Қазақстанда мұғалімдердің кәсіби біліктілігін арттыру, аттестаттаудан өту және түрлі білім беру жүйелерімен жұмыс істеу тақырыбындағы ақылы курстар көбейді. Алайда солардың бәрі педагогке шын мәнінде жаңа білім бере ме? Ұстаз Гүлжазира Бекболатқызы әлеуметтік желідегі өткір жазбасында мемлекет тегін жариялаған бұйрықтар мен ережелерді түсіндірудің өзі табыс көзіне айналғанын сынға алды. Оның пікірінше, кейбіреулер мұғалімдердің ақпараттан бейхабар қалудан қорқуын пайдаланып, қалтасындағы санаулы ақшасына дейін алуға тырысады, деп жазады Democrat.kz.
Білім саласында мұғалімге үйрететін адам көбейді. Бірі аттестаттаудан өткізудің жолын көрсетеді, екіншісі нормативтік құжаттарды түсіндіреді, үшіншісі түрлі электрондық жүйелермен жұмыс істеудің «құпиясын» сатуға дайын.
Ал сол ақпараттың қаншасы шынымен ақылы курсты қажет етеді?
Осы мәселені көтерген Гүлжазира Бекболатқызы Facebook парақшасында «Жұмыртқадан жүн қырқу немесе педагогикалық инфобизнес туралы бір-екі ауыз сөз» атты жазба жариялады.
Автордың сыны жалпы ақылы білім беруге емес, көпшілікке тегін қолжетімді ақпаратты ерекше құпия ретінде ұсынып, одан пайда табуға бағытталған.
«Жұмыртқадан жүн тұрмақ, қалың қыстық ішік тігіп алатын деңгейге жеткен»
Гүлжазира Бекболатқызы жазбасын қазақтың бейнелі тіркесімен бастаған.
«Қазақта «жұмыртқадан жүн қырқу» деген керемет сөз бар. Бұрын бұл тек аңыз сияқты естілетін. Қазір ше? Қазір білім саласындағы кейбір «пысықайларға» қарап отырып, жұмыртқадан жүн тұрмақ, кәдімгідей қалың қыстық ішік тігіп алатын деңгейге жеткенін көресің!» – деп жазды ол.
Автор мұғалімдерге ұсынылатын ақылы қызметтердің мазмұнына назар аударған.
Атап айтқанда, ҰБДК жүйесіне тіркелуді үйрету, аттестаттау ережесін түсіндіру, буллинг ұғымын баяндау және авторлық бағдарлама әзірлеудің «құпиясын» ашу секілді ұсыныстарды мысалға келтірген.
Оның ойынша, бұл тақырыптардың кейбіріне қатысты негізгі ақпарат ресми құжаттарда ашық жарияланған. Сондықтан оны білудің жалғыз жолы ақылы сабаққа қатысу болмауға тиіс.
«Мемлекет бекіткен ашық ақпаратты оқып бергені үшін мұғалімнің қалтасына қол салу...»
Ұстаздың ең өткір сыны осы тұста айтылған.
«Ойпырмай, «құпия» дегенде, бейне бір Абайдың жарияланбаған қара сөзін тауып алғандай боласың екенсің! Әй, айналайын, ол бұйрықтар мен ережелер «Әділет» порталында, министрліктің ресми сайтында соқырға таяқ ұстатқандай тегін тұрған жоқ па?! Мемлекет бекіткен ашық ақпаратты жай ғана дауыстап оқып бергені үшін мұғалімнің қалтасына қол салу — қай заңға, қай ар-ұятқа сыяды?» – дейді Гүлжазира Бекболатқызы.
Бұл жерде автор маңызды айырмашылыққа назар аударып отыр.
Кәсіби маманның тәжірибесіне сүйеніп, күрделі мәселені талдауы, практикалық дағды үйретуі немесе жеке кеңес беруі — бір бөлек.
Ал ресми сайтта тұрған ережені оқып беріп, оны тек ақылы курста ашылатын ерекше ақпарат ретінде ұсыну — мүлде басқа мәселе.
Бұйрықтың мәтіні тегін жарияланғанымен, оны түсіндіру қызметінің бәрі міндетті түрде тегін болуы керек деген заңдық қорытынды жасалмайды. Дегенмен мұғалімнің қандай қызмет үшін ақша төлеп отырғанын анық білуі маңызды.
«Мектептің есігін оң қолмен ашуды үйрететін курс та шыға ма?»
Гүлжазира Бекболатқызы жазбасында педагогикалық инфобизнестің шектен шығуын әжуалап, бірнеше мысал келтірген.
