Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Маңғыстаудағы «Хазар қорғаны – 2026» оқу-жаттығуында қаза тапқан әскери қызметшілер қажетті жабдықпен, соның ішінде теңізге арналған құтқару кеудешелерімен қамтамасыз етілмегенін мәлімдеді. Мемлекет басшысы қайғылы оқиғаның себептерін ғана емес, жаттығудың қалай жоспарланып, кімдердің жауап бергенін де тексеруді талап етті деп жазады Democrat.kz.
24 қыркүйекте Маңғыстау облысында өткен әскери-теңіз жаттығуы кезінде 17 әскери қызметшіні Каспий теңізіне ағыс алып кеткен. Үшеуі құтқарылып, 14 әскери қызметші қаза тапты.
Қайғылы оқиғадан кейін Қорғаныс министрлігінің басшылық құрамымен кеңес өткізген Тоқаев қауіпсіздік шараларының сақталуына ерекше тоқталды. Президенттің айтуынша, жаттығуға қатысқан әскери қызметшілердің үстінде қажетті құтқару жабдықтары болмаған. Соның ішінде теңіздегі мұндай жаттығуда аса маңызды саналатын құтқару кеудешелері де берілмеген.
Кеудешелер сатып алынған, бірақ сарбаздарға неге берілмеген?
Бұл мәлімдемеден кейін тағы бір маңызды дерек белгілі болды.
№29011 әскери бөлімінің 2026 жылы 79 құтқару кеудешесін әрқайсысын 16 900 теңгеден және 64 жұмыс кеудешесін 14 800 теңгеден сатып алғаны туралы мемлекеттік сатып алу деректеріне сүйенген ақпарат жарияланды. Алайда дәл қайғылы жаттығу кезінде бұл жабдықтардың сарбаздарға не себепті берілмегені әзірге ашық түсіндірілген жоқ.
Осыған байланысты Президент жаттығуды дайындауға, өткізуге, әскери қызметшілерді жабдықтауға және қауіпсіздік талаптарының орындалуына жауап берген барлық лауазымды тұлғаның әрекетіне баға беруді тапсырды.
«Бұл – кәсібиліктің жоқтығын көрсетті»
Тоқаев болған жағдайды әскердегі кемшіліктердің көрінісі деп бағалады. Ол қайғылы оқиғаның артында офицерлердің, оның ішінде жоғары шенді әскери басшылардың кәсіби жауапкершілігі мәселесі тұрғанын айтты. Кейбір ақпарат құралдары Президенттің мұны мәні жағынан «қылмыстық сипаттағы кәсіби біліксіздік» деп атағанын хабарлады.
Мемлекет басшысы жаттығудың бастапқы жоспарының өзін тексеруді талап етті: тапсырмалар қандай мақсатпен қойылды, олардың қазіргі әскери қауіп-қатерлерге сәйкестігі қандай болды және қауіпсіздік мәселесі қаншалықты ескерілді деген сұрақтарға жауап берілуі тиіс.
«Әскер өткен ғасырда қатып қалды»
Президент Қазақстан Қарулы күштеріне терең өзгеріс қажет екенін де мәлімдеді.
Тоқаевтың айтуынша, әскерді басқарудың ескі тәсілдері қайта қаралып, жаңа үлгідегі армия қалыптастырылуы керек. Ол технология қолдануға болатын салаларда адам факторын азайтып, армияны цифрландыруды тапсырды.
Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты мен Қорғаныс министрлігіне 10 күн ішінде әскери реформаның жоспарын әзірлеу тапсырылды.
Бес әскери лауазымды тұлға ұсталған
Каспийдегі қайғылы оқиға бойынша бұған дейін бес лауазымды тұлғаның ұсталғаны хабарланған. Олардың арасында Әскери-теңіз күштері бас қолбасшысының бірінші орынбасары – штаб бастығы, екі әскери бөлім командирі, теңіз жаяу әскері ротасының командирі және катер командирі бар. Тергеу жүріп жатыр, сондықтан олардың кінәлі не кінәсіз екені сот шешімі шыққанға дейін анықталған факт ретінде қарастырылмайды.
Ал Президенттің тапсырмасымен Қорғаныс министрлігінде кешенді тексеру басталды. Тексеру тек Каспийдегі трагедиямен шектелмей, әскердегі жабдықтау, материалдық және қаржылық қамтамасыз ету, қызметті ұйымдастыру мәселелерін де қамтымақ.
