Ақмола облысы Зеренді ауданындағы Молодежное ауылының мұғалімдері сыныптарды біріктіру мен оқу сағаттарының қысқаруына қарсы ұжымдық үндеу жариялады. Ұстаздардың айтуынша, мектепте 5 «А» мен 7 «А» қазірдің өзінде бірге оқиды, енді 5 «Б» мен 7 «Б»-ны да біріктіру жоспарланған. Екі сыныпта да ерекше білім беру қажеттілігі бар балалар бар екені айтылып отыр. Democrat.kz мәселенің заңдық жағын тексеріп көрді. Қолданыстағы қағида әртүрлі жастағы сыныптарды біріктіруге мүмкіндік береді. Бірақ маңызды бір шарт бар: біріктірілетін сыныптар арасындағы жас айырмасы 1 немесе 2 жыл болуы тиіс. Сондықтан 5 пен 7-сыныпты біріктіру формалды түрде осы шектің ең жоғарғы деңгейіне сәйкес келеді. Алайда мұғалімдер мұндай жағдайда білім сапасы мен ерекше қолдауды қажет ететін балаларға тиісті жағдай жасау қиындайтынын айтып дабыл қағуда, деп жазады Democrat.kz.
Мұғалімдер Ақмола облысының білім басқармасынан жағдайға араласуды сұраған.
«Біз, Молодежное ауылы жалпы білім беретін мектебінің мұғалімдері, сыныптарды біріктіру мен сағаттардың қысқартылуына байланысты дабыл қағып отырмыз», – делінген редакцияға жолданған үндеуде.
Ұстаздарды әсіресе 5-сыныптардың жағдайы алаңдатады.
Олардың мәліметінше, 5 «А» сыныбы 7 «А»-мен біріктіріліп қойған. Енді 5 «Б» мен 7 «Б»-ны да бір сынып-комплектіге қосу мәселесі көтерілген.
Мұғалімдер:
«Бесінші сынып оқушылары бастауыш мектептен енді ғана келді. Оларға бейімделу және барынша назар аудару қажет. Мұғалім сабақтың жартысында 7-сыныптың күрделі бағдарламасын түсіндіріп отырса, 5-сынып оқушысы қалай бейімделеді?» – деп сұрайды.
Бұл шынымен бар мектеп пе? Деректерді тексердік
Алдымен үндеуде аталған мектептің өзін тексердік.
Бұл – Ақмола облысы білім басқармасына қарасты Зеренді ауданындағы Молодежное ауылының мемлекеттік жалпы білім беретін мектебі. Мектептің ресми атауы мемлекеттік дереккөздерде де тіркелген.
Зеренді ауданы әкімдігінің бұрын жарияланған ресми статистикасында бұл мектепте 101 оқушы және 25 педагог болғаны көрсетілген. Оның 22-сінің жоғары білімі болған. Мектеп жанында 40 орындық «Айгөлек» шағын орталығы да жұмыс істеген.
Бұл – бұрынғы көрсеткіш. Қазіргі оқушы саны өзгеруі мүмкін. Сондықтан дәл қазір мектепте қанша бала оқитыны және әр сыныптағы нақты бала саны туралы жаңартылған ресми ақпарат қажет.
Бірақ мектептің жұмыс істеп тұрғанын биылғы ресми деректер де растайды: 2026 жылы Зеренді ауданы жариялаған мәліметте Молодежное мектебі мемлекеттік білім беру нысаны ретінде көрсетілген.
Ең күрделі мәселе – ерекше білім беру қажеттілігі бар балалар
Ұжымдық үндеудегі ең маңызды мәселенің бірі осы.
Мұғалімдердің айтуынша, 5 «Б»-да да, 7 «Б»-да да ерекше білім беру қажеттілігі бар оқушылар бар.
«Оларға жеке сүйемелдеу мен бейімделген оқу бағдарламасы қажет. Бір мұғалім бір сабақта екі түрлі сыныптың бағдарламасын жүргізіп, сонымен қатар ерекше білім беру қажеттілігі бар екі баламен қалай қатар жұмыс істейді?» – дейді ұстаздар.
Бұл жай ғана мұғалімдердің субъективті талабы емес.
