Қазақстанда күшіне енген жаңа Конституция елдің саяси өміріндегі маңызды кезеңдердің бірі ретінде бағаланып отыр. Сарапшылардың пікірінше, бұл құжат тек құқықтық өзгерістер жиынтығы емес, мемлекетті басқару жүйесін жаңартуға, қоғам мен билік арасындағы сенімді күшейтуге бағытталған ауқымды реформа.
Жаңа Конституция республикалық референдум арқылы қабылданды. Ресми деректерге сүйенген Reuters агенттігінің мәліметінше, дауыс беруге қатысқандардың 87,15 пайызы құжатты қолдаған, ал сайлаушылардың қатысу көрсеткіші 73,12 пайыз болған. Бұл қоғамның ел болашағына қатысты маңызды шешімдерге бейжай қарамайтынын көрсетеді.
Сарапшылар жаңа Конституцияны Қазақстанның саяси жүйесін жаңа кезеңге бастайтын құжат ретінде сипаттап отыр. Оның басты ерекшеліктерінің бірі – мемлекеттік басқару құрылымын ықшамдау, Парламент жұмысын жаңаша ұйымдастыру және билік тармақтарының жауапкершілігін нақтылау. Конституциялық реформа Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бір палаталы Парламент құру бастамасымен байланыстырылды. Мамандардың айтуынша, мұндай өзгеріс шешім қабылдау процесін жеңілдетіп, заң шығарушы органның тиімділігін арттыруы мүмкін. Себебі қоғам жылдам өзгеріп жатқан кезеңде мемлекеттік институттардың да икемді, ашық әрі нәтижелі жұмыс істеуі маңызды.
Тағы бір маңызды бағыт – жаңа Конституцияда білім, ғылым және адами капитал мәселелеріне ерекше мән берілуі. Сарапшылар мұны елдің ұзақмерзімді дамуына жасалған стратегиялық қадам деп бағалайды. Себебі қазіргі әлемде мемлекеттің бәсекеге қабілеттілігі ең алдымен табиғи ресурсқа емес, білімді ұрпаққа, ғылымға, кәсіби маманға және сапалы адам капиталына тәуелді.
Астанада өткен «Жаңа Конституция: сенім мен дамудың жаңа архитектурасы» атты сараптамалық алаңда да құжаттың негізгі ережелері талқыланып, оның қоғамдағы сенім мәдениетін қалыптастырудағы рөлі ерекше аталды. Сарапшылардың пайымынша, жаңа Ата заң ел ішіндегі қоғамдық келісімді нығайтып, азаматтардың мемлекет ісіне қатысу жауапкершілігін арттыруға жол ашады. Жаңа Конституцияға қатысты айтылып жатқан оң пікірлердің бірі – оның елдегі саяси жаңғыруды жүйелі арнаға түсіруі. Бұған дейін Қазақстанда түрлі саяси реформалар кезең-кезеңімен жүргізіліп келсе, енді сол өзгерістер біртұтас құқықтық негізге сүйенеді. Бұл мемлекет үшін де, қоғам үшін де маңызды. Өйткені тұрақты даму үшін тек саяси ұран емес, нақты құқықтық тәртіп пен институционалдық негіз қажет.
Әрине, кез келген үлкен реформа қоғамда түрлі пікір тудырады. Бұл – табиғи құбылыс. Алайда сарапшылар жаңа Конституцияның басты құндылығы оның ел болашағына қатысты кең талқылау туғызуында екенін айтады. Қоғамда Конституция, билік, азаматтық жауапкершілік, Парламент, құқық, еркіндік туралы ашық әңгіме көбеюі – саяси мәдениеттің өскенін білдіреді.
Жалпы алғанда, жаңа Конституция Қазақстан үшін жаңа саяси кезеңнің бастауы ретінде қарастырылып отыр. Ол ел басқару жүйесін жаңартуға, мемлекеттік институттардың тиімділігін арттыруға, адами капиталды басты құндылық ретінде тануға және қоғамдағы сенімді күшейтуге бағытталған.
Сарапшылардың ортақ ойы мынаған саяды: егер жаңа Конституция қағаз жүзіндегі құжат болып қалмай, нақты өмірде сапалы жүзеге асса, ол Қазақстанның саяси тұрақтылығы мен ұзақмерзімді дамуына тың серпін бере алады.
