«Ақшаңызды қорғаймыз!»: Бір қоңыраумен бүкіл ақшаңыздан айырылып қалмаудың жолы қандай?

«Ақшаңызды қорғаймыз!»: Бір қоңыраумен бүкіл ақшаңыздан айырылып қалмаудың жолы қандай?

Телефоныңыз шырылдайды. Арғы жақтағы адам өзін банк қызметкері немесе полиция өкілі ретінде таныстырады. Содан кейін шотыңызға қауіп төніп тұрғанын айтып, дереу әрекет етуіңізді талап етеді. Осындай бір әңгіме адамның жылдар бойы жинаған ақшасынан айырылуына, тіпті өз атына несие рәсімдеп, қарызға батуына әкелуі мүмкін. Қазақстанда алаяқтар адамдардың сенімін пайдаланып, ақшасын иемденудің түрлі тәсілін қолданады. Ал көпшілік қауіптің нақты қай сәттен басталатынын біле бермейді, деп жазады Democrat.kz.

Елестетіңіз: телефонға бейтаныс нөмірден қоңырау түсті. Тұтқаны көтергеніңіз сол еді, біреу аты-жөніңізді айтып, өзін банк қызметкері ретінде таныстырды.

Шотыңыздан күмәнді ақша аударымы жасалып жатқанын хабарлайды. Қазір әрекет етпесеңіз, барлық қаражатыңыздан айырылатыныңызды ескертеді.

Оның үстіне әлгі адам сіздің есіміңізді, кейде басқа да жеке мәліметтеріңізді біледі.

Осыдан кейін сенбеу қиынға соғады.

Ал шын мәнінде сізді қорқытып отырған адамның банкке ешқандай қатысы болмауы мүмкін.

Бұл — Қазақстанда кездесетін телефон алаяқтығының кең таралған тәсілдерінің бірі.

«Сіздің атыңызға несие рәсімделіп жатыр»

Алаяқтардың ең қауіпті құралы — адамның қорқынышы.

Олар жәбірленушіге ойланып, мән-жайды анықтауға уақыт бермеуге тырысады.

Бірде шотыңыз бұғатталатынын айтады. Енді бірде белгісіз адам сіздің атыңызға миллиондаған теңге несие рәсімдеп жатқанын хабарлайды.

Кейде өзін құқық қорғау органының қызметкері ретінде таныстырып, құпия тергеуге көмектесуіңізді сұрайды.

Мұндай әңгімелердің ортақ белгісі бар: адамнан тез шешім қабылдау талап етіледі.

Ал алаяққа керегі — сол сәттегі абыржу.

«Ешкімге айтпаңыз» деген сөзден сақтаныңыз

Алаяқтар адамның жақындарымен ақылдасуына мүдделі емес.

Өйткені отбасы мүшесі немесе танысы күмәнді әңгіменің шындыққа жанаспайтынын аңғарып қалуы мүмкін.

Сондықтан қаскүнемдер әңгімені құпия сақтауды талап етеді.

«Бұл — арнайы операция», «Ақпарат сыртқа шықса, ақшаңыз жоғалады», «Банк қызметкерлерінің өзіне сенуге болмайды» деген мазмұндағы сөздермен адамды оқшаулауға тырысады.

Егер телефондағы бейтаныс адам сізге ешкіммен сөйлеспеуді бұйырса, мұны қауіптің маңызды белгісі деп қабылдаған жөн.

Алаяқтар сұрайтын ең қауіпті нәрсе

Көпшілік банк картасының нөмірін айтпаса, ақшасы қауіпсіз деп ойлайды.

Бірақ алаяқтарға кейде бір реттік растау кодының өзі жеткілікті болуы мүмкін.

Олар телефонға келген хабарламадағы сандарды айтуды, белгісіз қосымшаны орнатуды немесе банктік қосымшаға кіріп, белгілі бір әрекеттерді орындауды сұрайды.

Кейде бейнебайланысқа шығып, телефон экранын көрсетуді талап етеді.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің ескертуінше, банк пен мемлекеттік органдардың қызметкерлері азаматтардан құпия кодтарын айтуды, ақшасын «қауіпсіз шотқа» аударуды немесе бейтаныс адамның нұсқауымен қаржылық операция жасауды талап етпейді.

Есте сақтайтын қарапайым қағида бар: ақшаны қорғау үшін белгісіз адамның айтқанын орындау қажет емес.

Күмәндансаңыз, әңгімені тоқтатып, банкке өзіңіз ресми нөмірі арқылы хабарласуыңыз керек.

«Ақшаңызды қауіпсіз шотқа аударыңыз»

Алаяқтардың тағы бір тәсілі — қаражатты басқа шотқа аудартқызу.