Қазақстанның білім беру стандартында ерекше білім беру қажеттілігі бар балаларға арнайы жағдай қарастырылуы тиіс. Оған оқу бағдарламасын өзгерту, бағалау тәсілін бейімдеу, арнайы немесе балама оқыту әдістерін пайдалану, жеке оқу материалдарын дайындау, психологиялық-педагогикалық қолдау және қажетті жағдайда педагог-ассистент көмегі кіруі мүмкін.
Демек, мәселе «ЕБҚ бар бала біріктірілген сыныпта оқи ала ма?» дегенде емес.
Оқи алады.
Бірақ мемлекет оған қажетті арнайы жағдайды қамтамасыз етуге міндетті.
Егер бір кабинетте екі түрлі сыныптың екі бағдарламасы қатар жүріп, мұғалім сонымен бірге ерекше қолдауды қажет ететін балалармен жеке жұмыс істеуге тиіс болса, осы талаптардың іс жүзінде қалай орындалып отырғаны – білім басқармасы жауап беруге тиіс маңызды сұрақ.
5 пен 7-сыныпты біріктіру заңды ма?
Бұл жерде бір қызық жағдай бар.
Қолданыстағы Оқу-ағарту министрлігінің үлгілік қағидалары шағын жинақты мектептерде біріктірілген сыныптар құруға тікелей рұқсат береді.
Қағиданың 97-тармағында шағын жинақты мектептегі оқу-тәрбие процесі әртүрлі жастағы оқушыларды біріктірілген немесе дербес сыныптарда оқытуды ескере отырып ұйымдастырылатыны жазылған.
Ал одан кейін:
«Әртүрлі жаста оқыту әдістемелері қолданылған кезде жас айырмашылығы 1, 2 жылды ескере отырып, екі немесе үш сыныпты біріктіруге жол беріледі»,
деген норма бар.
Сондықтан 5 пен 7-сыныптың айырмасы екі оқу жылы болғандықтан, мұндай біріктірудің өзі автоматты түрде заң бұзушылық болып шықпайды.
Бірақ қағиданың мақсаты да назар аударарлық.
Шағын жинақты мектеп қызметінің бірінші міндеті – сапалы бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білімге қолжетімділікті қамтамасыз ету және кеңейту.
Яғни сыныпты біріктіруге рұқсат беретін норманы білім сапасын төмендетуге рұқсат ретінде түсіндіруге болмайды.
«Сағат екіге бөлінеді»
Молодежное мұғалімдерінің тағы бір шағымы – оқу сағаттарының қысқаруы.
«Оқу сағаттары қысқартылып жатыр, сабақ уақыты екіге бөлінеді. Оның үстіне мектепте 5 «А»–7 «А» және 9–11 біріктірілген сыныптары қазірдің өзінде бар. Мұндай жағдайда балаларға сапалы білім беру мүмкін емес», – дейді ұстаздар.
Олар Ақмола облысының білім басқармасы мен аудандық білім бөлімінен 5 «Б» және 7 «Б» сыныптарын біріктіру туралы шешімнен бас тартып, оқу сағаттарын қайтаруды талап етіп отыр.
Алайда дәл осы тұста екі мәселені ажырату қажет.
Сыныптарды біріктіру – заңда қарастырылған мүмкіндік. Ал баланың міндетті оқу бағдарламасына тиесілі оқу көлемін негізсіз қысқарту – мүлде басқа мәселе.
Сондықтан мұғалімдердің «сағаттар қысқарды» деген мәлімдемесі бойынша мектептің 2025–2026 және 2026–2027 оқу жылдарына арналған тарификациясын, жұмыс оқу жоспарын және педагогикалық жүктемесін салыстыру қажет. Әзірге ашық ресми дереккөздерден дәл осы мектеп бойынша мұндай салыстырмалы құжат табылмады.
Ұлттық білім академиясының өзі мұндай сабаққа 428 бет әдістемелік нұсқаулық шығарған
Мәселенің қаншалық күрделі екенін тағы бір дерек көрсетеді.
Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы шағын жинақты мектептердің біріктірілген сыныптарындағы оқу процесін ұйымдастыруға арналған 428 беттік жеке әдістемелік ұсыным әзірлеген.
Онда бастауышпен қатар негізгі орта білім деңгейіндегі біріктірілген сыныптарды оқыту, пәндерді интеграциялау және ауыл мектептеріндегі білім сапасын арттыру мәселелері жеке қарастырылған.
