсайыновтың салыстыруына сәйкес, көршілес мемлекеттерде көпбалалы отбасыларды қолдау тәсілдері айтарлықтай ерекшеленеді. Ресейде, Тәжікстанда, Өзбекстанда және Қырғызстанда осыған ұқсас әлеуметтік қолдау шаралары көбіне табысы төмен отбасыларға бағытталған. Ал Әзербайжанда арнайы төлем бесінші баладан бастап қарастырылған.
Экономистің пікірінше, әлеуметтік қолдау деңгейін объективті бағалау үшін аталған шаралардың барлығын кешенді түрде қарастыру қажет. Өйткені мәселе бір ғана жәрдемақының мөлшерінде емес, мүгедектігі бар азаматтарды қолдау, бала дүниеге келгенде отбасыларға көмек көрсету, бала күтімі кезеңінде ата-аналарды әлеуметтік қорғау және көпбалалы отбасыларды қолдау сияқты бірнеше маңызды бағытты қамтиды.
«Қазақстан өз азаматтарына қолдау көрсетіп, тіпті көршілес және салыстыруға болатын елдерге қарағанда әлеуметтік көмекті жомарттықпен қамтамасыз етіп отыр», — деп қорытындылады Айдархан Құсайынов.
