Балаңыз мектептен жылап келді. Сыныптастары қорлайды, мазақтайды, кейде тіпті қол көтереді. Ата-ана мектеп директорына жүгінеді. Бірақ мәселені шешудің орнына «Балалардың арасында болып тұрады», «Балаңызды басқа сыныпқа ауыстырыңыз» немесе «Басқа мектепке барғаны дұрыс» деген жауап естуі мүмкін. Мұндай жағдайда ата-ананың қандай құқығы бар? Мектеп басшылығы нені істеуге міндетті? Қазақстан заңнамасында баланы жәбірлеуге қатысты нақты тәртіп қарастырылған. Алайда оны ата-аналардың бәрі бірдей біле бермейді, деп жазады Democrat.kz.
Балаңыздың мектепке барғысы келмей қалғанын елестетіңіз.
Таңертең киінуге асықпайды. Сабаққа барарда іші ауыратынын айтады. Бұрын бірге ойнаған сыныптастарымен сөйлеспейді.
Сұрасаңыз, ештеңе болмағанын айтып, үндемей қояды.
Бір күні ғана шындықты білесіз: оны сыныптастары ұзақ уақыттан бері мазақтап, өзгелерден оқшаулап жүрген.
Ата-ана үшін ең ауыр сәт — баласының қорлық көргенін білу ғана емес, оны қорғаудың жолын таппай қиналу.
Ал егер мектеп әкімшілігі мәселені елеусіз қалдырса ше?
«Өзі кінәлі шығар» деген жауап жеткілікті ме?
Кей жағдайда балалар арасындағы келіспеушілікті ересектер қарапайым жанжал ретінде қабылдайды.
Бірақ бір реттік ұрыс пен жүйелі қорлаудың айырмашылығы бар.
Бір баланы қайта-қайта кемсіту, мазақтау, қорқыту, әдейі оқшаулау немесе интернетте қорлайтын жазбалар тарату жәбірлеудің белгілері болуы мүмкін.
Мұндай жағдайда «Балалар өздері шешіседі» деп қол қусырып отыру мәселенің тереңдеуіне әкелуі ықтимал.
Қазақстанда баланы жәбірлеудің алдын алуға арналған арнайы қағидалар қабылданған.
Олар мектептің осындай ақпаратты қарау және тиісті шара қолдану тәртібін айқындайды.
Яғни ата-ананың шағымы тек директордың жеке пікіріне байланысты шешілетін мәселе емес.
Мектеп шағым түскенде не істеуге тиіс?
Жәбірлеуге қатысты ақпарат түскен жағдайда білім беру ұйымы оны белгіленген тәртіппен тіркеп, мән-жайын анықтауға міндетті.
Мұндай жұмысқа мектеп басшылығы, тәрбие ісіне жауапты қызметкерлер мен психологиялық қызмет мамандары тартылады.
Балалармен және олардың заңды өкілдерімен сөйлесу, жағдайды анықтау, қажет болғанда қорғау және психологиялық қолдау шараларын ұйымдастыру қарастырылған.
Қолданыстағы тәртіп бойынша мәселе мектептің алдын алу кеңесінде де қаралуы мүмкін.
Бұл жерде маңызды жайт бар: баланың қорлық көрген-көрмегеніне қатысты шешім тек сынып жетекшісінің немесе директордың ауызша тұжырымымен шектелмеуге тиіс.
Тиісті материалдар жиналып, жағдай белгіленген рәсім бойынша қаралуы қажет.
«Басқа мектепке ауыстырыңыз» деген талап заңды ма?
Баланы басқа сыныпқа немесе мектепке ауыстыру кей жағдайда ата-ананың өз қалауы болуы мүмкін.
Мысалы, бала бұрынғы ортада өзін қауіпсіз сезінбесе, отбасы оның оқу орнын ауыстыруды жөн көруі ықтимал.
Бірақ жәбірлеуге қатысты шағым түскенде мектептің міндеті тек зардап шеккен баланы басқа жаққа жіберумен аяқталмайды.
Мектепте қауіпсіз жағдай жасау, оқиғаның мән-жайын анықтау және оның қайталанбауына бағытталған шаралар қарастырылуы тиіс.
Баланың өзін кінәлі етіп көрсету немесе ата-ананы мектептен кетуге мәжбүрлеу мәселені шешудің орнына оны күрделендіруі мүмкін.
Сондықтан ата-анаға баласын басқа мектепке ауыстыру ұсынылса, бұл ұсыныстың себебін және мектептің жәбірлеуді тоқтату үшін қандай шаралар қабылдағанын нақтылау маңызды.
Директор арызды елемесе, қайда баруға болады?
Ең алдымен, шағымды жазбаша рәсімдеудің маңызы зор.
Ата-ана арызда оқиғаның қашан, қай жерде болғанын, қандай әрекеттер қайталанғанын және баланың жағдайына қалай әсер еткенін көрсетуіне болады.
Егер хабарламалар, бейнежазбалар немесе басқа дәлелдер болса, оларды сақтап қойған жөн.
Шағымның қабылданғанын растайтын деректің болуы да маңызды.
Егер мектептің әрекетіне немесе қабылданған шешіміне көңілі толмаса, ата-ана жергілікті білім бөліміне не білім басқармасына жүгіне алады.
