Қазақстанның білім беру жүйесінде жылдар бойы шешілмей келе жатқан басқару қайшылығы тағы да өткір сынға алынды. Ардагер ұстаз Өмір Шыныбекұлы Оқу-ағарту министрлігі өңірлердегі білім сапасына жауап бергенімен, жергілікті білім басқармаларының басшыларын тағайындауға тікелей ықпал ете алмайтынын көтеріп, бұл жүйені түбегейлі өзгертуді ұсынды, деп жазады Democrat.kz.
«БІЛІМ САЛАСЫН БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ҚАЙШЫЛЫҚТЫ ҚАШАН ЖОЯМЫЗ?»
Ардагер ұстаз Өмір Шыныбекұлы Facebook парақшасындағы жазбасын осындай өткір сауалдан бастады.
Ол Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың мемлекеттік басқару жүйесін реформалау, мемлекеттік қызметшілердің жауапкершілігін күшейту туралы ұстанымына назар аударып, білім саласындағы көптен бері қордаланған мәселені қозғады.
Мәселенің түйіні мынада: еліміздегі мектепке дейінгі, бастауыш және орта білім беру саласындағы мемлекеттік саясатқа Оқу-ағарту министрлігі жауап береді. Ал облыстық және республикалық маңызы бар қалалардың білім басқармаларының басшыларын жергілікті әкімдер тағайындайды және қызметінен босатады.
Ардагер ұстаз мұндай жүйеде жауапкершілік пен өкілеттік арасында алшақтық пайда болатынын айтады.
«Бір жағынан, министрлік өңірлердегі білім беру саласының жұмысына жауапты.
Екінші жағынан, сол өңірлердегі білім басқармалары басшыларының кадрлық мәселесін министрлік емес, әкім шешеді.
Мұндай жағдайда министрліктің салалық тапсырмаларының орындалуына кім кепілдік береді?» – деп сұрайды Өмір Шыныбекұлы.
Жауапты министрлік, бірақ шешімді әкім қабылдай ма?
Ұстаз көтерген мәселе жай ғана кадр тағайындау тәртібіне қатысты емес. Бұл – мемлекеттік басқарудағы жауапкершілік жүйесіне тікелей байланысты сұрақ.
Министрлік ел көлемінде білім сапасын жақсартуды талап етеді, жаңа стандарттар мен нормативтік құжаттарды қабылдайды. Ал сол талаптарды жергілікті жерде орындайтын басшылардың қызметін бағалауда және кадрлық шешім қабылдауда әкімдіктердің рөлі басым.
Өмір Шыныбекұлының пікірінше, осыдан ведомстволар арасында жауапкершілікті бір-біріне ысыруға мүмкіндік туындайды.
«Әрине, білім басқармалары министрліктің құзыреті шегінде қабылданған заңды нормативтік-құқықтық актілерін орындауға міндетті.
Бірақ оларды орындамаған жағдайда министрліктің тікелей кадрлық ықпал ету мүмкіндігі шектеулі», – дейді ол.
Ардагер ұстаздың пайымдауынша, өңірлерде білім сапасына қатысты талаптар біркелкі орындалмаса, мұның бір себебін басқару жүйесіндегі осындай қайшылықтан іздеу керек.
«Бір облыста министрліктің талабы орындалып, екінші облыста орындалмай жатса, бірыңғай мемлекеттік білім саясаты туралы қалай айтуға болады?» – деп мәселені төтесінен қояды.
Білім басқармасын педагог емес, басқа саланың маманы басқара ала ма?
Өмір Шыныбекұлының тағы бір өткір ұсынысы білім басқармалары басшыларының кәсіби біліктілігіне қатысты.
Ол Түркістан облысы мен Шымкент қаласындағы білім басқармаларын қаржы саласының мамандары басқарғанын мысалға келтіреді.
«Иә, олар өмірде өте жақсы азамат болуы, қаржы саласында мықты маман болуы мүмкін...
Бірақ білім саласының өз спецификасы бар.
Сондықтан оны педагог маман басқаруы тиіс», – деп жазады ардагер ұстаз.
