Қазақстанық белсенді педагогтар, білікті ұстаздар, білім саласының сарапшылары Мемлекет басшысы Қасым Жомарт Тоқаевқа ашық хат жолап, үндеу жасады деп хабарлайды Democrat.kz.
Білім саласының мамандары өткен аптада депутаттардың "аудандық білім бөлімдерін әкімдіктерге беру" туралы заң нормасына қатысты қарсылықтары мен оның нақты себептерін айтып, мәселеге Президенттің араласуын сұрады.
Төменде білім саласының жанашырлары жолдаған үндеудің толық мәтінін назарларыңызға ұсынып отырмыз. Сонымен қатар, үндеуге қол қою жалғасып жатқанын да хабарлаймыз.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ
ҚАСЫМ-ЖОМАРТ КЕМЕЛҰЛЫ ТОҚАЕВҚА
МҰҒАЛІМДЕР ҚАУЫМДАСТЫҒЫ МЕН БІЛІМ САРАПШЫЛАРЫНЫҢ АШЫҚ ҮНДЕУІ
Тақырыбы: Аудандық білім бөлімдерін әкімдіктерге қайта бағындыру нормасына қатысты
1. ҮНДЕУДІҢ МӘНІ МЕН СЕБЕБІ
Біз, Қазақстан Республикасының педагогтары мен білім саласының сарапшылары, Парламент Мәжілісі мақұлдаған заң жобасындағы аудандық білім бөлімдерін қайтадан аудан әкімдіктерінің қарамағына беру нормасына байланысты терең алаңдаушылық білдіреміз.
Бұл өзгеріс 2021 жылғы реформаның негізгі жетістігі — білім беруді басқарудың кәсіби вертикалды моделін жойып, мектептерді қайтадан жергілікті атқарушы биліктің әкімшілік-шаруашылық ықпалына тәуелді етеді деп санаймыз.
2. ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СТАНДАРТТАРҒА ҚАЙШЫЛЫҚ
Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (OECD) қағидаттары бойынша білім беру жүйесі саяси және жергілікті шаруашылық қысымнан тәуелсіз болуы тиіс.
Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, білім сапасының өсуі кәсіби, орталықтандырылған вертикалды басқарумен тікелей байланысты. Ал жергілікті әкімдікке бағындыру мектепті саяси науқандар мен шаруашылық жұмыстардың құралына айналдыру тәуекелін тудырады. Бұл «деполитизация» қағидатына қайшы. Сонымен қатар, қайта орталықсыздандыру бірыңғай стандарттарды әлсіретіп, аймақтық теңсіздікті күшейтуі мүмкін.
Ұсынылып отырған норма Қазақстанның OECD стандарттарына ұмтылысына қайшы келеді.
3. 2021 ЖЫЛҒЫ РЕФОРМАҒА ТӨНЕТІН ТІКЕЛЕЙ ҚАУІПТЕР
2021 жылғы реформаның басты мақсаты мектепті әкімшілік қысымнан азат ету болатын. Қазіргі ұсыныс келесі жүйелік тәуекелдерді тудырады:
Мұғалім мәртебесінің құнсыздануы: Педагогтарды сабақ кезінде сенбілік, санақ, көше сыпыру, сайлау науқаны сияқты кәсіби қызметтен тыс жұмыстарға қайта тарту, газет-журналдарға қайтадан мәжбүрлеп жаздыру қаупі бар.
Біз "Таза Қазақстан" саясатына қарсы емеспіз, біз сабақты мәжбүрлеп үзуге қарсымыз.
Педагогтарды жұмыс уақытында да, жұмыс уақытынан тыс та қосымша жұмыстарға тарту олардың мәртебесінің құнсыздануына және кадр тапшылығының одан әрі күшеюіне әкеледі.
Бұл «Педагог мәртебесі туралы» Заңның іс жүзінде орындалуына кедергі келтіреді.
