Кейінгі апталарда елімізде валюта нарығындағы өзгерістер қоғам назарын қайтадан өзіне аударды. Қазақстан қор биржасындағы сауда қорытындысы бойынша, америкалық доллар бағамы 480 теңгеден төмен түсіп, теңге айтарлықтай нығайды. Бұл жағдай сарапшылар арасында түрлі пікір туғызып, көпшілік арасында «теңге неге күшейді?» деген сұрақты алға шығарды. Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов бұл үрдістің негізгі себептерін Мәжіліс кулуарында түсіндіріп берді, деп жазады Democrat.kz.
Ұлттық банк басшысының айтуынша, теңгенің нығаюы ең алдымен экспорттық түсімнің артуымен байланысты. Қазақстан экономикасының құрылымында мұнай негізгі экспорттық өнім болып қала береді және елдің жалпы экспорттық кірісінің 50 пайыздан астамын қамтамасыз етеді. Соңғы кезеңде әлемдік нарықта мұнай бағасының өсуі экспорттық түсімді арттырып, ұлттық валютаға тікелей қолдау көрсетіп отыр.
«Қазақстанның негізгі экспорттық өнімі – мұнай. Ол экспорттық түсімнің жартысынан астамын береді. Қазір мұнай бағасы өсіп жатыр. Өндіріс көлемі өзгермесе де, бағаның көтерілуі экспорттан түсетін валюталық кірісті арттырады. Соның нәтижесінде ішкі нарықта доллар ұсынысы көбейіп, оның бағамы төмендейді», деді Тимур Сүлейменов.
Бұл жерде негізгі экономикалық логика қарапайым: елге шетел валютасы көп түссе, оның ұсынысы артады, ал ұсыныс артқан сайын бағасы төмендейді. Осылайша теңге нығаяды. Алайда бұл тек бір ғана фактор емес. Т.Сүлейменовтің айтуынша, қазіргі жағдайда Қазақстан секілді энергия ресурстарын экспорттайтын елдер жаһандық нарықтағы баға конъюнктурасының арқасында тиімді позицияда тұр. Мұнай бағасының өсуі тек экспорттық түсімді ғана емес, елдің жалпы төлем балансының жағдайын да жақсартады. Бұл инвесторлар үшін де маңызды сигнал.
Сонымен қатар Ұлттық банк төрағасы қоғамда жиі айтылатын тағы бір пікірге тоқталды. Әсіресе доллар арзандағанда Ұлттық қор активтері құнсызданады деген алаңдаушылық бар. Бірақ бұл түсінік шындыққа сәйкес келмейді.
«Ұлттық қор ештеңе жоғалтпайды. Біз қордың активтерін теңгемен емес, шетел валютасымен бағалаймыз. Оның негізгі бөлігі доллармен сақталады. Сондықтан доллар бағамының өзгеруі қордың нақты құнына әсер етпейді», деп түсіндірді ол.
Бұл жерде маңызды жайт – Ұлттық қордың активтері ішкі валюта бағамына тәуелді емес. Ол халықаралық резерв ретінде қарастырылады және өзінің құнын шетел валютасында сақтайды. Тимур Сүлейменов теңгенің тұрақтылығы туралы да ерекше атап өтті. Оның айтуынша, бұған дейін кейбір сарапшылар доллар бағамы мың теңгеге жетуі мүмкін деген болжам жасаған. Алайда мұндай сценарийдің экономикалық негізі болмаған.
«Бұрын доллар мың теңгеге жетеді деген пікірлер айтылды. Бірақ біз сол кезде де мұндай болжамдардың ешқандай фундаменталды негізі жоқ екенін айтқанбыз. Қазір тәжірибенің өзі соны дәлелдеп отыр. Теңге тұрақты валюта екенін көрсетті. Ол табыстылығы жоғары валюталардың бірі болып отыр. Қазақстандағы тәуекел мен табыстылықтың арақатынасы қазіргі таңда әлемдегі ең тартымды деңгейлердің бірі, бұл шетелдік инвестицияны тартуға ықпал етеді», деді Ұлттық банк төрағасы.
Бұл пікір теңгенің нығаюы тек мұнай бағасына ғана байланысты емес екенін көрсетеді. Инвестициялық тартымдылық, қаржы нарығындағы сенім және макроэкономикалық тұрақтылық та маңызды рөл атқарады.
Сонымен қатар, валюта бағамының өзгеруі әрқашан уақытша факторларға да тәуелді. Мұнай бағасының құбылуы, жаһандық геосаяси жағдай, ірі экономикалардың ақша-несие саясаты – мұның бәрі теңгенің болашақтағы динамикасына әсер етеді.
Қазіргі жағдайда теңгенің нығаюы – сыртқы және ішкі факторлардың үйлесуі нәтижесінде қалыптасқан үрдіс. Экспорттық түсімнің артуы, инвестициялық тартымдылықтың жоғары болуы және қаржы жүйесінің салыстырмалы тұрақтылығы ұлттық валютаның позициясын күшейтіп отыр.
Алайда сарапшылардың айтуынша, валюта нарығы әрқашан өзгермелі. Сондықтан бүгінгі нығаю ұзақмерзімді трендке айнала ма, әлде уақытша құбылыс па – бұл сұраққа нақты жауап беру үшін жаһандық экономикалық жағдайды да ескеру қажет.
