Бірі үш жылға жуық министр болды. Екіншісі бір жылдан астам уақыттан бері білім саласын басқарып келеді. Екеуі де мұғалім мәртебесін көтеруді, білім сапасын жақсартуды, мектеп мәселелерін шешуді мақсат етті. Алайда ұстаздардың күнделікті шағымдарына қарасақ, министр ауысқанымен, мектептегі көптеген түйткіл өзгеріссіз қалған. Сонда екі министрдің нақты айырмашылығы неде? Осы және басқа да сұрақтарға Democrat.kz. сайтының тілшісі жауап іздеп көрді.
Қазақстанның білім саласында министр ауысқан сайын жаңа үміт пайда болады. Педагогтер жаңа басшы мұғалімнің жағдайын түсінеді, қағазбастылықты қысқартады, білім сапасын жақсартады, мектептегі ретсіз реформаларды тоқтатады деп күтеді.
Бірақ жылдар өтеді, министрлер ауысады, ал ұстаздардың айтып жүрген мәселелері сол күйінде қалады.
2023 жылғы 4 қаңтарда Оқу-ағарту министрі қызметіне Ғани Бейсембаев келді. Ол 2025 жылғы 29 қыркүйекке дейін осы лауазымды атқарды. Оның орнына тағайындалған Жұлдыз Сүлейменова бүгінде екінші жыл қызмет атқарып келеді.
Екі министрдің қызметін салыстырғанда қызықты заңдылық байқалады: олардың кәсіби жолы мен жұмыс тәсілдері әртүрлі болғанымен, педагогтер көтеретін негізгі мәселелердің басым бөлігі ортақ.
Бірінші айырмашылық: бірі мектеп жүйесінен, екіншісі саясаттан келді
Ғани Бейсембаев білім саласының ішкі құрылымын білетін маман ретінде танылды. Ол мектепте мұғалім, басшылық қызметтерде жұмыс істеп, кейін білім жүйесіндегі басқару құрылымдарында еңбек етті.
Яғни министр болғанға дейін мектептің де, білім саласындағы басқару жүйесінің де тәжірибесінен өтті.
Жұлдыз Сүлейменованың еңбек жолында да білім саласы бар. Ол Назарбаев Зияткерлік мектептері жүйесінде түрлі қызмет атқарды, мектеп директоры болды. Кейін Мәжіліс депутаты ретінде саясатқа араласып, одан министрлікке келді.
Демек, бірін мектеп жүйесінің өзінен шыққан басқарушы, екіншісін білім беру тәжірибесі бар саяси тұлға деуге болады.
Алайда кәсіби жолдағы бұл айырмашылық білім саласындағы қордаланған мәселелерді шешуде айқын артықшылыққа айналды ма?
Әзірге мұғалімдердің шағымдарына қарап, екі басшының бірінен бірі түбегейлі ерекшеленетін басқару нәтижесін байқау қиын.
Екінші айырмашылық: Ғани мектеп салуға, Жұлдыз цифрландыруға басымдық берді
Ғани Бейсембаев кезеңінде жаңа мектептер салу, оқушы орындарының тапшылығын азайту, апатты және үш ауысымды мектептер мәселесін шешу, инфрақұрылымды жаңарту бағыттары ерекше назарда болды.
Мысалы, 2023 жылдың қорытындысы бойынша 165 мектеп пайдалануға беріліп, 12 апатты және 29 үш ауысымды мектептің мәселесі шешілгені ресми хабарланды.
Бұл – жоққа шығаруға болмайтын нақты нәтиже. Алайда мектеп құрылысы бір министрдің жеке еңбегі емес, бірнеше жылға жоспарланған мемлекеттік бағдарламалар мен бюджет қаражатының есебінен жүзеге асатын жұмыс екенін де ескеру қажет.
Жұлдыз Сүлейменова кезеңінде цифрландыру, жасанды интеллектіні білім беру жүйесіне енгізу, педагогтердің біліктілігін арттыру және оқыту тәсілдерін жаңарту бағыттары көбірек айтылып жүр.
Министрлік мәліметіне сәйкес, 240 мыңнан астам педагог жасанды интеллектіні қолдану бойынша даярлықтан өткен, ал тағы 200 мың мұғалімге ChatGPT Edu аясында жаңа мүмкіндіктерді меңгерту жоспарланған.
Бірақ бұл жерде маңызды айырмашылық бар: мектептің салынғанын ғимараттан көруге болады, ал мұғалімнің жұмысын жеңілдетуге арналған технологияның пайдасын оның күнделікті еңбегінен байқау керек.
Егер цифрландырудан кейін де педагог бірнеше жүйеге бір мәліметті қайта-қайта енгізіп, есеп толтыруын жалғастырса, технологиялық жаңарудың шынайы тиімділігі қандай?
