Атырау облысында төрт адамның қазасына қатысты резонанс тудырған қылмыстық іс соңғы кезеңіне жақындады. Мемлекеттік айыптаушы соттан айыпталушы Сұлтан Сәрсемәлиевке өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын тағайындауды сұрады деп жазады Democrat.kz.сайты el.kz.-ке сілтеме жасап.
Резонансты іс
Бұл іс қоғам назарын тек қатыгез қылмысқа ғана емес, Қазақстандағы аса ауыр қылмыстар үшін қолданылатын жаза, тергеу тәжірибесі және жәбірленушілердің құқықтарын қорғау мәселелеріне де аударды.
Тергеу мәліметінше, айыпталушы бұрынғы жұбайының ата-анасын, ағасы мен әпкесін өлтірді деген күдікке ілінген. Қылмыстан кейін ол марқұмдардың мүлкін иемденуге, олардың телефондары мен банк деректерін пайдалануға, сондай-ақ қылмыстың ізін жасыруға әрекет жасаған деген айып тағылып отыр.
Іс барысында айыптау бірнеше рет толықтырылып, оған кісі өлтіруден бөлек, ірі көлемдегі ұрлық, алаяқтық, мал ұрлығы және құжаттарды заңсыз иемдену сияқты баптар енгізілді.
Айыпталушы кейбір эпизодтар бойынша кінәсін ішінара мойындағанымен, төртінші адамның өлімі өзін-өзі қорғау кезінде болғанын айтып, бұл айыппен келіспейтінін мәлімдеді.
Неліктен прокурор өмір бойы бас бостандығынан айыруды сұрады?
Қазақстан заңнамасына сәйкес өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасы ең ауыр қылмыстар үшін қарастырылған. Бұл іс бойынша прокурордың мұндай жаза сұрауына бірнеше ауырлататын мән-жай негіз болған:
- төрт адамның қаза табуы;
- аса қатыгездік белгілерінің болуы;
- пайдакүнемдік ниетпен жасалды деген айып;
- бірнеше қылмыстың бір іс аясында қаралуы.
Егер сот бұл уәждерді толық дәлелденген деп тапса, өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын тағайындауға құқылы.
Қоғам неге мұндай істерге ерекше назар аударады?
Қазақстанда бірнеше адамның өмірін қиған қылмыстар әрдайым қоғамдық резонанс тудырады. Әсіресе қылмыс бір отбасы мүшелеріне қатысты жасалса немесе алдын ала жоспарланған деген күдік болса, қоғам әділ әрі ашық сот процесін күтеді.
Бұл істе де қоғамның назарын аудартқан бірнеше фактор бар:
- жоғалған отбасының ұзақ уақыт табылмауы;
- күдіктінің шетелге кетуге әрекет жасағаны туралы деректер;
- қылмысты жасыруға бағытталған әрекеттер жөніндегі тергеу нұсқасы;
- әлеуметтік төлемдерді заңсыз алу туралы қосымша айыптардың пайда болуы.
Қаза тапқандардың туыстары соттан материалдық және моральдық шығын ретінде 70 миллион теңге өндіріп беруді сұрады. Қазақстан заңнамасы бойынша моральдық зиянның нақты мөлшері белгіленбейді. Оның көлемін сот әр істің мән-жайына, келтірілген зиянның ауырлығына және ұсынылған дәлелдерге сүйене отырып анықтайды.
Сонымен қатар прокурор Жәбірленушілерге өтемақы қорына төлем өндіріп алуды және сот шығындарын өтеуді де талап етті.
Соңғы шешім әлі қабылданған жоқ
Қазіргі таңда сот жарыссөзі аяқталу кезеңінде. Келесі кезеңде айыпталушы соңғы сөзін айтып, содан кейін судья үкім шығару үшін кеңесу бөлмесіне кетеді.
Прокурордың өмір бойына бас бостандығынан айыру туралы өтініші сот шешімі емес. Қазақстан заңнамасына сәйкес айыпталушының кінәсі тек соттың заңды күшіне енген үкімімен ғана анықталады.
Бұл іс ауыр қылмыстарды тергеудің сапасы, дәлелдемелердің жеткіліктілігі, жәбірленушілердің құқықтарын қорғау және сот әділдігі мәселелерінің қоғам үшін қаншалықты маңызды екенін тағы бір рет көрсетті. Үкім шыққаннан кейін ғана бұл резонансты істің құқықтық бағасы толық айқындалады.