Яғни «екі сыныпты бір кабинетке отырғыздық – мәселе шешілді» дейтіндей қарапайым жүйе емес.
Мұғалім екі оқу бағдарламасын алдын ала үйлестіруі, әр топтың оқу мақсатын бөлек жоспарлауы, бір сынып мұғаліммен тікелей жұмыс істеген уақытта екінші топтың өздігінен орындайтын тапсырмасын ұйымдастыруы керек.
Ал Молодежное мұғалімдері айтып отырғандай, сол сыныптарда ерекше білім беру қажеттілігі бар балалар да болса, педагогке түсетін міндет одан әрі күрделене түседі.
Кеше Қонысбай, бүгін Молодежное
Мұндағы тағы бір назар аударарлық жағдай – Зеренді ауданында осындай шағым бір мектеппен шектеліп отырған жоқ.
Бұған дейін Қонысбай ауылының тұрғындары да 5 және 6-сыныптардың біріктірілгенін айтып, наразылық білдірген еді. Ата-аналар мұндай шешімнің себебін бюджет шығынын қысқартумен байланыстырып, ауыл балаларының білімінен үнемдеуге болмайтынын мәлімдеген.
Енді сол Зеренді ауданындағы Молодежное мектебінің мұғалімдері 5 пен 7-сыныптарды біріктіру және сағаттарды қысқарту мәселесін көтеріп отыр.
Бұл екі шағымның қатар шығуы жағдайды жеке мектептің ішкі мәселесі ретінде ғана қарастыруға мүмкіндік бермейді.
Ақмола облысында бұл мәселе неге өзекті?
Ақмола – шағын жинақты мектеп өте көп орналасқан өңірлердің бірі.
Мұның себебі түсінікті: ауылдар көп, ал кей елді мекендердегі бала саны аз.
Мемлекет алдында екі таңдау тұрады: бала саны азайған мектепті жабу немесе шағын контингентпен жұмыс істеудің басқа моделін сақтау.
Қазақстан екінші жолды да қарастырған.
Қолданыстағы қағида бойынша халқы аз елді мекенде 5–40 оқушы болса – бастауыш шағын жинақты мектептің, 41–80 оқушы болса – негізгі мектептің, 81–180 оқушы болса – орта мектептің жұмыс істеуіне кепілдік беріледі.
Мұның өзі мемлекеттің ауыл мектебін тек экономикалық тиімділік өлшемімен қарастырмауға тырысатынын көрсетеді.
Бірақ мектепті формалды түрде сақтап қою мен онда толыққанды білім беру – екі бөлек мәселе.
Енді білім басқармасы бірнеше нақты сұраққа жауап беруі керек
Молодежное мектебіндегі жағдай бойынша ең алдымен 5 «А», 5 «Б», 7 «А», 7 «Б», 9 және 11-сыныптарда нақты қанша оқушы бар екені жариялануы керек.
5 «Б» мен 7 «Б»-ны біріктіру туралы ресми шешім қабылданды ма?
Қандай педагогикалық және қаржылық есеп негіз болды?
Мұғалімдер айтып отырған сағаттардың қаншасы қысқарды?
Ерекше білім беру қажеттілігі бар балаларға ПМПК ұсынымдары бойынша қандай арнайы жағдай жасалған?
Педагог-ассистент немесе арнайы педагог қарастырылған ба?
Ең бастысы – сыныптарды біріктіргеннен кейін әр баланың мемлекеттік стандартта көзделген оқу нәтижесіне жететіні қалай қамтамасыз етіледі?
Өйткені заң шағын жинақты мектепте екі-үш сыныпты біріктіруге мүмкіндік береді.
Бірақ заңның түпкі мақсаты мұғалімнің сағатын қысқарту немесе бюджет қаржысын үнемдеу емес – ауылдағы балаға да сапалы білім беру.
Ал бір ауданның бірінен соң бірі бірнеше ауылынан ата-аналар мен мұғалімдер дабыл қаға бастаса, мәселені «шағын жинақты мектептің қалыпты тәртібі» деп қана түсіндіру жеткіліксіз.
Кеше Қонысбайдағы ата-ана «балалардан үнемдемеңіздер» деді. Бүгін Молодежное мұғалімдері «бұлай сапалы білім беру мүмкін емес» деп отыр. Ендігі сөз – Ақмола облысының білім басқармасында.
