Қазақстанның білім жүйесін реформалау дегенде көз алдымызға не келеді? Оқулықтардағы өрескел қателер, асығыс енгізілген «жаңартылған мазмұн», шикі «үштілділік» идеясы және бюджеттің миллиардтаған қаржысы. Бұлардың бәрінің басында бір кездері Білім және ғылым министрі болған Ерлан Сағадиевтің есімі тұр.
Сағадиев бұл креслоға бизнес саласынан келіп, «білім реформаторы» кейпінде танылуға тырысты. Бірақ оның министрлік құрған жылдары (2016–2019 жж.) білім саласын дамытудан бұрын, оны бітпес эксперименттер полигонына айналдырғандай болды.
Миллиардтар қайда кетті?
Ерлан Сағадиевтің тұсында білім саласына бөлінген қаржының көлемі де, оның жұмсалу тәсілі де қоғамда үлкен күмән тудырды. Оның ең басты әрі даулы жобаларының бірі — «Кунделік.кз» (Kundelik.kz) жүйесі және мектептерді цифрландыру болды.
-
Компьютерлендіру мен интернет дауы: Мектептерді интернетпен қамтамасыз ету және компьютер сатып алу жобаларына бюджеттен шаш-етектен миллиардтаған теңге бөлінді. Бірақ кейін белгілі болғандай, ауылдық жерлердегі жүздеген мектеп қағаз жүзінде «интернетпен қамтылды» деп есеп берілгенімен, іс жүзінде байланыссыз қалды. Бұл қаржының желге ұшқанын кейін пандемия кезіндегі онлайн оқыту анық көрсетіп берді.
-
Оқулықтар мен бағдарламалардың құны: «Жаңартылған мазмұн» аясында қайта басылған оқулықтардың сапасы сорақы еді. Жыл сайын қайта жазылатын оқулықтарға, мұғалімдерді жаңа жүйеге қайта даярлау курстарына және әдістемелік құралдарға қаншама миллиардтар жұмсалды. Сапасы сын көтермейтін бұл кітаптар үшін ата-аналар мен сарапшылар шулап жатқанда, министрлік миллиондаған келісімшарттарды бекітіп жатты.
Елді дүрліктірген реформалар
Сағадиевтің аты аталғанда ең бірінші ауызға түсетіні — «Үштілді білім беру» тұжырымдамасы. Жаратылыстану пәндерін (физика, химия, биология, информатика) ағылшын тілінде оқыту идеясы қағаз бетінде әдемі көрінгенімен, шынайы өмірде үлкен фиаскоға ұшырады.
Ағылшынша екі сөздің басын қоса алмайтын мұғалімдерге «физиканы ағылшынша оқыт» деп талап қою — білімді дамыту емес, жас ұрпақтың сол пәннен мүлдем қол үзіп қалуына әкеп соқты. Мұғалімдерді асығыс 3 айлық курстардан өткізіп, сертификат үлестіру үшін де бюджеттен орасан зор қаражат жұмсалды. Нәтижесінде не ағылшын тілі оңған жоқ, не жаратылыстану пәндері бойынша білім сапасы көтерілген жоқ.
Одан бөлек, бастауыш сыныптарға енгізілген орыс тілі мен ағылшын тілін қатар оқыту реформасы қазақ мектептеріндегі ана тілінің дәрежесін әлсіретті деген пікірді тіл жанашырлары әлі күнге дейін айтады.
Қазір бұрынғы министр қайда?
Министрліктен кеткеннен кейін Ерлан Сағадиев қоғамдық сахнадан және БАҚ беттерінен мүлдем ғайып болды.
Ашық дереккөздер мен бейресми мағлұматтарға сүйенсек, ол мемлекеттік қызметтен кеткен соң қайтадан өзінің бұрынғы сүйікті ісі — жеке бизнес пен халықаралық жобаларға оралған. Сағадиев мырзаның отбасылық бизнесі, ірі білім беру активтері (соның ішінде жеке университеттер мен мектептер тармағы) бар екені жасырын емес. Қазіргі таңда ол көбіне шетелде (АҚШ пен Еуропа елдерінде) уақыт өткізіп, жеке инвестициялық жобаларымен айналысады.
Ол артында миллиондаған оқушы мен мыңдаған мұғалімнің тағдырына әсер еткен шикі реформаларды, желге ұшқан миллиардтаған теңгелік жобаларды қалдырып, «көлеңкеге» кете барды.
Ерлан Сағадиевтің министрлік өткен кезеңі — Қазақстанның білім саласы үшін «жоғалтқан жылдар» мен ақша шашудың ең жарқын үлгісі болып қалмақ. Өйткені білім саласындағы эксперименттердің зардабын ақшамен есептеу мүмкін емес, оның зардабын тұтас бір ұрпақ тартып келеді.
Дайындаған - Әлия БОЛАТҚЫЗЫ.