Үшінші айырмашылық: басымдық басқа, бірақ қағазбастылық сол күйінде
Ғани Бейсембаев министр болып тұрған кезде де мұғалімдер артық есепке, тексеріске, қысқа мерзімді жоспарларға, бөлімдік және тоқсандық бағалау жұмыстарына шағымданды.
Жұлдыз Сүлейменова келгеннен кейін де бұл мәселелер күн тәртібінен түспеді.
Керісінше, соңғы уақытта Balazhan сияқты жаңа платформаларға қатысты қосымша наразылық пайда болды. Педагогтер дербес мәліметтерді жинау, электрондық қолтаңбаны пайдалану, жаңа есеп түрлерін толтыру мәселесін көтеріп жатыр.
Екі министрдің тұсындағы ортақ қайшылық мынада: білім саласын жаңғырту жұмыстары жүріп жатқанымен, мұғалімнің негізгі міндеті – сабақ беруге жұмсайтын уақытын көбейту мәселесі әлі де өткір.
Қағазды электронды жүйеге көшіру – қағазбастылықты жою деген сөз емес. Ал есептіліктің атауын өзгерту мұғалімнің нақты жұмыс көлемін азайтпайды.
Төртінші айырмашылық: бастамалар көп, ал ескі мәселелердің ғұмыры ұзақ
Ғани Бейсембаев тұсында да тәрбие бағдарламалары, педагогтердің кәсіби дамуы, оқыту сапасын көтеру жөніндегі бастамалар жүзеге асырылды.
Жұлдыз Сүлейменова да «Адал азамат», «Ұстаз», Qazaq Digital Mektebi және жасанды интеллект бағытындағы жұмыстарды ілгерілетіп отыр.
Бірақ министрліктің жұмыс жоспары мен мектептегі нақты жағдайды салыстырғанда бір сұрақ туындайды: жаңа бастамалар бұрыннан бар мәселелерді шешуге қаншалықты көмектесті?
Мұғалімдер әлі де сынып жетекшілігіне төленетін ақының мардымсыздығын айтып отыр. БЖБ мен ТЖБ жүктемесіне шағымдануда. Оқу бағдарламаларының күрделілігін, оқулықтардың сапасын, мектеп әкімшілігі тарапынан орын алуы мүмкін қысымды көтеруде.
Бұл мәселелердің біразы Ғани Бейсембаев кезеңінде де болған. Жұлдыз Сүлейменова тұсында да шешімін күтіп отыр.
Сонда министр ауысқан сайын жаңа бастама жариялаудан бұрын, алдыңғы кезеңнен қалған мәселелердің нақты есебі неге жасалмайды?
Бесінші айырмашылық: Ғани көтерген мәселені Жұлдыз да шеше алмады
Екі министрдің жұмысындағы сабақтастықты көрсететін нақты мысалдардың бірі – сынып жетекшілігіне төленетін қосымша ақы.
Ғани Бейсембаев қызметте жүргенде сынып жетекшілерінің еңбекақысын бірнеше есе арттыру мәселесі көтерілген. Алайда бұл бастама ол министрліктен кеткенше толық жүзеге аспады.
Жұлдыз Сүлейменова да аталған мәселенің бар екенін мойындады. Бірақ оның шешімі қаржылық мүмкіндіктерге байланысты екенін айтты.
Сөйтіп, бір министр бастаған мәселе екінші министрдің тұсында да шешілмеген күйінде қалды.
Бұл – екі басшының қызметіндегі ең айқын ұқсастықтардың бірі.
Мұғалімге қосымша міндет жүктеу үшін бюджеттен қаржы іздеудің қажеті жоқ. Ал сол еңбекті әділ бағалау мәселесі көтерілгенде қаражат тапшылығы алға тартылады.
Бірақ қаржы тапшылығы жауапкершілікті азайтпайды. Министрдің міндеті мәселенің күрделі екенін мойындап қана қою емес, оны шешудің нақты жолын ұсыну емес пе?
Алтыншы ұқсастық: бала қауіпсіздігі әлі де алаңдатарлық
Ғани Бейсембаевтың кезінде бастауыш сынып оқушылары тегін ыстық тамақпен қамтылды. Мектеп асханаларына қатысты жаңа талаптар енгізіліп, балаларды әлеуметтік қолдау шаралары кеңейтілді.
Бұл – оның кезеңіндегі елеулі нәтижелердің бірі.
Алайда тегін тамақтың берілуі мен оның қауіпсіз болуы екі бөлек мәселе.
Жұлдыз Сүлейменова кезеңінде де мектеп асханаларындағы санитариялық жағдай мен балалардың қауіпсіздігі өзекті болып отыр.
Алматыдағы Республикалық физика-математика мектебіндегі оқушылардың жаппай сырқаттануы осы мәселенің маңызын тағы көрсетті.
