2026–2027 оқу жылына арналған күнтізбедегі өрескел қателер әлеуметтік желіде үлкен дау туғызды. Жұртты ашындырғаны – қатенің жеке мұғалімнің жазбасынан немесе бейресми парақшадан емес, білім саласына жауапты мемлекеттік орган таратқан материалдан шығуы. Democrat.kz жазғандай, Оқу-ағарту министрлігі таратқан күнтізбеде кей айлардың бейсенбі немесе жұма күндері көрсетілмей қалған. Ал ресми түсіндіру видеосында Орта білім беру комитеті төрағасының орынбасары Зейнеп Махсұтова күзгі демалыстың «26 қазан мен 1 қазан аралығында өтетінін» айтып, қазаннан кейін қараша келетінін шатастырған.
Бір қарағанда, мұны техникалық қате, дизайнердің ұқыпсыздығы немесе камера алдында жаңылыс айтылған бір ауыз сөз деп қабылдауға болады. Бірақ білім жүйесіне қатысты ақпаратта жіберілген қате қоғамның неге соншалықты ашуына тиді?
Өйткені мектеп – баланың қатесін түзейтін мекеме. Ал сол жүйені басқаратын орган өзі қате күнтізбе жарияласа, мәселе тек бір күннің немесе бір айдың атауында емес, мемлекеттік басқарудың сапасында жатыр.
Күнтізбе – жай әдемі сурет емес
Оқу күнтізбесі мектептер үшін сәндік инфографика емес. Оның негізінде тоқсан ұзақтығы, сабақ саны, оқу бағдарламасын жоспарлау, мұғалімдердің күнтізбелік-тақырыптық жоспары, демалыс мерзімі және қорытынды бағалау кезеңдері есептеледі.
Орта білім беру комитеті – бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білім саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыруға қатысатын, реттеу және бақылау міндеттерін атқаратын министрлік ведомствосы. Сондықтан комитет атынан таратылатын кез келген ресми ақпарат бірнеше сатылы тексеруден өтуге тиіс.
Күнтізбеде аптаның кей күндерінің түсіп қалуы оның іс жүзінде қолдануға жарамсыз екенін көрсетеді. Ал видеода қазан мен қараша айларының шатастырылуы ақпаратты мәтін авторы, редактор, жауапты басшы және баспасөз қызметі толық тексермеген болуы мүмкін деген күдік туғызады.
Зейнеп Махсұтова білім саласына қалай келді?
Зейнеп Әбдіжүсіпқызы Махсұтова білім саласына сырттан келген кездейсоқ шенеунік емес. Министрліктің ресми өмірбаянына сәйкес, ол 1970 жылы Алматыда туған. Еңбек жолын 1987 жылы Оңтүстік Қазақстан облысындағы мектептің физика кабинеті лаборанты болып бастаған.
Ол Қарағанды мемлекеттік университетінің филология факультетінде оқып, кейін М.Әуезов атындағы педагогикалық институтты бітірген. 1993–1996 жылдары орыс тіл білімі кафедрасында сабақ берген, одан кейін Мәскеуде күндізгі аспирантурада оқыған. 1999–2002 жылдары Мәскеудегі Ушинский атындағы педагогикалық кітапханада бас библиограф, кейін Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде оқытушы болған.
Махсұтованың министрліктегі қызметі 2006 жылдан басталады. Ол мектепке дейінгі және орта білім департаментінде бас сарапшы, басқарма басшысы, департамент директорының орынбасары қызметтерін атқарған. 2020–2023 жылдары Шығыс Қазақстан облысының Білім саласында сапаны қамтамасыз ету департаментін басқарған. 2023 жылдан бері Оқу-ағарту министрлігінің Орта білім беру комитеті төрағасының орынбасары қызметінде.
Осы еңбек жолына қарағанда, Махсұтова мектеп жұмысын да, министрліктің ішкі құрылымын да жақсы білуге тиіс тәжірибелі маман. Сондықтан қоғам оның видеодағы қатесін қатардағы диктордың жаңылысы ретінде емес, білім саласындағы ұзақ жылдық тәжірибесі бар басшының жауапкершілігі тұрғысынан бағалап отыр.
Мәселе бір адамның жаңылысуымен шектеле ме?
Барлық жауапкершілікті бір ғана Зейнеп Махсұтоваға артып қою да әділетсіз болар еді. Мемлекеттік органның ресми видеосы әдетте мәтін дайындау, деректерді тексеру, түсірілім, монтаж, келісу және жариялау кезеңдерінен өтеді.
Демек, қате эфирге дейін бірнеше қызметкердің алдынан өткен болуы ықтимал. Видеоға сөйлеген лауазымды тұлға мәтінді тексеруге міндетті болғанымен, ақпараттың сапасына баспасөз қызметі, профильдік бөлім және материалды жариялауға рұқсат берген басшылық та жауап береді.
Ал күнтізбедегі аптаның бірнеше күнінің жоғалып кетуі жай ғана тілдік жаңылыс емес. Бұл – бастапқы кестені жасаған, дизайнын әзірлеген және соңғы нұсқасын қабылдаған адамдардың ешқайсысы күндерді ай күнтізбесімен салыстырып тексермегенін аңғартатын белгі.
