Қасым-Жомарт Тоқаевтың президенттігі кезеңінде Қазақстан экономикасын әртараптандыру, өңдеу өнеркәсібін дамыту және жеке бизнестің рөлін күшейту негізгі міндеттердің қатарына шықты. Ендігі мақсат — экономикалық өсімді ұзақмерзімді сапалық өзгерістерге ұластыру, деп жазады Democrat.kz.
Соңғы жеті жылдағы экономикалық өзгерістерді жалпы ішкі өнімнің көлемімен ғана бағалау жеткіліксіз. Елдің даму бағытын түсіну үшін өндіріс құрылымына, шикізаттық емес салалардың белсенділігіне және кәсіпкерліктің мүмкіндіктеріне де назар аудару қажет.
Әсіресе, 2022 жылдан бері экономиканы құрылымдық тұрғыдан жаңарту мәселесіне басымдық берілді. Бәсекені дамыту, жеке бастамаларды қолдау, мемлекеттің экономикаға шамадан тыс қатысуын азайту және адами капиталға инвестиция салу осы бағыттың негізгі міндеттеріне айналды.
Ұлттық статистика бюросының нақтыланған дерегіне сәйкес, 2025 жылы Қазақстанның номиналды жалпы ішкі өнімі шамамен 306 млрд АҚШ долларын құрады. Ал жылдың алғашқы қорытындылары бойынша нақты экономикалық өсім 6,5 пайыз деп бағаланған.
Дегенмен доллармен есептелген ЖІӨ көлеміне валюта бағамы, әлемдік шикізат бағасы және мұнай өндіру мөлшері де әсер етеді. Сондықтан экономиканың ауқымымен қатар, өсімді қамтамасыз етіп отырған салалардың құрамын қарастыру маңызды.
Осы тұрғыдан алғанда, өңдеу өнеркәсібінің орны ерекше. 2025 жылғы нақтыланған статистикада бұл саланың ЖІӨ-дегі үлесі 12,8 пайызды құрады. Өңдеу өндірісін кеңейту ел ішінде қосылған құны жоғары өнім шығаруға және шикізатты дайын тауарға айналдыруға мүмкіндік береді.
Өсім басқа салаларда да байқалды. Ұлттық статистика бюросының жедел мәліметінше, 2025 жылы көлік және қоймалау саласы 20,4 пайызға, құрылыс 15,9 пайызға, көтерме және бөлшек сауда 8,9 пайызға өскен. Бұл көрсеткіштер экономикалық белсенділіктің бірнеше бағытта қатар артқанын көрсетеді.
Сонымен бірге өндіріс пен қызмет көрсету көлемінің ұлғаюы барлық құрылымдық мәселе шешілді дегенді білдірмейді. Шикізатқа тәуелділікті төмендету, еңбек өнімділігін арттыру, технологияларды жаңарту және кәсіпкерлерге тең мүмкіндік қалыптастыру әлі де өзекті.
Құрылыс саласының жандануын тұрғын үй көрсеткіштерінен де көруге болады. 2025 жылы елде 20,1 млн шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілген. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 5,1 пайызға көп. Алайда тұрғын үй құрылысының артуымен қатар, оның халыққа қолжетімділігі де маңызды өлшем болып қала береді.
Қазақстан үшін Орталық Азия елдерінің экономикалық дамуы да қосымша мүмкіндік ашады. Көрші нарықтардағы сұраныстың артуы сауданы кеңейтуге, көлік дәліздерін дамытуға және бірлескен өндірістер құруға жағдай жасай алады.
Осы кезеңдегі өзгерістердің ұзақмерзімді нәтижесі экономиканың сыртқы жағдайларға қаншалықты төзімді болатынына байланысты. Негізгі міндет — өндіріс көлемін ұлғайтумен бірге, жаңа технологияларды енгізу, терең өңдеуді дамыту және жоғары қосылған құны бар өнім экспортын арттыру.
Тоқаевтың президенттігі тұсындағы экономикалық бағыттың келесі сынағы да осы болмақ: өсім көрсеткіштерін тұрақты жұмыс орындарына, халықтың нақты табысына және бәсекеге қабілетті жеке бизнеске айналдыру.