«Мектептің есігін оң қолмен қалай ашу керек?» — 5 000 теңге;
«Картриджге сияны қалай дұрыс құю керек?» — 7 000 теңге;
«Борды сындырмай ұстаудың авторлық әдістемесі» — 15 000 теңге.
Автор мұндай ақылы сабақтар ертең пайда болса, таңғалмайтынын айтқан.
Бұл — нақты сатылып жатқан курстардың тізімі емес, жазбадағы мысқыл. Ұстаз осындай мысалдар арқылы қарапайым нәрсенің өзін ақылы қызметке айналдыру үрдісін сынап отыр.
«Қорқыныш пен ақпараттық үрей арқылы сауып алу»
Жазбадағы ең маңызды ойлардың бірі мұғалімдердің психологиялық жағдайына қатысты.
Педагогтер аттестаттаудан қалып қоямын, жаңа талапты білмей қаламын немесе қажетті құжатты дұрыс толтырмаймын деп алаңдауы мүмкін.
Ал осындай алаңдаушылық ақылы курстарды сатудың құралына айналса ше?
«Мұғалімнің онсыз да санаулы жалақысын «қорқыныш» пен «ақпараттық үрей» арқылы сауып алу — кәсібилік емес, бұл кәдімгі педагогикалық спекуляция!» – деп жазды ұстаз.
Ол мектептердің әдістемелік қызметтері мен білім бөлімдері түсіндіруге тиіс негізгі мәселелердің ақылы қызметке айналуын да сынға алған.
Автордың көтеріп отырған түйіні — мұғалімдердің нормативтік құжаттарды түсіну үшін әр жолы жеке қаражатын жұмсауға мәжбүр болмауы.
Алайда нақты бір курс ұйымдастырушының мұғалімдерді алдағаны немесе заң бұзғаны туралы дерек бұл жазбада көрсетілмеген.
Мұғалімнің құқықтық сауаттылығын кім қамтамасыз етуі керек?
Гүлжазира Бекболатқызының жазбасы білім саласындағы ақпаратқа қолжетімділік мәселесін де алға шығарды.
Мұғалім кәсіби қызметіне қатысты бұйрықтарды, аттестаттау талаптарын және басқа да нормативтік құжаттарды білуге мүдделі.
Ал білім беру ұйымдарының басшылары мен әдістемелік қызметтері педагогтердің өз міндеттерін дұрыс орындауына қажетті ресми ақпаратты жеткізіп, тиісті түсіндіру жұмысын ұйымдастыруы қажет.
Бұл мұғалімнің ешқашан ақылы курсқа қатыспауы керек деген сөз емес.
Мәселе — тегін ақпарат пен шын мәнінде қосымша білім беретін қызметтің аражігін ажыратуда.
Мысалы, авторлық бағдарлама әзірлеудің тәжірибелік жолдарын үйрететін сапалы курс педагогке пайдалы болуы мүмкін. Ал тек қолданыстағы бұйрықтың мәтінін қайталап беретін сабақтың құндылығын мұғалімнің өзі бағалауға тиіс.
«Біз білімнің шамшырағымыз ба, әлде оңай олжамыз ба?»
Жазбасының соңында Гүлжазира Бекболатқызы әріптестерін ресми ақпаратты өз бетінше оқып, талдауға шақырған.
«Әріптестер, біз білімнің шамшырағымыз ба, әлде кез келген «инфосығанның» оңай олжасымыз ба?! Көзді ашайық, ресми құжатты өзіміз оқып, талдайық. Жұмыртқаның сырты теп-тегіс екенін ұмытпайықшы, айналайындар!»
Бұл үндеуде бір ғана ақылы курс емес, білім саласындағы ақпараттық тәуелділік мәселесі көтерілген.
Мұғалім кәсіби құжатын түсіну үшін міндетті түрде ақылы кеңеске жүгінуге тиіс пе? Әлде мемлекет бекіткен ережелерді өз бетінше оқып, қажет болған жағдайда ресми әдістемелік көмек алуға мүмкіндігі болуы керек пе?
Гүлжазира Бекболатқызының сыны осы сұраққа тіреледі.
Өйткені педагогтің кәсіби дамуына жұмсаған ақшасы нақты білім мен тәжірибеге айналуы керек.
Ал ресми құжатта тегін тұрған мәліметті «құпия» деп сатып, мұғалімнің білмей қаламын деген үрейін пайдалану — ұстаз көтерген мәселенің ең өзекті тұсы.