Президент Қасым-Жомарт Тоқаев әлемнің жетекші технологиялық компанияларының жасанды интеллектіні қауіпсіз басқару жөніндегі келісіміне оң баға берді. Мемлекет басшысының пайымдауынша, бұл бастама мұқият талқыланғаннан кейін жаһандық деңгейде қолданылатын үлгіге айналуы мүмкін, деп жазады Democrat.kz.
Жасанды интеллект адамзат өмірін өзгертетін технологиядан әлемдік тәртіпке ықпал ететін күшке айналып келеді. Ендігі басты мәселе – оның қаншалықты қуатты болатыны ғана емес, сол қуатты кімнің және қандай ережемен басқаратыны.
Осы тұрғыдан алғанда, Қасым-Жомарт Тоқаевтың АҚШ Президенті Дональд Трамптың бастамасымен жасалған Суперинтеллект туралы келісімге берген оң бағасының саяси салмағы зор.
Құжатқа Google, Meta, OpenAI, Anthropic, xAI және Nvidia секілді әлемдік технология нарығының негізгі ойыншылары қол қойған. Бұл компаниялар жасанды интеллект модельдерін әзірлеп қана қоймайды. Олар есептеу инфрақұрылымын, озық микрочиптерді, ауқымды деректер қорын және миллиардтаған адам пайдаланатын цифрлық платформаларды басқарады.
Демек, бұл – қатардағы корпоративтік уағдаластық емес. Жасанды интеллектінің даму бағытына тікелей ықпал ететін алпауыттардың ортақ жауапкершілікті мойындауы.
Келісім бойынша компаниялар жасанды интеллект жүйелерін әзірлеу және қолданысқа енгізу кезінде ішкі қауіпсіздік бақылауын күшейтуге, модельдердің ықтимал қатерлерін тұрақты тексеруге, тәуелсіз сыртқы аудит жүргізуге және анықталған мәселелерді директорлар кеңесі деңгейінде қарауға міндеттенеді.
Осы тетіктердің әрқайсысы маңызды. Өйткені бұған дейін жасанды интеллект қауіпсіздігі көбіне оны әзірлеген компанияның ішкі шешіміне тәуелді болып келді. Ал жаңа келісім жауапкершілікті әзірлеушілерден бастап корпорация басшыларына дейін көтереді.
Президенттің оң бағасы дәл осы өзгеріске негізделген. Жасанды интеллектіні басқару жөніндегі жалпы әңгіме алғаш рет нақты бақылау, аудит және есеп беру тетіктерімен толықтырылып отыр.
Әрине, келісім әзірге заңдық күші бар халықаралық шарт емес. Ол ерікті міндеттемелерге негізделген. Алайда бұл оның маңызын төмендетпейді.
Кез келген халықаралық ереже бір күнде пайда болмайды. Алдымен ортақ қағидалар қалыптасады. Одан кейін олар кәсіби стандартқа, ұлттық заңнамаға, соңында мемлекеттер мойындаған халықаралық нормаға айналады.
Суперинтеллект туралы келісім осы жолдың алғашқы әрі маңызды сатысы болуы мүмкін.
Қасым-Жомарт Тоқаев аталған тәсілді мүдделі елдер мұқият зерделеп, жаһандық деңгейде қолдануға болатын үлгі ретінде қарастыруы қажет екенін айтты. Бұл жерде Президент келісімді сол қалпында көшіруді емес, оның негізгі қағидаларын халықаралық деңгейде дамыту мүмкіндігін меңзеп отыр.
Мұндай ұстанымның қисыны анық. Жасанды интеллект ұлттық шекарамен шектелмейді. Бір мемлекетте жасалған модель әлемнің жүздеген елінде қолданылуы мүмкін. Оның қатесі, киберқауіпі немесе жалған ақпарат тарату қабілеті де бір елдің аумағында қалмайды.
Сондықтан әр мемлекеттің жеке ереже қабылдауы жеткіліксіз. Әлемге баршаға ортақ ең төменгі қауіпсіздік талаптары қажет.
Болашақ халықаралық пактіде қуатты модельдерді қолданысқа енгізер алдында сынау, тәуелсіз аудит өткізу, ірі қауіп анықталған жағдайда мемлекеттерге хабарлау, жеке деректерді қорғау және алгоритм қабылдаған шешім үшін жауапкершілік белгілеу талаптары қамтылуға тиіс.
Технологиялық компаниялар да бұл үдерістен сырт қалмауы керек. Өйткені мемлекеттер заң қабылдағанымен, модельдердің ішкі құрылымы мен нақты мүмкіндігін оларды жасаған мамандардан артық біле алмайды. Ал компаниялардың өзін-өзі бақылауы қоғамдық мүддені толық қорғай алмайды.
Сондықтан тиімді халықаралық пакт мемлекеттердің құқықтық өкілеттігін, ғалымдардың білімін, тәуелсіз сарапшылардың бақылауын және технологиялық компаниялардың тәжірибесін бір жүйеге біріктіруге тиіс.
Суперинтеллект туралы келісім осындай жүйенің өзегіне айнала алады. Оның құндылығы барлық мәселені шешіп қойғанында емес, жауапкершіліктің нақты құрылымын ұсынуында.
Бұл бастама Қазақстан үшін де маңызды. Әлемдік технологиялық платформаларды өзі өндірмейтін немесе олардың жұмысына толық ықпал ете алмайтын мемлекеттер жасанды интеллектінің қаупімен жалғыз күресе алмайды. Ортақ халықаралық талаптар осындай елдердің азаматтары мен ұлттық мүдделерін қорғауға мүмкіндік береді.
Тоқаевтың бастамаға берген бағасын Қазақстанның жасанды интеллект жөніндегі жаһандық ережелерді қалыптастыруға ерте кезеңнен қатысуға дайын екенінің белгісі деп түсінуге болады. Бұл елімізге дайын талаптарды сырттан қабылдайтын тарап емес, оларды талқылауға атсалысатын мемлекет ретінде көрінуге мүмкіндік береді.
Жасанды интеллект саласындағы әлемдік жарыс тек жылдамдық пен пайда үшін бәсекеге айналмауға тиіс. Қауіпсіздік, адам құқығы, деректердің қорғалуы және қабылданған шешім үшін жауапкершілік технологиялық дамудың ажырамас бөлігі болуы қажет.
Сондықтан Мемлекет басшысының технологиялық алпауыттар арасындағы келісімге оң баға беруі – уақыт талабына сай ұстаным. Бұл құжат түпкілікті шешім болмағанымен, болашақ халықаралық пактінің бастапқы үлгісі әрі негізгі өзегі болуға әбден лайық.
Жасанды интеллект бүкіл адамзатқа ықпал етсе, оны басқару жауапкершілігі де бүкіл әлемге ортақ болуға тиіс.
Тірек сөздер: жасанды интеллект, Қасым-Жомарт Тоқаев, суперинтеллект, халықаралық пакт, технологиялық компаниялар
