Қазақстанда баласын жалғыз тәрбиелеп отырған әйелге мемлекет автоматты түрде тегін пәтер бермейді. Алайда баспанасы жоқ ана тұрғын үйге мұқтаж ретінде тіркеліп, жалдамалы үйге, жеңілдетілген ипотекаға немесе басқа мемлекеттік қолдау шараларына үміткер бола алады. 2025 жылдан бері тұрғын үй кезегіне тұру тәртібі де өзгерді деп жазады Democrat.kz.
Ең алдымен тұрғын үйге мұқтаж ретінде тіркелу керек
2025 жылғы 24 мамырдан бастап тұрғын үй кезегін әкімдіктер емес, Отбасы банк жүргізеді. Тұрғын үйге мұқтаж азамат ретінде тіркелу үшін бұрынғыдай міндетті түрде белгілі бір әлеуметтік санатқа жату талап етілмейді.
Негізгі шарттардың бірі — өтініш берушінің және оның отбасы мүшелерінің Қазақстан аумағында соңғы бес жыл ішінде меншігінде тұрғын үйі болмауы. Сондай-ақ жалғыз баспанасы заң бойынша апатты деп танылған азаматтар да есепке тұра алады.
Өтініш электронды түрде Отбасы банктің тұрғын үймен қамтамасыз ету жүйесі арқылы беріледі. Көп жағдайда мәліметтер мемлекеттік ақпараттық жүйелерден автоматты түрде тексеріледі. Қызмет тегін көрсетіледі.
Ал Астана, Алматы және Шымкент секілді республикалық маңызы бар қалаларда тұрғын үйге мұқтаж ретінде тіркелу үшін сол қалада соңғы үш жыл тұрақты тіркеуде тұру талабы бар.
«Жалғызбасты анамын, маған кезекте басымдық беріле ме?»
Бұл жерде бір маңызды айырмашылық бар.
Заңда «толық емес отбасы» деген ұғым сақталған. Оған баланы ата-анасының біреуі, соның ішінде ажырасқан ата-ана тәрбиелеп отырған отбасы жатады. Бірақ қазіргі тұрғын үй жүйесінде жалғызбасты немесе ажырасқан әйелдің бәріне бірдей автоматты түрде бірінші кезек берілмейді.
Мемлекеттік қолдау арқылы бөлінетін тұрғын үйлердің кемінде 70 пайызы басым санаттарға бағытталады. Олардың қатарында көпбалалы аналар мен көпбалалы отбасылар, мүгедектігі бар баланы тәрбиелеп отырған отбасылар, жетім балалар, I және II топтағы мүгедектігі бар адамдар және жесір әйелдер мен тұл ер адамдар бар.
Демек, күйеуімен ажырасқан және бір немесе екі баланы жалғыз тәрбиелеп отырған әйелдің «жалғызбасты ана» болуы өздігінен баспана алуда артықшылық бермеуі мүмкін. Бірақ оның үйі болмаса, ол бәрібір тұрғын үйге мұқтаж ретінде тіркелуге құқылы.
Ал егер әйел жесір болса, көпбалалы отбасы санатына кірсе немесе мүгедектігі бар баланы тәрбиелеп отырса, мемлекеттік қолдау шараларын бөлу кезінде басым санатқа енуі мүмкін.
Кезекке тұрғаннан кейін қандай мүмкіндік бар?
Тұрғын үйге мұқтаж ретінде тіркелу — бірден пәтер беріледі деген сөз емес.
Отбасы банк азаматтың отбасы құрамын, табысын және әлеуметтік жағдайын ескере отырып, оған қолжетімді тұрғын үй тетіктерін ұсынады. Олардың қатарында:
-
жалдау ақысының бір бөлігін субсидиялау;
-
әкімдік ұсынатын жалдамалы тұрғын үй;
-
төмен бастапқы жарнасы бар жеңілдетілген тұрғын үй несиелері;
-
жылдық 2 немесе 5 пайыз мөлшерлемемен берілетін тұрғын үй бағдарламалары;
-
талаптарға сәйкес келген жағдайда басқа да мемлекеттік ипотекалық бағдарламалар бар.
Қай бағдарламаға қатысуға болатыны әйелдің тек «жалғызбасты ана» мәртебесіне емес, табысына, балалар санына, әлеуметтік мәртебесіне және нақты бағдарлама талаптарына байланысты анықталады.
Не істеу керек?
Егер баспанаңыз жоқ болса, бірінші кезекте Отбасы банктің тұрғын үймен қамтамасыз ету жүйесіне кіріп, тұрғын үйге мұқтаж ретінде есепке тұруға өтініш берген жөн.
Ол үшін ЭЦҚ қажет. Өтініш тапсырылған кезде жүйе азаматтың жеке басы, неке немесе ажырасу жағдайы, балалары және жылжымайтын мүлкі туралы мәліметтерді мемлекеттік базалардан автоматты түрде алады. Әдеттегі жағдайда өтініш бір жұмыс күні ішінде қаралады.
Егер жүйеде отбасы жағдайы немесе балалар туралы ақпарат қате көрсетілсе, алдымен мемлекеттік деректер базасындағы мәліметтерді түзеткен дұрыс.
Бұрын үйіңіз болған болса ше?
Мұнда ерекше назар аударатын талап бар: есепке тұру кезінде өтініш берушінің және отбасы мүшелерінің соңғы бес жыл ішінде меншігінде тұрғын үй болмауы тиіс. Сондықтан пәтерін жақында сатып жіберген азамат бірден тұрғын үй кезегіне тұра алмай қалуы мүмкін.
Сондай-ақ тұрғын үй жағдайын әдейі нашарлату фактілері анықталса, есепке қоюдан бас тартуға заңды негіз болуы мүмкін.
Қысқаша айтқанда
Жалғызбасты ана болу Қазақстанда автоматты түрде тегін пәтер алу құқығын бермейді. Бірақ бұл баспана алуға мүмкіндік жоқ деген сөз емес.
Егер әйелдің және отбасының соңғы бес жыл ішінде баспанасы болмаса, ол тұрғын үйге мұқтаж ретінде тіркеле алады. Одан кейін табысы мен әлеуметтік жағдайына қарай жалдамалы тұрғын үйге, жалдау ақысын субсидиялауға немесе жеңілдетілген ипотекаға қатысу мүмкіндігі қарастырылады.
Ал жесір әйелдер, көпбалалы аналар және мүгедектігі бар баланы тәрбиелеп отырған отбасылар тұрғын үйді мемлекеттік қолдау тетіктері арқылы бөлу кезінде басымдық берілетін санаттардың қатарына кіреді.
Ескерту: тұрғын үй бағдарламаларының қабылдау мерзімі, қаржыландыру көлемі және қосымша шарттары өңір мен бағдарламаға қарай өзгеруі мүмкін. Сондықтан өтініш берген кезде қолданыстағы талаптарды Отбасы банктің ресми жүйесінен қайта тексерген дұрыс.
