Оқу-ағарту министрлігінің мектептерде ақша жинауға болмайтыны туралы мәлімдемесі әлеуметтік желіде қызу талқыланып жатыр. Ата-аналар сынып қорына, жөндеуге, сыйлыққа ақша өткізуден шаршағанын айтса, мұғалімдер сабаққа қажетті қағаз бен кеңсе тауарларын өз жалақысына сатып алатынын жеткізді. Пікірталас барысында мектепке бөлінетін бюджет қаржысының қайда жұмсалатыны туралы өткір сұрақтар да көтерілді, деп жазады Democrat.kz.
Қазақстанда мектеп қажеттілігі үшін ата-аналардан міндетті түрде ақша жинауға болмайтыны туралы Оқу-ағарту министрлігінің түсініктемесі көпшіліктің назарын аударды.
Әлеуметтік желідегі пікірлерге қарағанда, бұл мәселеде ата-аналардың ғана емес, мұғалімдердің де жиналып қалған өкпе-реніші аз емес.
Бірі мектептегі бітпейтін жарналардан қажығанын айтса, екіншісі оқу процесіне қажетті заттарды өз қаражатына сатып алуға мәжбүр екенін жеткізді.
Ал кейбір ата-аналар ақшаны мектептің өзі сұрамаса да, ата-аналар комитетіндегі белсенділердің бастамасымен жинау жалғасып отырғанын айтып, наразылық білдірді.
«Мұғалімдерге бөлінетін 140 мың теңге қайда кетеді?»
Пікір қалдырған азаматтардың бірі мұғалімдердің сабаққа қажетті заттарды сатып алуға өз қаражатын жұмсайтынын айтып, қаржыландыру мәселесін көтерген.
«Ақша жинау дейсіздер ме?! Алдымен осы сөздің мағынасын түсініп алсаңыздаршы! Содан кейін ғана жұртты қаралап жазыңыздар. Мұғалімдердің өз қалтасынан қанша ақша жұмсайтынын неге жазбайсыздар? Бұл ақша жинауға жатпай ма? Әр мұғалімге кеңсе тауарларын сатып алуға, материалдарды басып шығаруға және басқа да қажеттіліктерге ай сайын 140 мың теңге бөлінеді. Ол ақша қайда? Қайырымдылық деген желеумен жиналатын қаражат кімнің қалтасына кетіп жатыр? Неге мұны қадағаламайсыздар? Мұғалімдердің шағымына неге назар аудармайсыздар? Әлде өздеріңіз де осы іске қатысы бар адамдарсыздар ма?» – деп жазған ол.
Бұл пікірде әр мұғалімге ай сайын 140 мың теңге бөлінетіні туралы мәлімдеме жасалғанымен, оны растайтын ресми құжат ұсынылмаған.
Сондықтан аталған соманы мемлекет барлық мұғалімге бөлетін нақты қаржы ретінде қабылдауға негіз жоқ.
Дегенмен пікір иесінің көтерген негізгі мәселесі маңызды: сабақ өткізуге қажет кеңсе тауарлары мен басқа да материалдарды кім қамтамасыз етуге тиіс?
Оқу-ағарту министрлігі мектептің жұмысын ұйымдастыруға қажетті материалдық-техникалық шығындар бюджет есебінен өтелуге тиіс екенін түсіндірген.
Ендеше мұғалімдер қағаз бен принтер бояуын неге өз қаражатына сатып алатынын айтып отыр?
«Мемлекет принтерімнің бояуын қашан толтырып береді?»
Пікірталаста мұғалімдердің өз қаражатына сабақ материалдарын әзірлейтіні туралы шағымдар да жазылды.
«Бір айдан бері балаларға арналған тапсырма парақтарын басып шығармай жүрмін. Мемлекет принтерімнің бояуын қашан толтырып берер екен деп күтіп отырмын», – деп жазған педагогтердің бірі.
