Қыркүйек келді. Сағат бөлу жыры басталды... Қыркүйек келді. Мектептерде жаңа оқу жылы басталды. Ал мұғалімдер үшін жыл сайын қайталанатын таныс мәселе — сағат бөлу науқаны қайта басталды басталды деп жазады Democrat.kz.
Білім сапасы, мұғалімнің кәсіби дамуы, бала тәрбиесі туралы көп айтамыз. Бірақ осының бәрінің артында тұрған қарапайым мәселе — мұғалімнің қанша сағат алатыны. Өйткені сағат саны — мұғалімнің табысы, еңбек жүктемесі, тіпті оның мектепте қалу-қалмауына әсер ететін негізгі факторлардың бірі.
Өкінішке қарай, сағат бөлу кезінде барлық жерде бірдей әділдік сақтала бермейді деген пікір бар. Кей мектептерде сағат мұғалімнің біліміне, тәжірибесіне, кәсіби деңгейіне қарай емес, басшылықпен қарым-қатынасына қарай бөлінеді деген өкпе жиі айтылады. «Директорға ұнайтын», басшылықпен жақсы қарым-қатынастағы мұғалімдер көбірек сағат алады деген әңгіме де осыдан шығады.
Тағы бір түсініксіз жайт — «16 сағаттан артық бере алмаймыз» деген ұстаным. Бір жағынан мұғалімге сағат жетпейді. Екінші жағынан мектеп басшылығында әкімшілік қызмет атқаратын кейбір мамандардың 1,5 ставкаға дейін жұмыс істеуіне мүмкіндік бар. Сонда қарапайым мұғалімнің бір ставкаға да жетпейтін сағатпен қалуы қаншалықты әділ?
Бір мектепте мұғалімнің сағаты азайып жатса, неге сол мектепке жаңа мұғалімдер қабылданады?
Бұл сұраққа жауап қажет.
Жұмыс іздеп жүрген жастар бар. Педагогикалық дипломы бар, еңбек етуге дайын мамандар бар. Бірақ тәжірибелі зейнеткер мұғалімдер әлі де жұмыс істеп жүр. Әрине, адамның еңбек етуіне ешкім қарсы емес. Зейнет жасындағы ұстаздардың тәжірибесі мен білімі — үлкен құндылық. Алайда жастарға жұмыс берудің, олардың мамандығы бойынша еңбек жолын бастауына жағдай жасаудың да маңызы зор.
Мәселенің тағы бір қыры — сынып жетекшілігі.
Сынып жетекшісінің атқаратын жұмысы аз емес. Оқушылардың тәртібі, ата-анамен байланыс, жиналыстар, құжаттар, түрлі іс-шаралар, оқушының мәселесін бақылау — бәрі сынып жетекшісінің мойнында. Соған қарамастан сынып жетекшілігі үшін төленетін қосымша ақы көп жағдайда бұл жауапкершілікпен салыстырғанда мардымсыз көрінеді.
Ал кей жерде «сынып жетекшілігін алмасаң, сағат бере алмаймыз» деген сөздер айтылатыны да мұғалімдердің көңілін алаңдатады. Сынып жетекшілігі ерікті түрде, нақты талап пен жауапкершілікке сүйеніп ұйымдастырылуы керек емес пе?
Тағы бір мәселе — сағаты аз болса да, мұғалімнің бір мектепке байланып қалуы.
Мұғалімнің 1 ставкаға да жетпейтін жүктемесі бар делік. Бірақ ол басқа мектептен қосымша сағат іздесе, түрлі кедергіге тап болуы мүмкін. Нәтижесінде мұғалімнің табысы аз, жүктемесі толық емес, ал басқа жерде жұмыс істеуге мүмкіндігі шектеулі болып қалады.
Бұл — ең алдымен әділдік мәселесі.
Мектеп — бір адамның жеке меншігі емес. Сағат та ешкімнің жеке мүлкі емес. Мұғалімге бөлінетін оқу жүктемесі ашық, түсінікті және нақты критерийлерге сүйеніп бөлінуі тиіс.
Мұғалімнің басты міндеті — сабақ беру, бала оқыту, ұрпақ тәрбиелеу. Ол жыл сайын «маған қанша сағат тиеді?», «кімге көбірек берілді?», «неге менің сағатым қысқарды?» деген уайыммен жүрмеуі керек.
Қоғамда «мұғалімдердің жалақысы жоғары» деген түсінік қалыптасқан. Бірақ жалақыны тек бір мұғалімнің толық ставкадағы табысымен өлшеуге болмайды. Сағат аз болса, қайдағы көп ақша?
Мұғалімнің еңбегі тек сыныпта өткен сабақпен өлшенбейді. Сабаққа дайындалу, дәптер тексеру, ата-анамен жұмыс, құжат толтыру, оқушының мәселесімен айналысу, біліктілігін арттыру — мұның бәрі уақыт пен күшті талап етеді.
Сондықтан бүгінгі мәселе тек «сағат кімге қанша берілді?» деген сұрақ емес.
Бұл — мектептегі еңбек әділдігі, ашықтық және мұғалімнің әлеуметтік қорғалуы туралы мәселе.
Қыркүйек сайын қайталанатын «сағат бөлу жыры» бір күні тоқтауы керек. Мұғалім басшылыққа ұнағаны үшін емес, өзінің білімі мен еңбегіне қарай бағаланатын жүйе болуы қажет.
Сонда ғана ұстаз мектепке алаңсыз келіп, өзіне тиесілі сағатын уайымдамай, бар күшін бала оқытуға жұмсай алады.
Мұғалімге ең керегі — жеңілдік емес, әділдік.
Ал әділдік бар жерде сапалы білім де болады.
Дайындаған Әсем БАҚЫТ.
