Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясындағы жиі кадрлық өзгерістер әлеуметтік желіде қызу талқыланып жатыр. Білім саласының өкілі Гүлнар Мансұрқызы академия басшылығына ғылыми дәрежесі мен ғылыми атағы жоқ мамандардың тағайындалуын сынға алып, мұндай тәжірибе ұйымның ғылыми бағытына кері әсер етуі мүмкін екенін мәлімдеді деп жазады Democrat.kz.
Оның жазуынша, Ұлттық білім академиясы — Қазақстандағы орта білім беру жүйесінің ғылыми-әдістемелік негіздерін қалыптастыратын жетекші мекеме. Академияда қабылданған шешімдер миллиондаған оқушы мен жүздеген мың педагогтің жұмысына тікелей ықпал етеді.
Сондықтан бұл мекемедегі кадрлық тұрақтылық пен басшылардың ғылыми біліктілігі жеке адамдарға қатысты мәселе емес, тұтас білім жүйесінің сапасына әсер ететін фактор ретінде қарастырылуға тиіс.
Бірнеше айда бірнеше вице-президент ауысқан
Жарияланған мәліметке сәйкес, академиядағы басшылық құрам соңғы уақытта бірнеше рет өзгерген.
2025 жылғы 23 қазанда Хәмилә Есенова мен Ғалия Дәулетова академияның вице-президенті болып тағайындалған. 2026 жылғы наурызда бұл лауазымға Гүлшат Мұхтарханова келген. Автордың айтуынша, ол бұған дейін Өскемен қаласындағы химия-биология бағытындағы Назарбаев зияткерлік мектебінде директордың тәрбие ісі жөніндегі орынбасары қызметін атқарған.
2026 жылғы маусымда Дидар Асқарова вице-президент болған. Оның бұған дейін мектеп директоры және шамамен бір жыл Семей қалалық білім басқармасының басшысы қызметін атқарғаны көрсетілген.
Гүлнар Мансұрқызының есебінше, 2025 жылғы қазаннан 2026 жылғы шілдеге дейін академияда алты вице-президент ауысқан. Ал соңғы үш жылда аталған қызметке он бір адам келіп-кеткен.
Бұл тізімде Арсен Бәйтүков, Рашит Белгібаев, Ғалия Дәулетова, Хәмилә Есенова, Гүлшат Мұхтарханова және Дидар Асқарова секілді есімдер аталады.
«Қазіргі басшылардың ғылыми дәрежесі жоқ»
Жазба авторы бүгінгі вице-президенттердің ғылыми дәрежесі мен ғылыми атағы жоқ екенін алға тартады.
Ол бұл жерде мәселенің белгілі бір адамның басқарушылық тәжірибесін жоққа шығаруда емес екенін атап өткен. Дегенмен ғылыми ұйымды басқаруға әкімшілік қабілет пен білім саласындағы еңбек өтілі ғана жеткілікті ме деген сауал қояды.
«Ғылыми зерттеудің логикасын, әдіснамасын, академиялық адалдық талаптарын және ғылыми сараптаманың жауапкершілігін ғылыми дайындықсыз толық меңгеруге бола ма? Ғылымды ғылыммен айналысқан адам басқаруы керек емес пе?» — деген мазмұнда пікір білдірген ол.
Бұл сұрақтың салмағы ерекше. Себебі академияның міндеті күнделікті әкімшілік жұмыспен шектелмейді. Ол білім стандарттарын, оқу бағдарламаларын, әдістемелік ұсынымдарды және педагогикалық зерттеулердің бағытын қалыптастыруға қатысады.
Кадр тұрақсыздығы ғылымға қалай әсер етеді?
Жиі ауысатын басшылық ұзақ мерзімді ғылыми жобалардың сабақтастығына нұқсан келтіруі мүмкін. Әр жаңа басшы өз басымдығын енгізсе, бұрын басталған зерттеулер аяқсыз қалып, ғылыми мектептердің қалыптасуы қиындайды.
Автор осыған байланысты бірнеше маңызды сауал көтерген:
Ұзақ мерзімді зерттеулерді кім аяқтайды? Ғылыми бағыттардың сабақтастығын кім қамтамасыз етеді? Академияның ішінде ғылыми мектептерді кім қалыптастырады?
Бұл — тек лауазым ауыстыру мәселесі емес. Ғылыми ұйымдағы тұрақсыздық зерттеу сапасына, сараптамалық шешімдердің дәйектілігіне және білім саясатының жүйелілігіне әсер етуі ықтимал.
105 жылдық академия және ғылыми дәстүр
Ұлттық білім академиясының тарихы 105 жылға жуықтайды. Жазбада оның негізін қазақ ағартушылық ойының ірі тұлғасы Ахмет Байтұрсынұлы қалағаны айтылады.
Әр жылдары академияны Асқар Сейдімбек, Өмірзақ Озғанбай, Асқарбек Құсайынов, Алма Әбілқасымова және Тахир Балықбаев сияқты ғылым мен білім саласында өзіндік орны бар тұлғалар басқарған.
Олар академияның ғылыми беделін қалыптастырып, білім беру саласындағы зерттеу дәстүрінің дамуына үлес қосты. Осы тарихи сабақтастықпен салыстырғанда қазіргі басшылықтың ғылыми әлеуеті туралы сауалдың көтерілуі заңды.
Негізгі мәселе — тұлғаларда емес, талапта
Әлеуметтік желідегі пікірді белгілі бір мамандарға тағылған жеке айып ретінде қабылдау дұрыс болмас еді. Мұнда көтерілген басты мәселе — ғылыми ұйым басшыларына қойылатын кәсіби талаптардың қаншалықты айқын екені.
Басқарушылық тәжірибе маңызды. Бірақ ғылыми мекеменің ерекшелігі — шешімдердің зерттеуге, дәлелге, әдіснамаға және академиялық жауапкершілікке сүйенуін талап етеді.
Сондықтан академия басшылығына тағайындалатын тұлғалардың ғылыми дәрежесі, зерттеу тәжірибесі, жарияланымдары және білім саясатына қосқан үлесі қоғамға ашық көрсетілуге тиіс.
Жазба соңында автор академия президенті лауазымына үміткердің кейбір кәсіби нәтижелерімен жұртты таныстырмағанын атап өткен. Бұл да кадрлық шешімдердің ашықтығы мен түсіндірілуіне қатысты сұрақты күшейтеді.
Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы әзірге әлеуметтік желіде айтылған сынға ресми жауап берген жоқ. Сондықтан жарияланған деректерді академияның ресми түсініктемесімен салыстырып, әр тағайындаудың нақты кәсіби негізін ашық көрсету маңызды.
