Қазақстан мектептерінде жаңа оқу жылы жақындаған сайын қыздардың боянуы, шашын жаюы, тырнақ, киім үлгісі секілді мәселелер қайта-қайта сөз болады. Әлеуметтік желідегі бір оқушы осыған қарсы сауал қойып, мектептегі тәртіп ең алдымен сыртқы келбеттен емес, қауіпсіздік пен мінез-құлықтан басталуы керек екенін айтты, деп жазады Democrat.kz.
Жазба авторы соңғы кезде «мектепке боянып келген», «шашын жайып келген» қыздардың жазаланатыны туралы ақпаратты жиі көретінін айтып, бір қарапайым сұрақ қойған:
«Неге мектептегі тәртіп тек қыздардың сыртқы келбетінен басталады?»
Оның айтуынша, мектепте бұдан әлдеқайда күрделі мәселелер бар. Кейбір ұлдар сабақ үстінде электронды темекі шегеді, әжетханаға кіріп темекі тартады, төбелеседі, мұғалімге қарсы сөйлейді, балағаттайды, өзге оқушыларды қорқытады.
Тіпті кей оқушылардың қолында қауіпті заттар жүретінін де жазған.
«Қыз бала боянып келсе – бірден байқап, ескерту жасаймыз. Шашын жайса – мәселе. Ал біреу сабақ үстінде электронды темекі шегіп отырса, мұғалімді балағаттаса, әжетханада түрлі жазулар қалдырса немесе қауіпті зат ұстап жүрсе, бұларға да сондай қатты назар аударылуы керек емес пе?» – дейді оқушы.
Бұл пікір әлеуметтік желіде қолдау тапты.
Бір қолданушы:
«Қыздың макияжы үшін арнайы комиссия жинау – абсурд. Темекімен ұсталған ұлдарды да солай қинамайды ғой», – деп жазған.
Тағы бір пікірде мектеп қауіпсіздігі бірінші орында болуы керектігі айтылған. Сонымен қатар оқушының өзі де заң бұзушылық немесе буллинг көрсе, оны мектеп әкімшілігіне жеткізуі қажет деген қарсы уәж айтылды.
Яғни мәселе «қыздарға мүлде талап қойылмасын» дегенге тіреліп тұрған жоқ.
Мәселе – талаптың барлығына бірдей қолданылуында.
Шын мәнінде ұлдарға да талап бар
Қазақстандағы міндетті мектеп формасына қойылатын ресми талаптар тек қыздарға арналған емес.
Оқу-ағарту саласындағы қолданыстағы №26 бұйрықта ұлдарға да, қыздарға да мектеп формасының нақты үлгілері көрсетілген. Ұлдарға пиджак, жилет, шалбар, классикалық жейде және басқа да рұқсат етілген киім түрлері белгіленсе, қыздарға пиджак, жилет, белдемше немесе шалбар, классикалық жейде және өзге үлгілер қарастырылған. 2026–2027 оқу жылында да осы талаптар күшінде.
Демек, заң деңгейінде «тәртіп тек қыздарға арналған» деген норма жоқ.
Бірақ әлеуметтік желідегі пікірлер басқа проблеманы көрсетеді: мектептегі күнделікті бақылау іс жүзінде кімге көбірек бағытталады?
Егер қыздың ерін далабы, шашы немесе киімінің пішіні бірден назарға ілініп, ал ұл баланың вейп шегуі, агрессивті мінезі немесе мұғалімді қорлауы екінші кезекке қалып жатса, бұл тәртіптің басымдықтары дұрыс қойылған ба деген сұрақ туындайды.
Мектептің мақсаты – «қызды жөнге салу» емес
Мектеп формасының болуы заңды және оған қойылатын талаптар ұл мен қызға бірдей міндетті.
Алайда мектептің тәрбие жұмысы баланың сыртқы келбетін бақылаумен шектелмеуі керек.
Себебі бояу немесе шаш үлгісі – ең алдымен мектептің ішкі тәртібі мәселесі болса, темекі, буллинг, төбелес, қорқыту мен қауіпті зат – баланың денсаулығы мен қауіпсіздігіне тікелей қатысы бар мәселе.
Сондықтан олардың салмағын тең қою қисынсыз.
Оқушының жазбасындағы ең маңызды ой да осы:
«Мен қыздар мектепке қалағанын істеп келсін деп тұрған жоқпын. Егер мектепте белгілі форма мен сыртқы келбетке қатысты талап болса, оны бәріміз сақтауымыз керек. Бірақ сонда неге талап пен жаза ұлдарға да дәл солай қойылмайды?»
Бұл – орынды сұрақ.
Қыздарға талап көп пе, әлде солай көріне ме?
Қоғамда қыз баланың сыртқы келбетіне бақылау тарихи тұрғыдан көбірек жасалатынын жоққа шығару қиын.
«Шашыңды жина», «қатты бояма», «етегің ұзын болсын», «көзге түспе» деген ескертулердің басым бөлігі қыздарға бағытталады.
Ұлдарға да мектеп формасы бойынша талап қойылады. Бірақ қоғамдық талқылауда олардың шашы немесе киімінен гөрі тәртібі туралы сөз сирек шығуы мүмкін.
Сондықтан мәселе заңнан гөрі мектеп мәдениеті мен талапты қолдану тәсілінде жатуы ықтимал.
Тәртіптің өлшемі оқушының жынысына емес, жасаған әрекетінің салдарына байланысты болуы керек.
Қыздың макияжы мектеп ережесіне қайшы болса – оған түсінікті әрі әдепті түрде талап қойылсын.
Ұл баланың киімі талапқа сай болмаса – дәл сондай талап оған да қойылсын.
Ал оқушы темекі шексе, буллинг жасаса, мұғалімге тіл тигізсе немесе басқа баланың қауіпсіздігіне қатер төндірсе, оған сыртқы келбет мәселесінен әлдеқайда салмақты реакция болуы керек.
Тәртіп бәріне ортақ болуы тиіс
Мектеп – баланың еркіндік пен жауапкершіліктің арасындағы шекараны үйренетін жері.
Сол себепті балалар мектепте ең алдымен бір нәрсені сезінуі керек:
ереже бар болса – ол бәріне бірдей.
Қызға бір талап, ұлға басқа талап қою немесе қыздың сыртқы келбетін ұлдың қауіпті әрекетінен маңыздырақ мәселе етіп көрсету тәрбие бермейді. Керісінше, балаға әділетсіздік сезімін қалыптастыруы мүмкін.
Сондықтан жаңа оқу жылы қарсаңындағы әңгімені тек «қыздар бояна ма, шашын жая ма?» деген сұрақпен шектемеген жөн.
Одан да маңызды сұрақ бар:
мектепте тәртіп пен қауіпсіздікке қойылатын талап ұл мен қызға шынымен бірдей ме?
