Ұстаз, қоғам белсендісі Өмір Шыныбекұлы Оқу-ағарту министрлігі жанындағы Қоғамдық кеңестің жұмысына қатысты сын айтты. Ол қоғамдық кеңестердің әуел баста қандай мақсатпен құрылғанын еске салып, қазіргі кеңес сол міндеттерді толық атқарып отыр ма деген мәселе көтерді, деп хабарлайды Democrat.kz.
Өмір Шыныбекұлы әлеуметтік желідегі жазбасында Қазақстанда «Қоғамдық кеңестер туралы» заңның 2015 жылғы 2 қарашада қабылданғанын еске салды.
Оның жазуынша, бұл заңның негізгі мақсаты — азаматтық қоғам өкілдерінің мемлекеттік шешімдер қабылдау үдерісіне қатысуын күшейту, мемлекеттік органдардың қоғам алдындағы есептілігін арттыру және қоғамдық бақылаудың құқықтық тетігін қалыптастыру болған.
Заң 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілген.
Қоғамдық кеңес не үшін құрылды?
Өмір Шыныбекұлы қоғамдық кеңестердің бастапқы міндеттеріне ерекше тоқталған.
Оның айтуынша, мұндай институттар ең алдымен мемлекет пен қоғам арасындағы диалогты күшейтуі тиіс еді. Яғни азаматтар мен үкіметтік емес ұйымдарға мемлекеттік органның жұмысы туралы пікір айтып қана қоймай, маңызды мәселелерді талқылауға қатысу мүмкіндігі берілуі керек болатын.
Сонымен бірге қоғамдық кеңестер мемлекеттік органдардың есептерін тыңдап, нормативтік-құқықтық актілердің жобаларын, даму бағдарламаларын, бюджеттің жұмсалуын және мемлекеттік қызмет сапасын қоғамдық бақылауға алатын алаң ретінде қарастырылған.
Қоғамдық кеңестің мемлекеттік органның орнына шешім қабылдамайтыны белгілі. Алайда оның негізгі міндеті — қоғамның үнін мемлекеттік мекемеге жеткізу, мәселелерді ашық талқылау және ұсыныстар енгізу.
Өмір Шыныбекұлы дәл осы бастапқы мақсат пен қазіргі жағдайдың арасында алшақтық бар деп есептейді.
«Ұсыныспен емес, ұсыныс айтқан адаммен алысады»
Оның негізгі сыны Оқу-ағарту министрлігі жанындағы Қоғамдық кеңестің қазіргі жұмысына бағытталған.
«Өкінішке қарай, ҚР Оқу-ағарту министрлігі жанындағы Мұрат Әбенов төрағалық ететін Қоғамдық кеңестің қазіргі құрамы бұл міндеттерді орындай алмай отыр», — деп жазды ол.
Өмір Шыныбекұлының айтуынша, Қоғамдық кеңестің ішкі талқылау алаңында мәселе көтерілген кезде оның мазмұнына назар аударудың орнына, кейбір мүшелер ұсынысты айтқан адамның өзімен пікірталасуға көшетін көрінеді.
«Қоғамдық кеңестің чатында ұсыныс айтсаң, кейбір мүшелері ұсыныспен емес, ұсыныс айтқан адаммен алысып кетеді», — дейді қоғам белсендісі.
Бұл пікір қоғамдық кеңестердің шын мәнінде тәуелсіз пікірталас алаңы бола алып отыр ма деген сұрақ туғызады.
Министр мен кеңес төрағасына сын
Өмір Шыныбекұлы жазбасында Оқу-ағарту министрі Жұлдыз Сүлейменова мен Қоғамдық кеңес төрағасы Мұрат Әбеновке де тікелей үн қатқан.
«Жұлдыз Сүлейменова ханым, сіз Қоғамдық кеңестің төрағасы Мұрат Әбенов екеуіңіз не министрліктің жұмысымен айналысыңыз немесе Құрылтаймен айналысыңыздар. Екі кеменің құйрығын ұстайтын жерді тауыпсыздар», — деп жазды ол.
Автордың бұл сөзі мемлекеттік басқару мен қоғамдық бақылау институттарындағы жауапкершілік пен басымдықтар мәселесіне қатысты сын ретінде айтылған.
Қоғамдық кеңестер шын мәнінде қаншалықты тәуелсіз?
Өмір Шыныбекұлы көтерген мәселе бір ғана Оқу-ағарту министрлігі жанындағы кеңестің жұмысына тірелмейді.
Қоғамдық кеңестер құрылған кезде билік пен қоғамның арасындағы тұрақты кері байланысты қамтамасыз ететін тәуелсіз алаң болады деген үміт болған.
Олардың құрамына мемлекеттік қызметшілерден бөлек азаматтық қоғам өкілдері, сарапшылар мен белсенді азаматтардың қатысуы да осы мақсаттан туындаған еді.
Алайда қоғамдық кеңестің ұсыныстары көбіне ұсынымдық сипатта қалса, ал өткір пікір айтқан азаматтың мәселесі емес, жеке басы талқыланатын болса, мұндай институттың бастапқы мақсаты әлсірейді.
Сондықтан Өмір Шыныбекұлының жазбасы тағы бір маңызды мәселені алға шығарып отыр:
Қоғамдық кеңес мемлекеттік органның жұмысын қоғамдық бақылауға алатын тәуелсіз институт па, әлде мемлекеттік органның жанындағы кезекті формалды құрылымға айналып бара ма?
Егер қоғамдық кеңестердің басты міндеті халықтың үнін билікке жеткізу болса, онда оның ішінде сын айтудан қорықпайтын және айтылған мәселені тұлғадан бөліп қарай алатын орта қалыптасуы тиіс.
Өйткені «Қоғамдық кеңестер туралы» заң қабылданғандағы негізгі идеяның өзі — мемлекеттік шешімдер қоғамның пікірін ескере отырып қабылданып, билік халық алдында есеп беруге тиіс деген қағида еді.