Конституциялық құқықтардың бұзылуы: Бұл жағдай мұғалім мамандығын таңдаған және таңдауды жоспарлап жүрген азаматтардың конституциялық құқықтарының бұзылуына әкеледі. Себебі ешбір сала мектеп сияқты жергілікті әкімдікке мұндай деңгейде тәуелді болмайды. Кәсіби қызметтің еркіндігі мен тең еңбек жағдайларына кепілдік принципі бұзылады.
Бағалауға қысымның артуы: Оқушылардың жетістіктерін бағалау мәселесінде мұғалімдерге түсетін қысым артады. Мұғалімдер қайтадан әкімдік қызметкерлерінің туыстарына жоғары баға қоюға мәжбүр болуы мүмкін.
Ұлттық жобалардың тиімділігі төмендейді: «Жайлы мектеп» сияқты инфрақұрылымдық жобалар ескі, бюрократтық басқару жүйесіне тәуелді болады. Нәтижесінде қаражаттың мақсатты жұмсалуына бақылау әлсірейді.
Кадрлық саясаттағы регресс: Директорлар мен меңгерушілерді тағайындауда «тамыр-таныстық» факторының күшею қаупі бар. Бұл сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің артуына және ашықтықтың төмендеуіне әкеледі.
4. «ПЕДАГОГ МӘРТЕБЕСІ ТУРАЛЫ» ЗАҢНЫҢ АЙМАҚТЫҚ ЫҚПАЛЫ
2019 жылы қабылданған «Педагог мәртебесі туралы» Қазақстан Республикасының Заңы тек еліміз үшін ғана емес, бүкіл Орталық Азия аймағы үшін маңызды прецедент болды.
Осы заңнан кейін Өзбекстан, Қырғызстан және Тәжікстан мемлекеттері мұғалімдердің құқықтық және әлеуметтік кепілдіктерін күшейтуге бағытталған ұқсас нормативтік актілерді қабылдады. Қазақстан мұғалім мәртебесін заң жүзінде қорғау бойынша аймақтық көшбасшыға айналды.
Қазіргі ұсынылып отырған өзгеріс осы тарихи жетістікті жоққа шығарып, Қазақстанның білім саласындағы аймақтық беделін әлсіретуі мүмкін. Мұғалімді қайтадан жергілікті әкімшіліктің ықпалына беру — 2019 жылғы заңның рухы мен негізгі қағидаттарына қайшы келеді.
5. БІЛІМ БЕРУ — КОНСТИТУЦИЯДА БЕКІТІЛГЕН СТРАТЕГИЯЛЫҚ БАҒЫТ
Жаңа Конституцияға сәйкес, Қазақстан Республикасы адами капиталды, білімді, ғылымды және инновацияны дамытуды мемлекеттің стратегиялық бағыты ретінде таниды.
Атап айтқанда, Конституцияның 3-бабына сәйкес:
Қазақстан Республикасы қызметінің түбегейлі қағидаттары қатарында: «...еңбекқорлық, прогресс және білім құндылықтарын орнықтыру...» айқындалған.
«Қазақстан Республикасы адами капиталды, білімді, ғылымды және инновацияны дамытуды мемлекеттің стратегиялық бағыты ретінде таниды» деп тікелей бекітілген.
Осы конституциялық нормалар білім беруді жергілікті шаруашылық мәселесі емес, ұлттық қауіпсіздік пен бәсекеге қабілеттіліктің факторы ретінде қарастыруды талап етеді.
Аудан әкімдіктеріне қайтару аймақтық теңсіздіктің ушығуына әкеп соғады. Бай аудан мен дотациялық аудан мектептері арасындағы алшақтық ұлғаяды. Сонымен қатар, бірыңғай білім кеңістігі бұзылады: оқу бағдарламалары мен сапа стандарттарын әр әкімдік өзінше түсіндіруі мүмкін. Бұл Конституцияда көрсетілген жалпыұлттық бірлікті нығайту және білім құндылықтарын орнықтыру қағидаттарына қайшы. Ең бастысы, мұндай жағдайда мықты педагогтар жүйеден кетіп, адами капитал жоғалады.
