Кәсіпкер әрі блогер Бейбіт Әлібековтің әкесі Бақыт Әлібековке тиесілі делінген Facebook жазбалары әлеуметтік желіде қызу талқыланып жатыр. Желі қолданушылары автордың қазақтарға қатысты «қазанбастар» сөзін қолданғанына, кеңестік кезең мен 9 мамырды сынайтын азаматтар туралы пікірлеріне наразылық білдірген. Алайда талқылауда бір маңызды мәселе бар: әкенің пікірі үшін ұлы жауап беруі керек пе, әлде бұл екі адамның жеке көзқарасы ма? деп жазады Democrat.kz.
Әлеуметтік желіде кәсіпкер, журналист әрі блогер Бейбіт Әлібековтің әкесі Бақыт Әлібековке тиесілі делінген Facebook жазбалары үлкен дау туғызды.
Threads және Instagram желілерінде тараған скриншоттарда Бақыт Әлібеков қазақтарға қатысты өткір әрі кемсітуші сипатта қабылданған сөздерді қолданғаны көрінеді. Бұл ақпаратты бірнеше қазақстандық медиа да жариялады.
«Қазанбастар» деген сөз неге жұртты ашуландырды?
Желіде тараған жазбалардың бірінде Бақыт Әлібеков Қазақстанда өндірілетін өнімдер туралы айта келе, кейбір азаматтарды «қазанбастар» деп атаған.
Ол қазақстандық өнімдерді ғана сатып алуға болатынын айтып, егер тауар құрамында ресейлік, қытайлық, өзбекстандық немесе беларусьтік өнім болса, оның «қазақстандық» саналмайтыны туралы пікір білдірген.
Осы жазбадағы ең үлкен дау тудырған тұс — «қазанбастар» сөзі.
Кейбір қолданушылар оны тұтас қазақ халқына бағытталған кемсіту деп қабылдаса, енді біреулер автор нақты бір көзқарастағы адамдарды меңзеген болуы мүмкін деген пікір айтуда. Бұл екі түрлі түсіндіру қазір желідегі талқылаудың негізгі өзегіне айналды.
«Мен кеңес адамымын»
Тағы бір тараған скриншотта автор өзінің Қазақ КСР-інде, КСРО құрамында дүниеге келгенін айтып, өзін «совет адамы» ретінде қабылдайтынын жазған.
Жазбада қазіргі саяси ұстанымына байланысты өзін әртүрлі атаулармен атайтын адамдарға қарсы жауап ретінде ауыр сипаттағы сөздер қолданылғаны байқалады.
Сондай-ақ Бақыт Әлібековке тиесілі делінген тағы бір жазбада Пушкин ескерткішіне байланысты пікірталас, орыс тіліне қатысты көзқарас және 9 мамыр — Жеңіс күні туралы пікірлер сөз болған.
Автор 9 мамырды сынайтын азаматтарды да қатты сынап, билікті мұндай пікірлерге тосқауыл қоюға шақырғаны көрсетілген.
Бақыт Әлібековтің парақшасында кеңестік кезең мен сол дәуірдің символикасына қатысты жарияланымдардың болғаны туралы ақпарат басқа қазақстандық медиаларда да айтылды.
Дау неге Бейбіт Әлібековке ауысты?
Желідегі пікірталас біртіндеп Бақыт Әлібековтен оның ұлы Бейбіт Әлібековке ауыса бастады.
Мұның себебі — Бейбіт Әлібековтің Қазақстандағы қоғамдық-саяси кеңістікте танымал тұлға болуы.
Ол кәсіпкер, журналист және блогер ретінде танылған. Бұған қоса, Alibekov брендін құрған және Қазақстандық Медиа Альянстың құрылтайшыларының бірі ретінде көрсетіледі. 2022 жылы бір топ кәсіпкермен бірге Respublica партиясын құру бастамасына қатысып, кейін партияның тең төрағаларының бірі болғаны жария деректерде көрсетілген.
Сондықтан желі қолданушыларының бір бөлігі:
«Қоғамдық-саяси қызметпен айналысатын Бейбіт Әлібеков әкесінің сөздеріне қатысты позициясын ашық айтуы керек»
деген талап қойып отыр.
Ал екінші тарап мұнымен келіспейді.
Олардың уәжі қарапайым: кәмелетке толған адамның саяси немесе тарихи көзқарасы үшін оның баласы жауапты болмауға тиіс.
Бұл — осы даудың ішіндегі ең маңызды этикалық мәселенің бірі.
Әкесінің сөзі үшін ұлы жауап бере ме?
Қоғамдық кеңістікте мұндай жағдайлар жиі кездеседі: танымал адамның жақын туысы дау тудыратын пікір айтса, қоғам жауапты сол танымал тұлғадан талап етеді.
Алайда құқықтық және моральдық тұрғыдан бұл екеуін ажыратып қараған жөн.
Бақыт Әлібековтің жазбаларын өзі жазғаны және аккаунт шынымен оған тиесілі екені толық расталған жағдайда да, ол пікірлер үшін алдымен Бақыт Әлібековтің өзі жауап береді.
Бейбіт Әлібековтің әкесінің пікірін қолдайтыны немесе қолдамайтыны туралы нақты дәлел болмаса, оның атына сол көзқарасты автоматты түрде телу дұрыс емес.
Сонымен бірге Бейбіт Әлібеков Respublica партиясының белсенді өкілі болғандықтан, оның қоғам алдында өзінің ұстанымын білдіруі саяси тұрғыдан маңызды болуы мүмкін.
Әзірге оның осы дау бойынша жария түрде нақты пікір білдіргені туралы сенімді ақпарат табылмады. Бұл жайтты басқа БАҚ та атап өткен.
Қоғамның реакциясы екіге бөлінді
Әлеуметтік желілердегі пікірлердің бір бөлігінде Бақыт Әлібековтің сөздеріне өте қатаң реакция айтылуда.
Кей қолданушылар мұндай сөздерге құқықтық баға берілуін талап етіп жатса, басқалары бұл әңгіменің саяси сипат алып кетуіне қарсы.
Яғни мәселе енді бір Facebook жазбасының шеңберінен шығып, бірнеше күрделі сұрақты алға шығарды:
ұлт туралы пікірдің шегі қай жерде аяқталады, сөз бостандығы мен кемсіту арасындағы шекара қандай және танымал саясаткер немесе қоғам қайраткері өзінің туыстарының пікірі үшін қаншалықты жауапты?
Қазір қолда бар дерек бойынша, Бақыт Әлібековтің жазбаларына байланысты мемлекеттік органдардың ресми құқықтық бағасы жарияланған жоқ.
Сондықтан әлеуметтік желідегі ашу-ыза мен саяси бағалаулардан бөлек, мәселенің құқықтық жағына қатысты түпкілікті қорытынды жасауға әлі ерте.