Әрине, жекелеген оқиғаларға қарап бүкіл жүйенің жұмысын жоққа шығару дұрыс емес. Бірақ мұндай жағдайларда министрліктің қабылдаған шаралары нақты нәтижесімен бағалануға тиіс.
Балалардың қауіпсіздігіне қатысты талаптар қағазда қаншалықты жақсы жазылғанымен, оның орындалуы мектеп өмірінде көрінуі керек.
Жетінші ұқсастық: білім сапасына қойылатын сұрақ өзгерген жоқ
Ғани Бейсембаев білім сапасын көтеруді басымдық етті. Жұлдыз Сүлейменова да осы мақсатты алға тартып отыр.
Бірақ мұғалімдер мен ата-аналар көтеріп жүрген мәселелерге назар аударсақ, білім сапасына тікелей әсер ететін түйткілдер әлі де көп.
Оқу бағдарламаларының күрделілігі, оқулықтағы тапсырмалар, бағалау жүйесінің көлемі, мұғалімдердің кәсіби даярлығы, оқушылардың біліміндегі олқылықтар – екі министрдің кезеңіне де ортақ тақырыптар.
Ең қызығы, мұғалімдердің өздері білім сапасын жақсарту үшін ең алдымен ұстазға сабақ беруге уақыт пен мүмкіндік жасау керегін айтып отыр.
Ал министрлік бастамалары көбіне жаңа бағдарламалар, жаңа жүйелер, жаңа әдістемелер арқылы көрініс табады.
Сонда біз білім сапасын жақсартудың орнына оны жақсартуға арналған құралдардың санын көбейтумен әуестеніп кеткен жоқпыз ба?
Екі министрдің қызметіндегі басты ұқсастық пен айырмашылық
Ғани Бейсембаевтың қызметі мектеп инфрақұрылымын дамыту, тегін тамақтандыруды кеңейту және жүйелік бағдарламаларды іске асырумен ерекшеленді.
Жұлдыз Сүлейменова цифрлық технологияларды енгізуге, педагогтердің жаңа дағдыларын қалыптастыруға және білім мазмұнын жаңартуға көбірек назар аударып отыр.
Алайда екеуінің қызметіндегі ортақ әлсіз тұс ретінде мұғалімдердің күнделікті жұмыс жағдайына қатысты мәселелердің ұзақ уақыт бойы шешілмей келе жатқанын атауға болады.
Бұл – екеуі де ешқандай жұмыс атқарған жоқ деген сөз емес. Бірақ ресми есептердегі жетістіктер мен педагогтердің күнделікті тәжірибесі арасындағы алшақтықтың сақталғанын көрсетеді.
Министр ауысты. Мұғалімнің жағдайы өзгерді ме?
Екі министрді салыстырғанда ең маңызды қорытынды мынадай: білім саласының мәселелерін жеке басшының ауысуымен ғана шешу мүмкін емес.
Ғани Бейсембаев кеткенде қағазбастылық, бағалау жүктемесі, сынып жетекшілігінің ақысы және мектептердегі басқару мәселелері толық шешілген жоқ.
Жұлдыз Сүлейменова келгеннен кейін де осы тақырыптар қайта-қайта көтеріліп отыр.
Бір министр мәселені көтерді. Екіншісі оны қайта қарауға уәде берді. Ал ұстаздар әлі күнге дейін шешімін күтуде.
Мұғалімге министрдің кім екенінен бұрын, сол министрдің жұмысы күнделікті өміріне қандай өзгеріс әкелгені маңызды.
Бірінші министр салған мектептер санымен, екінші министр енгізген цифрлық жобаларымен мақтана алады. Бірақ мұғалімнің артық есебін қысқартпай, еңбегін әділ бағаламай, кәсіби құқығын нақты қорғамайынша, білім саласындағы реформалардың толық нәтижелі болғанын айту қиын.
Ғани Бейсембаев пен Жұлдыз Сүлейменованың басты айырмашылығы – басқарудағы басымдықтарында. Ал басты ұқсастығы – екеуінің кезеңінде де мұғалімдердің жылдар бойы айтып келе жатқан бірқатар мәселесі шешілмей отыр.
Сондықтан бүгінгі сұрақ «Қай министр жақсы болды?» дегеннен әлдеқайда маңызды.
Қазақстанның білім саласына кезекті жаңа министр керек пе, әлде бұрыннан қордаланған мәселелерге жауап беретін, қабылданған шешімдердің нақты орындалуын қамтамасыз ететін басқару жүйесі керек пе?
Өйткені министрлер ауыса береді. Ал олардың әрқайсысының қызметіне бағаны ақыр соңында әдемі есептер емес, мектептің шынайы жағдайы береді.
Дайындаған - Әлия БОЛАТҚЫЗЫ.