6. ПРЕЗИДЕНТТЕН НАҚТЫ СҰРАЛАТЫН ШЕШІМ
Құрметті Қасым-Жомарт Кемелұлы!
Сіз «Әділетті Қазақстан» қағидаты аясында мұғалім мәртебесін көтеруге және білім сапасын арттыруға үнемі басымдық беріп келесіз. Осы бастама Конституцияның 3-бабына, 2019 жылғы «Педагог мәртебесі туралы» Заңның негізгі идеясына және азаматтардың конституциялық құқықтарына қайшы келеді деп есептейміз.
Сізден сұраймыз:
Парламент мақұлдаған заң жобасындағы білім бөлімдерін әкімдіктерге беру туралы тармаққа вето қоюыңызды;
Білім беруді басқарудың қазіргі кәсіби вертикалды жүйесін сақтап қалуды қамтамасыз етуіңізді;
Мұғалімдерді кәсіби емес жұмыстарға тартуға толық тыйым салу жөніндегі саясатты заңнамалық деңгейде күшейтуді тапсыруыңызды;
Қазақстанның Орталық Азиядағы білім реформалары бойынша көшбасшы рөлін сақтап қалу үшін ұстаз мәртебесін қорғау бағытын жалғастыруыңызды.
7. ҮНДЕУДІҢ ДӘЛЕЛДІ БАЗАСЫН КҮШЕЙТУ ҮШІН
Деректермен бекіту: Үндеуге қосымша ретінде 2021-2026 жж. аралығындағы статистиканы ұсынуға дайынбыз. Атап айтқанда: мұғалімдерді міндетіне жатпайтын жұмыстарға тарту фактілерінің азаю динамикасы, облыстық басқармаларға тікелей бағыну кезіндегі мектептердің материалдық жабдықталу көрсеткіштері.
Қоғамдық қолдау: Осы үндеуді epetition.kz ресми платформасында жариялап, педагогтар мен ата-аналар қауымдастығының қолын жинауды жоспарлап отырмыз.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бұл үндеу — жекелеген топтың мүддесі емес. Бұл Конституцияда бекітілген білім беру жүйесінің стратегиялық басымдығын, 2019 жылғы заңмен бекітілген мұғалім мәртебесін, азаматтардың конституциялық құқықтарын және Сіз бастаған ұлттық реформалардың сабақтастығын сақтап қалу жолындағы кәсіби қауымдастықтың ортақ ұстанымы. Қазақстанның Орталық Азиядағы білім саласындағы көшбасшылығын жоғалтпауымыз керек.
Құрметпен,
Қазақстан педагогтары мен білім саласының сарапшылары:
Өмір Шыныбекұлы - ҚР Оқу-ағарту министрлігі жанындағы Қоғамдық Кеңестің төралқа мүшесі, "Зияткер-Ұстаз" ҚБ төрағасы
Нұрышов Тілеккабыл Базарбайұлы - БҚО, Орал қаласы, N37 ЖОББМ, география пәні мұғалімі. ҚР ОАМ жанындағы ҚК мүшесі
Мендибаев Мырзагали. Жаңаөзен қаласы №21 жббм математика пәні мұғалімі. ОАМ жанындағы ҚК мүшесі
Хасанова Гульнара Мейрамовна - "GM Active Learning Centre" құрылтайшысы, ОАМ жанындағы Қоғамдық Кеңестің мүшесі,
Мейіржан Темірбек - ШҚО, Тарбағатай ауданы, Ақмектеп орта мектебі
Айман Сағидулла - Алматы облысы, Жаңатұрмыс орта мектебі,
Жанна Сакетаева - ШҚО, Тарбағатай ауданы,
М. Әуезов орта мектебі
27 сәуір 2026 жыл
PS Үндеуге қол қоюға ниеттілер осында аттары аталған педагогтерге хабарласуына болады!
