«Ауруын жасырған өледі...» деп басталатын әлеуметтік желідегі жазба Қазақстанның білім беру жүйесіндегі қордаланған мәселелерді қайта қозғады. Отызға жуық өткір тұжырым арқылы мектептегі қағазбастылық, білім сапасы, мұғалімнің жағдайы мен оқушының болашағы сынға алынды. Жазбаның астына пікір қалдырған азаматтар да мектептің бүгінгі ахуалына алаңдаушылық білдірді, деп жазады Democrat.kz.
Әлеуметтік желіде жарияланған «Ауруын жасырған өледі...» атты жазбада Қазақстан мектептерінің қазіргі жағдайына қатысты өткір мәселелер көтерілді.
Жазба авторы білім беру жүйесінің басты кемшілігі ретінде мұғалімнің негізгі міндетінен алыстап, есеп пен құжат толтыруға көп уақыт жұмсауын атайды.
«Мұғалімнің уақыты қағазбастылықпен өтеді», «Білім мазмұны емес, есеп беру маңызды», «Оқу үдерісі формалдылыққа айналған» деген тұжырымдар қоғамдағы өзекті мәселені қозғап отыр.
Шын мәнінде, мұғалімнің негізгі жұмысы не? Балаға білім беру ме, әлде өзінің жұмыс істегенін дәлелдейтін құжаттарды толтыру ма?
Бұл сұрақтың қойылуының өзі білім беру жүйесіндегі қайшылықты аңғартады.
Мұғалім сабаққа дайындалуға, әр оқушының қабілетін анықтауға, үлгерімі төмен балалармен жеке жұмыс жүргізуге уақыт табуға тиіс. Бірақ педагогтің жұмыс нәтижесі есептің толықтығымен бағаланатын жағдайда оның кәсіби еңбегі екінші орынға ығысуы мүмкін.
Жазбадағы «Қағаздағы нәтиже мен шынайы білімнің арасы алшақ» деген пікір де осы мәселемен сабақтас.
Мектептің есебінде бәрі дұрыс болуы мүмкін. Бағалар қойылған, бағдарлама орындалған, қажетті құжаттар толтырылған. Бірақ осы көрсеткіштер баланың тақырыпты шынымен меңгергенін, өз бетінше ойлай алатынын, алған білімін өмірде қолдана білетінін қаншалықты дәлелдейді?
Жазба авторының «Оқушы жаттайды, бірақ түсінбейді» деген тұжырымы білім сапасын бағалаудың тағы бір осал тұсына назар аудартады.
«Мұғалім білім беруге емес, қағаз басты қылып жіберген»
Жарияланым астындағы пікірлерден де білім беру жүйесіне деген алаңдаушылық байқалады.
Оқырмандардың бірі:
«Мұғалім білім беруге емес , қағаз басты қылып жіберген. Қазіргі балалар білім үшін емес баға үшін оқиды . Ата ана ретінде бізден де үлкен қателік бар деп ойлаймын . Бізде білімге емес бағаға көп көңіл бөлетін болғанбыз», – деп жазған.
Бұл пікір мектептегі мәселенің тек мұғалімге немесе білім басқармаларына ғана тірелмейтінін көрсетеді.
Бала үшін білім алудың мәні өзгеріп бара жатқанына алаңдаған ата-аналар да бар. Жоғары баға алу, үздік атану, түрлі марапат пен диплом жинау кейде білімнің өзінен маңызды болып кететінін олар ашық айтып отыр.
Тағы бір оқырман:
«Біз балаларды білімді болуға үйретіп жүрміз бе, әлде мектепте уақыт өткізуге ғана дағдыландырып жүрміз бе?» – деген сұрақ қойған.
Бұл сауалдың астарында мектепке деген сенім мәселесі жатыр.
Егер бала мектепке жылдар бойы барып, бірақ алған білімін өз бетінше қолдана алмаса, мұндай жағдайда оқу бағдарламасының орындалғаны туралы есеп қаншалықты құнды?
«Бұрын бастауыштың мұғалімі әрі ұстаз, әрі балалардың анасындай еді»
Пікір қалдырған азаматтардың бірі бастауыш сыныптардағы оқыту сапасына ерекше тоқталған.