Министрлік әзірге осы нақты дауға байланысты кімнің жауапты екенін, материал қалай тексерілгенін және қатенің түзетілген-түзетілмегенін ресми ресурстарында жариялағанын таба алмадық. Сондықтан әлеуметтік желідегі нұсқалардың қайсысы бастапқы, қайсысы кейін түзетілген материал екенін тәуелсіз түрде толық растау қиын.
Неге ұстаздар мұндай қатеге ерекше ашуланды?
Мұғалім күнделікті жұмысында оқушы дәптеріндегі бір әріпті де, күнтізбелік жоспардағы бір сағатты да түзетуге міндетті. Аттестация, есеп, электрондық журнал, сабақ жоспары мен оқу бағдарламасында жіберілген болмашы қате үшін педагогтен түсініктеме талап етілуі мүмкін.
Ал мұғалімдерден мінсіз есеп пен шексіз жауапкершілік сұрайтын министрлік өзінің негізгі ақпаратын тексермей жарияласа, бұл әділетсіздік сезімін күшейтеді.
Сондықтан желідегі мысқыл пікірлер күнтізбедегі бейсенбі мен жұмаға ғана бағытталған жоқ. Олар жылдар бойы жиналған наразылықты – жоғарыдан түсетін қайшылықты нұсқауларды, есеп берудің көптігін, реформалардың жиі өзгеруін және шешім қабылдайтын адамдардың мектеп өмірінен алыстағанын көрсетеді.
Махсұтованың бұрынғы қызметі нені аңғартады?
Зейнеп Махсұтова Шығыс Қазақстан облысында сапаны қамтамасыз ету департаментін басқарған кезінде педагогтердің құқықтарын бұзған лауазымды тұлғаларды әкімшілік жауапкершілікке тарту тетіктері туралы айтқан. Сондай-ақ ол өңір мектептеріндегі бейнебақылау жүйелерінің талапқа сай болмауы мәселесін көтерген.
Қазір өзі басшылық қызмет атқаратын Орта білім беру комитетінің міндеті де орта білім саласындағы бірыңғай саясатты жүзеге асырумен және сапалы білім алуға жағдай жасаумен байланысты.
Осы себепті қоғамның талабы түсінікті: білім сапасын тексеретін немесе мектептерге талап қоятын орган ең алдымен өз ақпаратының сапасын қамтамасыз етуі керек.
Қатені мойындау беделді түсірмейді
Қазақстандағы мемлекеттік органдарда қате кеткен кезде материалды үнсіз өшіру немесе қоғамның сынын «жалған ақпарат» деп қабылдау әдеті жиі сыналады. Ал шын мәнінде беделді түсіретін нәрсе – қатенің өзі емес, оны мойындамау.
Министрлік бұл жағдайдан шығу үшін:
- бастапқы күнтізбені кім әзірлегенін тексеруі;
- дұрыс нұсқасын ресми түрде қайта жариялауы;
- қате видеоны түсіндірмесіз өшірмей, түзетілген ақпаратты ұсынуы;
- ресми материалдарды жариялау алдындағы тексеру тәртібін күшейтуі қажет.
Мұндай әрекет қоғамға құрметтің белгісі болар еді. Себебі ата-ана мен мұғалімге мінсіз шенеунік емес, қатесін мойындайтын және оны түзете алатын жауапты мемлекеттік орган керек.
Жоғалған бейсенбі мен жұма сенімнің де жоғалғанын көрсетті
Оқу күнтізбесіндегі бірнеше күннің түсіп қалуы техникалық ұсақ қателік сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ бұл оқиға білім жүйесіндегі жауапкершіліктің қалай бөлінетінін және ресми ақпараттың қандай сапа сүзгісінен өтетінін ашық көрсетті.
Зейнеп Махсұтова – білім саласында отыз жылдан астам еңбек өтілі бар, мектептен бастап министрліктің жоғары буынына дейін көтерілген тәжірибелі маман. Сондықтан оның аузынан шыққан қате қоғамға ерекше ауыр тиді: жұрт білім жүйесін ұзақ жыл басқарған адамның өзі қарапайым мерзімді шатастырса, министрліктегі күрделі реформалардың сапасы қалай тексеріледі деген сұрақ қойып отыр.
Бұл жерде мәселе Зейнеп Махсұтованы жеке қаралауда емес. Негізгі мәселе – мемлекеттік органның бір қателікті бірнеше сатыдан өткізіп, халыққа ресми ақпарат ретінде ұсынуында.
Күнтізбеден бейсенбі мен жұма жоғалғанымен, министрліктің жауапкершілігі жоғалмауға тиіс.
Былайша "қазан" мен "қарашаны" шатыстырған ғой, деп Зейнеп Махмутованың қателігін елемеуге де болатын шығар. Алайда Оқу ағарту министрлігінде "өз еркімен" қызметінен кетіп жатқан кісінің қарасы аз емесін ескерсек... Зейнеп Махмутованың қызметтік креслосын "қазан" сөзі "қайнатып" жібермесіне де кепілдік жоқ-ау, қалай ойлайсыз?
Дайындаған - Мәриям КЕНЕСАРЫ.