Олар банк жүйесіне шабуыл жасалып жатқанын айтып, ақшаны уақытша басқа жерге көшіру қажет деп сендіреді.

Кей жағдайда азаматты өз атына несие рәсімдеуге де көндіреді.

Мұның бәрі оның ақшасын қорғау үшін жасалып жатқандай көрсетіледі.

Шындығында, банк шотындағы қаражатты қорғау үшін бейтаныс адам көрсеткен есепшотқа ақша аударудың қажеті жоқ.

Адам өз қолымен аударым жасаған жағдайда қаражатты қайтару күрделене түсуі мүмкін.

Сондықтан алаяқтардың талабын орындауға асықпау — ең маңызды сақтық шараларының бірі.

Екінші телефонды не үшін сұрайды?

Соңғы жылдары алаяқтар адамның телефонын ғана емес, оның экрандағы әрекеттерін де бақылауға ұмтылады.

Олар екінші телефонды немесе планшетті алып, бейнебайланыс қосуды ұсынуы мүмкін.

Кейін банктік қосымшаға кіруді, экранды көрсетуді немесе белгілі бір батырманы басуды сұрайды.

Қаржы реттеушісі мұндай әрекеттерді телефон алаяқтығының қауіпті белгілерінің бірі деп сипаттайды.

Егер бейтаныс адам сіздің банк қосымшаңызда не істеп отырғаныңызды көргісі келсе, сөйлесуді тоқтатқан дұрыс.

Ал алданып қалсаңыз, не істеу керек?

Алаяққа құпия кодты айтып қойған немесе ақша аударған адам үшін ең маңыздысы — уақыт жоғалтпау.

Бірінші кезекте банкпен ресми байланыс арнасы арқылы хабарласып, картаны, қажет болса шот пен мобильді қосымшаға кіру мүмкіндігін бұғаттау керек.

Одан кейін полицияның 102 нөміріне хабарласып, болған жағдайды баяндау қажет.

Хат алмасуларды, телефон нөмірлерін, ақша аударылған есепшот деректерін және түбіртектерді сақтап қойған маңызды.

Егер бөтен адамдар жеке мәліметтеріңізді иемденген болуы мүмкін деп күдіктенсеңіз, несие тарихыңызды да тексерген жөн.

Қазақстанда электрондық үкімет арқылы банктік қарыздар мен шағын несиелерді алудан ерікті түрде бас тарту қызметі бар. Бұл — өз атыңызға жаңа қарыз рәсімделу қаупін азайтудың бір жолы.

Алайда мұндай шектеу адамның жеке деректерін қорғау қажеттігін толығымен алмастырмайды.

Ең бастысы, ақшаны қайтарып беремін деген бейтаныс адамдарға қайта сенбеу керек. Алаяқтар бұрын алданған азаматтарды екінші рет алдауға да әрекет етуі мүмкін.

Неге ақылды, білімді адамдар да алданып қалады?

Алаяқтықтың құрбаны болу адамның білімсіз екенін білдірмейді.

Қаскүнемдер адамның психологиялық әлсіз тұсын емес, белгілі бір сәттегі үрейін, алаңдаушылығын немесе жақынына көмектесуге деген ниетін пайдалануы мүмкін.

Адам баласына қауіп төнгенін естісе, әдеттегі сақтығын ұмытып кетуі ықтимал.

Ал шотындағы қаражат жоғалатынын естігенде, асығыс шешім қабылдауы мүмкін.

Сондықтан алаяқтармен күресте ең маңызды қорғаныштың бірі — кідіріс.

Телефонды қойыңыз. Ақпаратты басқа жолмен тексеріңіз. Қаржы ұйымына өзіңіз хабарласыңыз. Жақыныңызбен ақылдасыңыз.

Бейтаныс адам қанша асықтырса да, бірнеше минут ойланып алуға құқығыңыз бар.

Бір отбасының қауіпсіздігі бір адамның сақтығынан басталады

Алаяқтар тек қарт адамдарды ғана алдамайды.

Жас маман, кәсіпкер, мұғалім, студент, көпбалалы ата-ана — кез келген азамат осындай әрекетке тап болуы мүмкін.

Сондықтан отбасы мүшелерінің бәрі бір қарапайым ережені білгені жөн: ешкімге құпия код айтпау, бейтаныс нұсқаумен ақша аудармау және күмәнді қоңырау туралы бір-біріне хабарлау.

Әсіресе жасы үлкен туыстарға банк қызметкерінің атынан жасалатын жалған қоңыраулардың белгілерін түсіндіру маңызды.

Өмір бойы жиналған қаражат бір сәтте жоғалуы мүмкін.

Ал кейде сол қаржыны сақтап қалу үшін бар болғаны бір әрекет жеткілікті: телефонды уақытында қою.

Барлық жаңалықтар