Оның айтуынша, бұрын бастауыш сынып мұғалімі баланың білім алуына ғана емес, тәрбиесіне де тікелей ықпал ететін. Ал қазіргі жағдайда мұғалімдер ауысқан сайын оқытудағы сабақтастық әлсіреуі мүмкін.
Пікір иесі бір сыныпқа бірнеше мұғалім сабақ беруінің салдарын айтып, балалардың біліміндегі олқылыққа назар аударған.
Бұл жерде мәселенің тағы бір қыры көрінеді.
Мұғалімнің өзіне тәуелді емес жағдайлар да оқыту сапасына әсер етеді. Кадр тапшылығы, педагогтердің ауысуы, сыныптағы оқушы саны, оқу жүктемесі мен ұйымдастыру жұмыстары мұғалімнің әр балаға жеке көңіл бөлу мүмкіндігін шектеуі ықтимал.
Алайда осының бәріне қарамастан, білім сапасына қатысты сынның негізгі салмағы көбіне мұғалімнің өзіне түседі.
Мұғалімді кінәлау оңай. Ал жүйенің жауапкершілігі қайда?
Жазба астындағы пікірлердің бәрі бір бағытта емес.
Кейбір азаматтар қазіргі мұғалімдердің білім деңгейін сынаса, енді біреулер мәселенің түп-төркінін білім беру жүйесінен іздейді.
Оқырмандардың бірі:
«Білім оқушы мұғалімді емес,соны жасап берген жүйе мен депутат,реформаторларды сынасаңдаршы», – деп жазған.
Бұл пікір білім саласындағы жауапкершіліктің қалай бөлінетініне назар аудартады.
Өйткені оқу бағдарламасын қатардағы мұғалім бекітпейді. Білім беру стандарттарын да өзі жасамайды. Есептіліктің қандай түрі талап етілетінін, мектеп жұмысының қалай бағаланатынын да жеке педагог шешпейді.
Бірақ сыныптағы баланың үлгерімі төмендесе, ата-ананың алғашқы наразылығы көбіне мұғалімге бағытталады.
Ал мұғалімге қойылатын талап пен сол талапты орындауға жасалған жағдайдың арасында сәйкессіздік болса, оның салдарын ең алдымен оқушы сезінеді.
Мұғалімнің құжат толтыруға жұмсаған уақытын ешкім балаға қайтара алмайды. Өтпей қалған сабақты есеппен алмастыру мүмкін емес. Ал дер кезінде қалыптаспаған білім дағдысының орнын толтыру кейін әлдеқайда қиынға соғуы мүмкін.
Мектеп есеп үшін емес, бала үшін жұмыс істеуге тиіс
Әлеуметтік желідегі жазбада «Сапа туралы көп айтамыз, сапалы білім аз», «Білім беру мен білім алудың арасында алшақтық бар», «Мектепте уақыт өткізетін емес, ойланатын ұрпақ тәрбиеленуі қажет» деген тұжырымдар келтірілген.
Бұлар ресми зерттеудің қорытындысы емес, автордың білім жүйесіне берген сыни бағасы. Дегенмен пікірталасқа қатысқан азаматтардың сөздері қоғамның білім сапасына қатысты алаңдаушылығын аңғартады.
Бұл мәселені тек мұғалімнің кәсіби біліктілігіне тіреп қою жеткіліксіз. Мектеп басшылығының жұмыс ұйымдастыру тәсілі, педагогке жүктелетін міндеттер, оқу бағдарламасының мазмұны, ата-ананың жауапкершілігі және білім сапасын бағалау өлшемдері де назардан тыс қалмауға тиіс.
Ең бастысы, білім жүйесіндегі әрбір өзгерістің нәтижесі толтырылған құжаттармен емес, баланың нақты білімімен өлшенуі қажет.
Өйткені мұғалімнің қағаз жүзіндегі жұмысы мінсіз болғанымен, оқушының білімі таяз болса, мұндай жетістіктің кімге керегі бар?
Ал мұғалім бар уақытын өзінің жұмыс істегенін дәлелдеуге жұмсаса, балаға білім беруге қашан үлгереді?
