Актер Азамат Сатыбалдының қазақ киносы халықаралық деңгейдегі беделді фестивальдерге қатыспаған, жүлде алмаған деген мазмұндағы пікірі әлеуметтік желіде қызу талқыланды. Киногер Елзат Ескендір актердің тұжырымын қатаң сынап, қазақ киносының әлемдік жетістіктерін тізіп шықты. Ол Азамат Сатыбалдының сөзін сала тарихын жеткілікті білмеудің көрінісі деп бағалап, отандық киноның бүгінгі мәселелеріне де тоқталды, деп жазады Democrat.kz.
«САУАТСЫЗ АКТЕРГЕ САУАТТЫ ЖАУАП».
Киногер Елзат Ескендір әлеуметтік желідегі көлемді жазбасын осылай атаған.
Оның сыны саясаткер Мәулен Әшімбаевтың подкастында актер Азамат Сатыбалдының қазақ киносы туралы айтқан пікіріне қатысты.
Жазба авторының жеткізуінше, Сатыбалды қазақ киносының А санатындағы халықаралық фестивальдерге қатысуы мен жетістіктерін төмен бағалаған.
Елзат Ескендір мұндай тұжырыммен мүлде келіспейді.
«Актер Сатыбалды білмесе біз айтайық, қазақ киносы “А” класты фестивальдерге кеше-бүгін емес, сонау 1990-жылдардың басында-ақ, тәуелсіздіктің алғашқы кезеңінің өзінде қатысып, анау-мынау емес оның негізгі конкурстарына еніп, үлкен-үлкен жүлделерге ие болған», – деп жазды ол.
«Қазақ киносының 35 жылдық тарихынан мүлде сауатсыз»
Киногер актердің пікіріне қарсы нақты фильмдер мен фестиваль жетістіктерін алға тартқан.
Ол режиссер Дәрежан Өмірбаевтың 1992 жылы «Қайрат» фильмімен Локарно кинофестивалінде жүлде алғанын, кейін «Кардиограмма» туындысының Венеция кинофестивалінің негізгі конкурстық бағдарламасына қатысқанын еске салады.
Сондай-ақ Өмірбаевтың «Киллер» фильмі 1998 жылы Канн кинофестивалінің «Ерекше көзқарас» бағдарламасында көрсетіліп, жүлдеге ие болғанын атап өткен.
Жазбада Ермек Шынарбаевтың «Место на серой треуголке» фильмі, Әмір Байғазиннің «Уроки гармонии» және «Өзен» туындылары да мысалға келтірілген.
Елзат Ескендірдің пікірінше, осы жетістіктердің өзі қазақ киносы әлемдік фестивальдерден тыс қалған деген түсініктің қате екенін көрсетеді.
«Сондықтан, сауатсыздық деген өте жаман. Өзің білмейсің, елге де білгізбейсің. Ең қиыны, бар дүниені көре алмай қорлайсың», – дейді ол.
«Актерлер әлемдік кино жайында өз бетінше ізденбейді»
Елзат Ескендірдің сыны бір ғана Азамат Сатыбалдымен шектелмеген.
Ол отандық актерлердің әлемдік кино тарихы мен заманауи кинематографиядағы үрдістерге қаншалықты қызығушылық танытатыны жөнінде де мәселе көтерген.
Жазба авторының пікірінше, актер даярлайтын оқу орындарында театрға басымдық беріліп, кино өнерінің ерекшеліктері жеткілікті деңгейде оқытылмайды.
«Бірінші, Т.Жүргенов атындағы Өнер академиясында актерлерді негізінен театр бағытында оқытады. Кинодан гөрі театрға аса маңыз береді», – деп жазады ол.
Екінші себеп ретінде актерлердің өздігінен ізденуінің жеткіліксіздігін атайды.
Оның айтуынша, әлемдік кинематографиядағы режиссерлердің еңбегін, шығармашылық әдістерін, жаңа бағыттарды танып-білу актердің кәсіби дамуы үшін маңызды.
