Қазақстан мектептерінде материалдық жағдай біртіндеп жақсарып келеді. Оқу құралдарының, инфрақұрылымның және педагог кадрлардың тапшылығы азайған. Алайда PISA-2025 нәтижелері бұл өзгерістердің әзірге білім сапасына толық айналмағанын көрсетті, деп жазады Democrat.kz.
OECD дерегіне қарағанда, 2022–2025 жылдар аралығында Қазақстан мектептеріндегі бірқатар мәселе азайған. Оқу материалдарының жетіспеушілігі білімге кедергі келтіреді деген мектептер үлесі 34%-дан 22%-ға түскен. Инфрақұрылым тапшылығы 37%-дан 24%-ға, педагог жетіспеушілігі 36%-дан 23%-ға азайған.
Алайда осы аралықта оқушылардың академиялық нәтижесі жақсармаған.
PISA-2025 бойынша қазақстандық 15 жастағы оқушылардың орташа көрсеткіші:
- жаратылыстану сауаттылығы – 420 балл, OECD орташа көрсеткіші – 482;
- оқу сауаттылығы – 385 балл, OECD – 461;
- математикалық сауаттылық – 414 балл, OECD – 463;
- есепті цифрлық құралдар арқылы шешу – 449 балл, OECD – 500.
2022 жылмен салыстырғанда Қазақстанның жаратылыстану нәтижесі 4 балға, оқу сауаттылығы 1 балға, математика 12 балға төмендеген. Соның ішінде математикалық сауаттылықтағы құлдырау статистикалық тұрғыдан маңызды деп бағаланған.
Одан да алаңдататыны – базалық деңгейге жеткен оқушылардың үлесі.
Жаратылыстану бойынша бұл межеге оқушылардың 52%-ы, математикадан 44%-ы, ал оқудан небәрі 36%-ы жеткен.
Қазақстандық оқушылардың тек 1,4%-ы үш негізгі бағыттың кемінде біреуінен жоғары деңгей көрсете алған. Ал 41,1%-ы математика, оқу және жаратылыстанудың үшеуінен де базалық деңгейге жете алмаған.
Бұл балалар ештеңе білмейді деген сөз емес. Мәселе – олардың алған білімін бейтаныс жағдайда қолдану, ақпаратты талдау, бірнеше деректі салыстыру және практикалық шешім шығару қабілетінде.
Әсіресе оқу сауаттылығы әлсіз болып отыр. Қазіргі жасанды интеллект дәуірінде мәтінді оқып түсіну жеткіліксіз. Оқушы ақпараттың рас-өтірігін ажыратып, бірнеше дереккөзді салыстырып, қайшылықты байқап, факт пен пікірді ажырата білуі керек.
PISA-2025 нәтижелері әлем бойынша да төмендеген. OECD елдерінде оқу, математика және жаратылыстану көрсеткіштері зерттеу тарихындағы ең төмен деңгейге түскен. Бірақ бұл Қазақстан үшін ақталу болмауы тиіс.
Сонымен бірге Қазақстанда оң көрсеткіштер де бар.
Оқушылардың 85%-ы жаратылыстану мұғалімдері әр баланың оқуына қызығушылық танытатынын айтқан. 86%-ы мұғалім материалды түсінгенше түсіндіретінін, 88%-ы қажет болғанда қосымша көмек алатынын көрсеткен.
Буллинг көрсеткіші де OECD орташа деңгейінен төмен: Қазақстанда оқушылардың 9%-ы айына бірнеше рет буллингке тап болатынын айтса, OECD елдерінде бұл көрсеткіш – 20%.
Оқушылардың шамамен 80%-ы өзін мектеп қауымдастығының бір бөлігі ретінде сезінеді.
Яғни мектептегі психологиялық орта мен мұғалім қолдауы салыстырмалы түрде жақсы. Бірақ бұл артықшылық әзірге жоғары академиялық нәтижеге айналмай отыр.
Тағы бір мәселе – отбасының бала оқуына араласуы азайған.
2022 жылы оқушылардың 68%-ы ата-анасы аптасына кемінде бір рет мектепте не болғанын сұрайтынын айтса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 54%-ға түскен. Мектептегі мәселелерді ата-анасымен тұрақты талқылайтын балалар үлесі 61%-дан 45%-ға дейін азайған.
Жасанды интеллект те мектеп өміріне жылдам кіріп келеді. Қазақстандық оқушылардың 47%-ы оқу үшін ИИ-чатботтарды аптасына кемінде бір рет қолданады. Ал 80,2%-ы сабақта ИИ жасаған ақпараттың сапасын бағалау тапсырмаларын орындайтынын айтқан.
Бірақ технологияның өзі білім сапасын көтермейді. OECD дерегі бойынша, ИИ-ды дайын тапсырма орындау үшін жиі пайдаланатын оқушылар кей жағдайда төмен нәтиже көрсетеді. Ал ИИ-мен бірге ақпаратты тексеру, қателікті табу, дереккөздерді салыстыру дағдысы дамыса, нәтиже тиімдірек болады.
Сондықтан мектеп үшін негізгі мәселе енді компьютер немесе платформа саны емес.
Негізгі сұрақ – оқушы ойлай ала ма, дәлелдей ала ма, ақпаратты тексере ала ма, бейтаныс тапсырманы өз бетінше шеше ала ма?
PISA-2025 Қазақстанға тағы бір маңызды белгі беріп отыр: жаңа мектеп салу, кабинет жабдықтау, цифрлық жүйе енгізу қажет. Бірақ білім сапасын тек материалдық жағдаймен көтеру мүмкін емес.
Реформаның нәтижесі өткізілген шаралар санымен емес, баланың білімі, ойлау қабілеті және дербестігі қалай өзгергенімен өлшенуі керек.
Дереккөз: OECD, PISA 2025 Results, Volume I: Future-Ready Students.