Қазақстанда баланы жәбірлеудің алдын алу қағидалары бойынша жергілікті білім беру органы да мұндай мәселелерді қарауға қатысады.
Ал егер оқиғада ұрып-соғу, қорқыту, ақша талап ету, жыныстық сипаттағы зорлық-зомбылық немесе өзге құқық бұзушылық белгілері болса, полицияға жүгіну қажет.
Баланың қауіпсіздігіне тікелей қатер төнген жағдайда тек мектепішілік талқылауды күтумен шектелуге болмайды.
«111» нөмірі қандай көмек көрсетеді?
Қазақстанда балалардың, әйелдердің және отбасының құқықтарын қорғау мәселелері бойынша бірыңғай мемлекеттік байланыс орталығы жұмыс істейді.
Оның нөмірі — 111.
Бұл қызметке балалардың қауіпсіздігіне қатысты мәселелер бойынша хабарласуға болады.
Орталық кеңес беру, құқықтық және психологиялық көмек көрсету бағытында жұмыс істейді, қажет болғанда тиісті мемлекеттік органдармен байланыс орнатады.
Алайда байланыс орталығына жүгіну полицияға немесе құзырлы органға ресми арыз берудің орнын барлық жағдайда алмастырмайды.
Сондықтан әр жағдайдың сипатына қарай тиісті мекемеге де хабарласу маңызды.
Балаға «Ешкімге айтпа» десе ше?
Жәбірлеуге ұшыраған баланың ең үлкен қорқынышының бірі — жағдайды ата-анасына айтқаннан кейін қорлықтың күшеюі.
Ол сыныптастарының кек алуынан, мұғалімнің түсінбеуінен немесе өзін кінәлі деп ойлауынан қорқуы мүмкін.
Сондықтан баламен сөйлескенде оны тергеп, жауап алуға тырысқаннан гөрі, алдымен қауіпсіздік пен сенімді қамтамасыз ету маңызды.
Баланың айтқанын мұқият тыңдау, болған жағдайды анықтау және оған көмектесетін ересектердің бар екенін түсіндіру қажет.
Әсіресе «Неге үндемедің?», «Өзің де бірдеңе істеген шығарсың» деген сөздер оның келесі жолы шындықты айтуына кедергі келтіруі мүмкін.
Кейде баланың басынан өткен жағдай сырт көзге елеусіз көрінгенімен, оның өзіне өте ауыр әсер етеді.
Сондықтан мәселені тек балалардың мінезіне қатысты дау деп қабылдауға болмайды.
Мұғалімнің де құқығы қорғалуға тиіс
Мектептегі қауіпсіз орта туралы сөз болғанда, тек оқушының емес, педагогтің де құқығын ескерген жөн.
Мұғалімге тіл тигізу, қорқыту немесе сабақ өткізуіне әдейі кедергі келтіру де назардан тыс қалмауы қажет.
Ал педагогтің оқушыға дөрекілік көрсетуі, қорлауы немесе оған қысым жасауы да тиісті тәртіппен қаралуға тиіс.
Яғни мектептегі қауіпсіздік бір тараптың ғана жауапкершілігі емес.
Ата-ана, мұғалім және мектеп әкімшілігі бірін-бірі кінәлаумен шектелсе, ең маңызды мәселе — баланың қауіпсіздігі — екінші орынға ығысып кетуі мүмкін.
Мектеп директорынан қандай жауап сұрау керек?
Егер бала жүйелі қорлауға ұшыраса, ата-ана мектептің қандай шара қабылдағанын білуге мүдделі.
Мәселен, шағым тіркелді ме? Оқиғаның мән-жайын кім анықтап жатыр? Баланың мектептегі қауіпсіздігі қалай қамтамасыз етіледі? Оған психологиялық қолдау ұсыныла ма? Қорлау қайталанбауы үшін қандай шаралар қабылданады?
Бұл сұрақтарға түсінікті жауап берілуі маңызды.
Бірақ басқа балалардың жеке деректері мен құпия ақпаратын ашу талап етілмеуге тиіс.
Ата-ананың мақсаты біреудің баласын көпшілік алдында масқаралау емес, өз баласының қауіпсіздігін қамтамасыз ету болуы керек.
Баланың мектепке қорықпай баруы — ең басты талап
Мектептегі білім сапасы туралы айтқанда, біз көбіне бағаларды, олимпиадаларды, емтихандарды немесе оқу жетістіктерін сөз етеміз.
Ал бала күн сайын қорқып баратын мектепте өзін еркін сезініп, алаңсыз білім алуы қиын.
Сыныптағы қорлау баланың сабаққа ынтасына, көңіл күйіне және адамдарға деген сеніміне әсер етуі мүмкін.
Сондықтан мектептің жақсы болуы тек жоғары көрсеткіштермен өлшенбейді.
Ол — бала өзін қауіпсіз сезінетін орта.
Егер оқушы қорлық көрсе, мектептің міндеті оны үнсіз қалдыру немесе басқа сыныпқа жіберу ғана емес, жағдайды анықтап, баланың құқығын қорғау шараларын қабылдау.
Ал ата-ананың міндеті — баласын тыңдау, оның жағдайына бейжай қарамау және қажетті көмекке жүгіну.
Ең бастысы, бала мектепке барудан қорықпауға тиіс.
Өйткені мектеп — баланың білім алатын жері ғана емес, күн сайын өмірінің маңызды бөлігін өткізетін ортасы.