Бұл пікір білім саласының басшыларын іріктеуде педагогикалық тәжірибе қаншалықты маңызды деген сұрақты алға шығарады.
Өйткені білім басқармасы тек бюджетті игеретін немесе құжат айналымын жүргізетін мекеме емес. Оның шешімдері мыңдаған мұғалімнің еңбек жағдайына, мектептердің жұмысына және жүздеген мың баланың білім алуына әсер етеді.
Мұндай жауапты қызметке тағайындауда басқарушылық қабілетпен қатар, білім беру ісінің ерекшеліктерін терең түсіну де маңызды талап болуға тиіс.
Ардагер ұстаз қандай өзгерістерді талап етеді?
Өмір Шыныбекұлы білім басқару жүйесіндегі қайшылықты жою үшін бірнеше нақты ұсыныс білдірді.
Біріншіден, облыстық және қалалық білім басқармаларын Оқу-ағарту министрлігіне бағындыруды немесе олардың басшыларын министрліктің міндетті келісімімен ғана тағайындау тәртібін енгізуді ұсынады.
Екіншіден, білім басқармалары басшыларының қосарланған есептілігін заңнамалық тұрғыдан реттеу керек деп есептейді.
Оның пікірінше, өңірлік ұйымдастыру және инфрақұрылым мәселелері бойынша әкімдікке, ал мемлекеттік білім саясаты мен білім сапасы бойынша министрлікке есеп беру тәртібі нақты ажыратылуға тиіс.
Үшіншіден, министрлікке білім басқармалары басшыларының жұмысын бағалау және заң талаптары жүйелі орындалмаған жағдайда әкімге тәртіптік жауапкершілік мәселесін қарау жөнінде міндетті ұсыныс енгізу өкілеттігін беруді ұсынады.
Төртіншіден, барлық өңірдегі білім басқармалары басшыларының қызметін бірыңғай ұлттық көрсеткіштер негізінде бағалау қажеттігін айтады.
«Ең бастысы, жауапкершілік пен өкілеттік бір қолға немесе бір басқару жүйесіне үйлесімді түрде шоғырлануы керек», – дейді ардагер ұстаз.
Білімнің тағдырын кім шешіп отыр?
Өмір Шыныбекұлы көтерген мәселенің өзектілігі – білім саласындағы кемшілік үшін нақты кімнің жауап беретінін айқындау қажеттігінде.
Мектептегі білім сапасы төмендесе, министрлік жауап бере ме, әлде өңірлік басқарма ма? Министрлік қабылдаған шешім жергілікті жерде орындалмаса, оның орындалуын қамтамасыз етуге кім міндетті? Ал басшылықтың біліксіздігі анықталса, жауапкершілікті кім көтереді?
Бұл сұрақтар бір адамның қызметіне емес, тұтас басқару жүйесінің тиімділігіне қатысты.
Әрине, білім басқармаларын толық министрлікке бағындыру барлық мәселені өздігінен шеше алмайды. Жергілікті бюджет, мектеп құрылысы, жөндеу және инфрақұрылымға қатысты әкімдіктердің жауапкершілігі де сақталуы қажет.
Алайда кадрлық өкілеттік пен салалық жауапкершілік арасындағы қайшылықты реттемей, басқару тиімділігін арттыру қиын.
«Білім саласын басқарудағы жауапкершілік нақты, өкілеттік жеткілікті, ал нәтиже өлшенетін болуы керек», – деп түйіндейді Өмір Шыныбекұлы.
Ендеше, Оқу-ағарту министрлігі осы ұсыныстарға қандай жауап береді?
Еліміздің барлық өңірінде бірыңғай білім саясатының жүзеге асырылуын қамтамасыз ету үшін министрліктің нақты ықпал ету тетіктері жеткілікті ме?
Ең маңыздысы – білім сапасының нашарлағанына жауап беретін адам мен оны түзетуге шешім қабылдайтын адамның өкілеттігі бір-бірінен алшақ болса, бұл жүйеде нақты нәтижеге кім жауап береді?
Ардагер ұстаз көтерген басты мәселе – осы.