Тағы бір мұғалім:
«Ал мен мұғалім бола тұра, өз ақшама компьютер мен принтер сатып алдым. Принтердің бояуын да өз қаражатыма толтырамын. Қағаз, папка, файл, бор — бәрін өзім сатып аламын. Сонда бұл ақша жинауға жатпай ма?» – деген сауал қойған.
Ал келесі пікірде:
«Қаржы тек қағаз жүзінде бөлінеді. Шын мәнінде бәрі мұғалімдер мен ата-аналардың қалтасынан шығады», – делінген.
Бұл шағымдардың нақты қай мектептерге қатысты екені белгісіз. Алайда бірнеше адамның бір мәселені көтеруі назар аудартады.
Мектепте сабақ өткізу үшін қағаз қажет. Мұғалім оқушыларға тапсырма дайындайды, көрнекілік әзірлейді, қажетті материалдарды басып шығарады.
Егер мұның бәрі оқу процесінің құрамдас бөлігі болса, қажетті құралдарды сатып алу неге педагогтің жеке шығынына айналуы керек?
Ата-анадан міндетті ақша жинауға тыйым салынуы мектептің қажеттілігін мұғалім өз қалтасынан өтеуге тиіс дегенді білдірмейді.
«Ақша жинау тоқтамайды, тек ата-аналар комитеті жинайды»
Пікір білдірушілердің бір бөлігі мектептегі ақша жинаудың басқа қырына назар аударған.
Олардың айтуынша, мектеп әкімшілігі ресми түрде ақша талап етпегенімен, кейбір сыныптарда қаржы жинау ата-аналар комитеті арқылы жалғасады.
«Біз сынып қорына үнемі ақша жинаймыз. А4 қағазына, сабынға және тағы басқа заттарға өткіземіз. Бастапқыда ақша тапсыру ерікті деп жазылады. Бірақ бір айдан кейін әлгі қайта-қайта ақша жинайтын ана қорына ақша өткізбегендердің аты-жөнін тізіп шығады! Ең сорақысы, сол әйел сынып жетекшісінің жақын құрбысы. Содан кейін басталады: ақша өткізіңдер, тағы өткізіңдер, қосымша ақша жинаймыз, тағы да ақша керек!» – деп жазған ата-аналардың бірі.
Бұл пікірде ерекше назар аударатын мәселе бар.
Ақша жинау бастапқыда ерікті деп жарияланғанымен, кейін оны тапсырмаған ата-аналардың аты-жөнін көпшілікке көрсету арқылы қысым жасалуы мүмкін.
Мұндай жағдайда еріктілік қағидасының өзі күмән тудырады.
Өйткені ата-ананың ақша бермеуге құқығы болса, ол осы шешімі үшін көпшілік алдында ыңғайсыз жағдайға қалдырылмауға тиіс.
Тағы бір оқырман:
«Біздің мектепте мектепке көмек ретінде жәрмеңкелер ұйымдастырылды. Мұндай да бола ма? Балалар үйіне немесе баспанаға мұқтаж адамдарға көмек жиналса, түсінер едім. Бірақ мектепке не жетпейді? Ол мемлекеттік қаржыландыруда емес пе?» – деп жазған.
Мектепке көмектесу мақсатында ерікті жәрмеңке өткізу мен оқушылардың ата-аналарынан міндетті түрде ақша талап ету бірдей әрекет емес.
Алайда жиналған қаражаттың мақсаты мен жұмсалу тәртібі ашық көрсетілуге тиіс.
«Балаларыңыз тозығы жеткен мектепке барғанда жыламаңыздар»
Ал кейбір азаматтар ақша жинауға тыйым салуды қолдағанымен, мектептердің материалдық жағдайына алаңдаушылық білдірген.
Оқырмандардың бірі ескі мектеп ғимараттарының жөндеу көрмегенін, қажетті құрал-жабдықтардың жетіспейтінін айтып, ата-аналардың көмегінсіз жағдай қалай түзелетінін сұраған.
