Қазақстан мектептерінде электрондық журналдар мен цифрлық платформалар жұмыс істеп тұр. Соған қарамастан, қағаз құжат мәселесі әлі күнге дейін толық шешілген жоқ. Ең қызығы, қолданыстағы заң талаптары мен мектептердегі құжат жүргізу тәжірибесінің арасында елеулі айырмашылық бар, деп жазады Democrat.kz.
Қазақстанда мемлекеттік қызметтердің басым бөлігі электрондық форматқа көшірілген. Оқушылардың бағасы мен сабаққа қатысуы цифрлық журналдарға енгізіледі. Мұғалімдер сабақ жоспарларын компьютерде дайындайды. Алайда кей мектептерде осы құжаттарды қағазға шығарып, папкаға жинау тәжірибесі сақталған.
Неліктен?
Бір қызығы, Қазақстан заңнамасы мұғалімнен барлық құжатты қағаз түрінде жүргізуді талап етпейді.
Оқу-ағарту министрлігінің 2020 жылғы №130 бұйрығына сәйкес, педагогтің міндетті құжаттарының нақты тізбесі бекітілген. Ал құжаттарды электрондық форматта жүргізген жағдайда олардың қағаз нұсқасын талап етуге болмайды.
Бұл талап 2026 жылғы 15 шілдедегі №194-НҚ бұйрығымен де нақтыланған.
Мұғалім толтырған құжат қайда кетеді?
Мәселенің ең қызықты тұсы – осы.
Мұғалім толтырған құжаттың барлығы Оқу-ағарту министрлігіне жіберілмейді.
Мәселен, қысқа мерзімді сабақ жоспары мұғалімнің өз жұмысын ұйымдастыруына арналған. Оны мектеп әкімшілігі оқу процесін бақылау кезінде қарай алады.
Электрондық журналдағы бағалар мен сабаққа қатысу мәліметтері мектептің ақпараттық жүйесінде сақталады. Бұл деректер оқушының үлгерімін есепке алу үшін пайдаланылады.
Ал мектеп қызметі туралы жинақталған есептерді директордың орынбасарлары мен әкімшілік тиісті білім бөліміне, басқармасына немесе ақпараттық жүйелерге ұсына алады.
Яғни құжаттың жолы оның түріне байланысты. Бірі мектепте сақталады, екіншісінің мәліметтері жоғары тұрған органдарға есеп ретінде беріледі.
Бірақ осы жерде маңызды сауал туындайды: ақпарат электрондық жүйеде сақталып тұрса, оны қағазға қайта шығару кімге және не үшін қажет?
Қағазбастылық неге жойылмай отыр?
Мұның бірнеше ықтимал себебі бар.
Біріншісі – мектеп әкімшілігінің ішкі бақылау тәртібі. Кей жағдайда құжаттың электрондық нұсқасына қарамастан, тексеруге ыңғайлы болсын деген мақсатпен қағаз көшірме сұралуы мүмкін.
Екіншісі – ақпараттық жүйелердің өзара толық ықпалдаспауы. Бір жүйеге енгізілген мәлімет басқа есепке автоматты түрде түспесе, оны қайта өңдеу қажеттігі туындайды.
Үшіншісі – қалыптасқан жұмыс дағдысы. Электрондық құжат заңды түрде қабылданғанымен, кей мекемелерде қол қойылған, папкаға тігілген қағаз нұсқасына басымдық берілуі мүмкін.
Төртіншісі – есеп пен тексеруге дайындық. Мектеп әкімшілігі жоғары тұрған органдар сұратуы ықтимал мәліметтерді алдын ала жинақтауы мүмкін.
Алайда бұл себептердің ешқайсысы заңнамада көзделмеген қосымша құжаттарды мұғалімге міндеттеуге өздігінен құқық бермейді.
Барлық құжатты электрондық форматқа көшіруге не кедергі?
Негізінен, мұндай мүмкіндік бар. Бірақ барлық құжаттың міндетті түрде бірдей цифрлық жүйеде жүргізілуі үшін техникалық инфрақұрылым, құжатты сақтау тәртібі, деректер қауіпсіздігі және электрондық қолтаңба мәселелері реттелуі керек.
2026 жылғы өзгерістерге сәйкес, білім беру ұйымы тиісті цифрлық жүйеге қосылған жағдайда құжаттардың қағаз нұсқасын жүргізу міндетті емес.
Демек, мәселе қағаз құжаттың бәріне заң жүзінде тыйым салынбауында ғана емес. Қолданыстағы цифрлық мүмкіндіктердің мектептерде қаншалықты тиімді пайдаланылып отырғанында.
Қағаз үшін кеткен уақыт кімнің есебінен?
Мұғалімнің негізгі міндеті – оқушыға білім беру. Ал бір мәліметті электрондық жүйеге енгізіп, кейін оны қағазға көшіріп, қайта тексертіп, папкаға жинау қосымша уақытты қажет етеді.
Бұл уақыт сабаққа дайындалуға, оқушылардың жұмысын тексеруге немесе біліміндегі олқылықтарды түзетуге жұмсалуы мүмкін еді.
Қазақстанда мұғалімдердің қағазбастылығын азайту жөнінде нормативтік шешімдер қабылданған. Бірақ олардың әр мектепте қалай орындалып жатқаны – бөлек мәселе.
Егер электрондық құжат заңды күшке ие болса, оның қағаз көшірмесін талап етудің нақты құқықтық негізі қандай?
Ал мұғалім күн сайын толтыратын құжаттың соңғы пайдаланушысы кім және ол мәлімет білім сапасын жақсартуға қалай ықпал етеді?
Құжат жүргізу мәселесіндегі негізгі түйін осы екі сұраққа келіп тіреледі.
