Қазақстан мұнай, газ, уран және металл қорына бай мемлекет. Елде өндіріс пен өнеркәсіпке қажетті негізгі ресурстардың барлығы дерлік бар. Алайда қазіргі Қазақстан инвестициялық саясатты тек шикізатқа сүйенген модельмен шектемей, жаңа бағытқа бұруға тырысып отыр деп жазады Democrat.kz. сайты povestka_kz Телеграм арнасына сілтеме жасап.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен инвестиция көлемін ғана емес, оның сапасын арттыру мәселесіне басымдық беріліп келеді. Ендігі мақсат — елге кез келген капиталды тарту емес, өңдеуші өнеркәсіпті дамытатын, өндірісті жергіліктендіретін, заманауи технология әкелетін және қосылған құны жоғары өнім өндіретін жобаларды көбейту.
Қазақстан бұл бағытта өзінің үш басты артықшылығына сүйенеді.
Орталық Азиядағы ірі экономика
Бірінші артықшылық — Қазақстан Орталық Азиядағы ең ірі экономикалардың бірі. Бұл жағдай шетелдік инвесторларға Қазақстан нарығымен ғана шектелмей, қарқынды дамып келе жатқан өңірлік нарыққа шығуға мүмкіндік береді.
Елдің өндірістік және тұтынушылық әлеуеті, табиғи ресурстары мен салыстырмалы түрде кең ішкі нарығы халықаралық компаниялар үшін маңызды фактор саналады.
Еуропа мен Азияны жалғайтын транзиттік дәліз
Екінші артықшылық — Қазақстанның географиялық орналасуы.
Ел Қытай, Ресей, Кавказ және Еуропа арасындағы маңызды көлік және логистикалық бағыттардың торабында орналасқан. Соның арқасында Қазақстан Еуразиядағы негізгі транзиттік хабтардың біріне айналып келеді.
Қытайдан Еуропаға бағытталған жүк ағыны, Транскаспий халықаралық көлік бағыты және басқа да дәліздер Қазақстанның транзиттік әлеуетін күшейтуде.
Макроэкономикалық тұрақтылық
Үшінші артықшылық — әлемдік экономикадағы белгісіздікке қарамастан, макроэкономикалық тұрақтылықты сақтауға бағытталған саясат.
Инвестор үшін табиғи ресурс пен тиімді географиялық орналасу ғана жеткіліксіз. Капитал салатын елдің қаржы жүйесі, заңнамасы, салық саясаты және мемлекеттік институттары болжамды болуы керек.
Қазақстан билігі инвестициялық ахуалды жақсарту үшін бірқатар қолдау тетіктерін енгізіп отыр. Олардың қатарында Инвестициялық штаб, Ұлттық цифрлық инвестициялық платформа және Altyn Visa бағдарламасы бар.
Бұл бағдарламалар инвесторлармен қатар кәсіпкерлерді, білікті мамандарды және халықаралық деңгейдегі сарапшыларды елге тартуға бағытталған.
Қазір мемлекеттер тек ақша үшін емес, білім, технология және талантты адамдар үшін де бәсекеге түсіп отыр. Қазақстан да осы бәсекеде өз орнын нығайтуға талпынып келеді.
Инвесторлар Қазақстанға неге сенеді?
Қазақстан Орталық Азиядағы тікелей шетелдік инвестицияны ең көп тартатын мемлекет мәртебесін сақтап келеді. Өңірге салынған жинақталған шетелдік капиталдың елеулі бөлігі Қазақстанға тиесілі.
Инвесторлар үшін халықаралық рейтингтер де маңызды көрсеткіш саналады. Олар ел экономикасының тұрақтылығын, тәуекел деңгейін және ұзақмерзімді инвестиция салуға қолайлы жағдайын бағалауға мүмкіндік береді.
Қазақстанға үш ірі халықаралық рейтинг агенттігі инвестициялық деңгейдегі баға берген:
- Fitch Ratings — BBB, болжамы тұрақты;
- S&P Global Ratings — BBB, болжамы оң;
- Moody’s — Baa1, болжамы оң.
Мұндай бағалар ел экономикасының негізгі көрсеткіштері мен қаржы жүйесінің салыстырмалы тұрақтылығын білдіреді.
Халықаралық рейтингтердегі көрсеткіш жақсарған
Қазақстан өзге де халықаралық рейтингтердегі орнын біртіндеп жақсартып келеді.
IMD әлемдік бәсекеге қабілеттілік рейтингінде Қазақстан 2025 жылдың қорытындысы бойынша 34-орынға көтерілген. Ал 2023 жылы ел 37-орында болған.
2025 жылғы Жаһандық бейбітшілік индексінде Қазақстан 61-орыннан 56-орынға жоғарылаған. Бұл көрсеткіш халықаралық бизнес үшін елдегі ұзақмерзімді тәуекелдердің төмендеу белгісі ретінде қарастырылуы мүмкін.
Қазақстан Тұрақты даму жөніндегі есепте 169 мемлекеттің арасында 67-орынға орналасқан. Бұл индекс экономикалық даму, білім беру, денсаулық сақтау, экология, мемлекеттік институттардың сапасы және халықтың әл-ауқаты секілді 123 көрсеткішті қамтиды.
Осы рейтингте Қазақстан Түркия, Үндістан, Индонезия, Мексика, Сауд Арабиясы және Оңтүстік Африка Республикасы секілді бірқатар ірі экономикалардан жоғары орналасқан.
Рейтинг — мақсат емес, сенім құралы
Халықаралық рейтингтер өздігінен түпкі мақсат бола алмайды. Бірақ олар инвесторларға ел туралы тәуелсіз баға береді, тәуекелді төмендетеді және капитал тарту құнын азайтуға көмектеседі.
Сонымен бірге жоғары рейтингтер халықаралық компаниялардың Қазақстанда жаңа өндіріс ашуына, инфрақұрылымдық жобаларға қатысуына және ұзақмерзімді серіктестік орнатуына ықпал етеді.
Қазіргі әлемдік экономикада сенім де жеке ресурсқа айналды. Капитал қай елге бағытталатынына табиғи байлық қана емес, мемлекеттің тұрақтылығы, заңның орындалуы және биліктің болжамды саясаты әсер етеді.
Қазақстан шикізатқа бай ел ретінде бұрыннан танымал. Ендігі сынақ — сол байлықты дайын өнімге, жаңа технологияға, сапалы жұмыс орындарына және халықтың нақты әл-ауқатына айналдыру. Инвестициялық рейтингтер жақсарғанымен, олардың пайдасын қоғам сезінуі үшін қаржы ел экономикасының нақты секторына бағытталуы керек.