«Жарайды, бұл жақсы екен. Бірақ, құрметті ата-аналар, балаларыңыз 1 қыркүйекте қабырғалары тозған сыныптарға келгенде жыламаңыздар. Жөндеу көрмеген ескі дәліздер, жыртылған линолеум, жанбайтын шамдар, істемейтін дәретханалар... Мектептерді жаңа оқу жылына дайындауға жеткілікті ақша бөлінбейді. Ең көбі қабырғасын әктеп, сырлап қояды. Өз үйлеріңізге жөндеу жасағанда қанша ақша кететінін білесіздер ғой. Сонда мектепті жөндеуге қанша қаржы қажет?» – деп жазған ол.
Бұл пікірдің өзегінде мектептерді қаржыландырудың жеткіліктілігі туралы мәселе жатыр.
Мектептің жөндеу жұмыстары мен қажетті жабдықтарына бюджеттен қаражат бөлінуге тиіс. Бірақ оның нақты көлемі қанша? Қажеттілікті толық өтей ме? Жұмсалуы қалай бақыланады?
Осы сұрақтарға жауап болмайынша, ақша жинауға тыйым салудың өзі мектептердің барлық материалдық мәселесін шешпейді.
Дегенмен мектептің жөндеу жұмыстарына бөлінген қаражат жеткіліксіз болса, бұл мәселені ата-аналардан міндетті жарна жинау арқылы шешу заңды жол болып саналмайды.
Мұғалімдер мен ата-аналар неге бір-біріне қарсы қойылып отыр?
Пікірталаста мұғалімдерді қорғап сөйлегендер де, ақша жинауға үзілді-кесілді қарсы шыққандар да бар.
Бір оқырман мұғалімдерге сыйлық беру дәстүрін қорғап, ата-ананың ризашылығын білдіруіне ешкім кедергі келтірмеуі керек деген пікір айтқан.
Ал басқа азаматтар сыйлық беру мен міндетті ақша жинауды шатастыруға болмайтынын ескертеді.
Бұл жерде екі мәселені ажырату қажет.
Мұғалімге ризашылық білдіру — ата-ананың жеке таңдауы. Ал мектепті жөндеуге, сабақ өткізуге қажетті жабдықтарға және оқу процесіне жұмсалатын шығынды өтеу — тиісті мемлекеттік органдардың жауапкершілігі.
Ата-аналардың міндетті ақша жинауға қарсы шығуы мұғалімді сыйламайтынын білдірмейді.
Сол сияқты мұғалімнің қағаз бен кеңсе тауарларына өз ақшасын жұмсағысы келмеуі де оның жұмысын дұрыс атқармайтынын көрсетпейді.
Керісінше, екі тараптың көтеріп отырған мәселесі бір жерден шығады: мектептің қалыпты жұмыс істеуіне қажетті қаражат толық әрі тиімді жұмсалып отыр ма?
Егер ата-ана сабын мен қағазға ақша жинаса, мұғалім принтеріне бояуды өз жалақысынан сатып алса, онда мектептің материалдық қамтамасыз етілуіне қатысты нақты есеп қажет.
Оқу-ағарту министрлігі ата-аналардан заңсыз ақша жинауға болмайтынын тағы бір мәрте ескертті.
Енді осы талаптың орындалуымен қатар мектептердің қажеттіліктері бюджеттен қаншалықты қамтамасыз етіліп отырғанын да ашық көрсету маңызды.
Өйткені мектептегі қаржылық мәселенің шешімі ата-ана мен мұғалімді бір-біріне қарсы қоюда емес.
Мәселенің түйіні — мектепке бөлінген қаржының жеткіліктілігі, жұмсалу ашықтығы және соған жауапты тұлғалардың есеп беруінде.
Ата-ана да, мұғалім де мемлекет қаржыландыруға тиіс шығынды өз қалтасынан өтеуге мәжбүр болмауы керек.