Дегенмен бұл – жазба авторының кәсіби ортаға қатысты бағасы. Оны Қазақстандағы барлық актердің білімі мен дайындығына берілген объективті қорытынды деп қабылдау дұрыс болмас еді.
«Қазақфильм» туралы да өткір сын айтылды
Елзат Ескендір Азамат Сатыбалдының мемлекеттік қаржы есебінен түсірілетін фильмдер мен олардың көрерменге жетуі туралы пікіріне де қарсы шыққан.
Оның жазуынша, актер мемлекеттен қаржы алатын кейбір режиссерлер мен продюсерлер фильмнің қаржылық табысына жеткілікті мән бермейтінін айтқан.
Киногер бұл пікірді бүкіл салаға телуге болмайтынын алға тартады.
«Мемлекеттен ақша алып, ол түрлі себептермен жетпей жатқан кезде өзінің бүкіл гонорарын, соңғы тиынын салып фильмін жарыққа шығарған режиссерлердің жанқиярлық еңбегін, принципін жоққа шығармауы керек», – дейді ол.
Елзат Ескендір бұған мысал ретінде «Әбіл» фильмін жарыққа шығару барысында туындаған қиындықтар туралы өз тәжірибесін баяндаған.
Оның айтуынша, Азамат Сатыбалды «Қазақфильм» киностудиясын басқарған кезеңде аталған фильмді жарыққа шығару мәселесімен жүгінгенде, актер бастапқыда жобаның өзінен бұрын өндірісте болғанын айтып, жауапкершіліктен шет қалған. Кейін фильмді аяқтауға келісім берген.
Бұл оқиға – Елзат Ескендірдің жеке баяндауы. Оған қатысты Азамат Сатыбалдының ұстанымы ұсынылған жазбада қамтылмаған.
Киногер мемлекет қаржысына түсірілген фильмдердің көрерменге жетпеуін тек режиссерлер мен продюсерлердің жауапкершілігіне жүктеу әділетсіз деп есептейді.
Оның пікірінше, кей жағдайда фильм түсірілгенімен, оны насихаттауға жеткілікті қаражат қарастырылмайды. Соның салдарынан сапалы туындының өзі кең аудиторияға жол таба алмай қалады.
Қазақ киносының жетістігін кім бағалайды?
Елзат Ескендір жазбасының соңында кино саласындағы басшылық қызметтерге тағайындалатын адамдардың кәсіби дайындығына назар аударған.
Ол отандық кино тарихын, халықаралық фестивальдердің ерекшелігін және фильм өндірісінің күрделі тетіктерін терең білудің маңызын алға тартады.
Бұл пікірталастың астарында бір актердің сөзіне қатысты реніштен әлдеқайда ауқымды мәселе жатыр.
Қазақстан киносы халықаралық фестивальдерде қандай нәтижеге қол жеткізді? Сол жетістіктер халыққа қаншалықты таныстырылып жүр? Мемлекеттік қаржыға түсірілген фильмдердің көрерменге жетуіне кім жауапты? Кино саласындағы басшылық қызметке тағайындалатын мамандардың кәсіби біліктілігі қалай бағаланады?
Елзат Ескендірдің жазбасы осы сұрақтарды қайта көтерді.
Әрине, актердің пікірін толық бағалау үшін оның подкасттағы сөзін тұтас контекстімен қарастыру қажет. Өйткені жекелеген тұжырымды жалпы әңгімеден бөліп алу оның бастапқы мағынасын өзгертуі мүмкін.
Алайда бұл дау бір маңызды шындықты еске салады: қазақ киносының бүгінгі жағдайын сынауға да, оның кемшіліктерін ашық айтуға да болады. Бірақ сол сын отандық кинематографияның бұған дейінгі тарихи жетістіктерін жоққа шығармауға тиіс.
Қазақ киносының болашағы туралы сөз қозғағанда, алдымен оның өткенін қаншалықты білетінімізді де таразылаған жөн.
