"Тапсырма қағазда қалмасын": Құрылтай министрлікке бірқатар талап қойды

"Тапсырма қағазда қалмасын": Құрылтай министрлікке бірқатар талап қойды

Қазақстанда балаларды қорғау, білім алуына жағдай жасау және әлеуметтік қолдау көрсету жүйесіне қатысты маңызды мәселелер көтерілді. Құрылтай депутаттары «Қазақстан балалары» тұжырымдамасының орындалуын талқылап, Оқу-ағарту министрлігіне жұмысты күшейту жөнінде ұсыныстар әзірледі. Құжатта полиция есебіндегі отбасылардың балаларына тәлімгер бекіту, арнайы педагогтер тапшылығын жою, мектеп психологтеріне жеке кабинет беру және кешкі мектептерге ауыстырылған жасөспірімдердің жағдайын тексеру мәселелері қамтылған. Тіпті тергеу изоляторларындағы балалардың білім алуына жағдай жасау үшін нақты мерзім белгілеу ұсынылды, деп жазады Democrat.kz.

Қазақстанда балалардың құқықтарын қорғауға арналған мемлекеттік бағдарламалардың нақты нәтижесіне қатысты мәселе Құрылтай деңгейінде көтерілді.

«Қазақстан балалары» тұжырымдамасының орындалу барысына арналған Үкімет сағатынан кейін депутаттар мемлекеттік органдарға бірқатар ұсыным дайындады.

Олардың негізгі мақсаты — жоспарланған шаралардың уақытында әрі сапалы орындалуын қамтамасыз ету, мемлекеттік мекемелер арасындағы байланысты күшейту және балалардың қай өңірде тұратынына қарамастан, қажетті қолдауға қол жеткізуіне жағдай жасау.

Алайда ұсынылған құжаттан балаларды қорғау жүйесінде әлі де шешімін күткен мәселелер бар екені байқалады.

Полиция есебіндегі отбасылардың балаларына кім қамқор болады?

Депутаттар Оқу-ағарту министрлігіне полиция есебінде тұрған отбасыларда тәрбиеленетін балаларға тәлімгер бекіту мәселесін ерекше назарға алуды ұсынды.

Тәлімгерлікке әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі өңірлік комиссиялардың өкілдерін, мәслихат депутаттарын және кәсіпкерлерді тарту көзделген.

Бұл ұсыныстың өзегі — қиын жағдайдағы баланы тек есепке алумен шектелмей, оған тұрақты қолдау көрсететін ересек адамды бекіту.

Тәлімгер баланың мәселесін тыңдап, оның әлеуметтік ортаға бейімделуіне және қажетті көмекке қол жеткізуіне жәрдемдесуі мүмкін.

Дегенмен тәлімгерлердің нақты міндеттері, жауапкершілігі және олардың жұмысы қалай бағаланатыны әзірге ұсынылған ақпаратта көрсетілмеген.

Баланың жағдайын қағаздағы көрсеткішпен өлшеу жеткіліксіз

Құрылтай депутаттары Балалардың әл-ауқаты индексін жетілдіру тәсілдерін қайта қарауды ұсынды.

Атап айтқанда, әлеуметтік-экономикалық және білім беру көрсеткіштерін баланың психологиялық әрі әлеуметтік әл-ауқатын бағалау өлшемдерінен ажырату қажет деп есептейді.

Мұның маңызы зор.

Баланың мектепке баруы, белгілі бір қызметпен қамтылуы немесе отбасының әлеуметтік жағдайы оның өзін қауіпсіз әрі бақытты сезінетінін толық көрсете алмайды.

Сондықтан депутаттар балалардың өмір сапасына мемлекеттік шаралардың нақты ықпалын жыл сайын бағалауды ұсынған.

Бағалау кезінде көрсетілетін қызметтердің қолжетімділігі мен өңірлер арасындағы айырмашылықтардың азаюына да мән берілуге тиіс.

Ерекше балаларға маман жетпей ме?

Ұсынымдардың тағы бір бағыты — ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды қолдау.

Депутаттар әр өңірде арнайы педагогтерге деген қажеттілікті анықтап, маман тапшылығын кезең-кезеңімен жою жоспарын әзірлеуді ұсынды.

Бұл үшін арнайы өңірлік карта жасалуы керек.

Сонымен қатар білім беру және әлеуметтік қорғау жүйелерінің деректерін біріктіріп, білім беру процесінен тыс қалған балаларды анықтау мәселесі көтерілді.

Мұндай шаралар мектепке немесе басқа білім беру ұйымына бара алмай жүрген балаларды дер кезінде анықтауға бағытталған.

Алайда бұл ұсыныстарды іске асыру мерзімі мен қажетті қаржы көлемі жөніндегі мәліметтер әзірге келтірілмеген.

Мектеп психологіне жеке кабинет керек

Құрылтай депутаттары мектеп психологтерінің жұмыс жағдайына да назар аударды.

Оқу-ағарту министрлігіне педагог-психологтерді балалармен құпия әңгімелесуге мүмкіндік беретін жеке, тиісті жабдықталған кабинеттермен қамтамасыз ету ұсынылды.

Сондай-ақ олардың кәсіби біліктілігін арттыру шараларын күшейту қажет екені айтылған.

Бұл ұсыныс баламен жүргізілетін психологиялық жұмыстың ерекшелігіне байланысты.

Оқушы отбасындағы қиындық, қорқыту, зорлық-зомбылық немесе өзге де жеке мәселесі туралы айтқанда, оның әңгімесі бөтен адамдарға естілмейтін жағдайда өтуі маңызды.

Сондықтан психолог кабинеті тек қызметкердің жұмыс орны емес, баланың өзін қауіпсіз сезінуіне арналған кеңістік болуы керек.

Кешкі мектепке ауыстырылған балалар қайта тексеріледі

Депутаттар 2026 жылғы қаңтардан бері кәмелетке толмағандарды кешкі мектептерге ауыстыру туралы шешімдердің негізділігін тексеруді ұсынды.

Тексеру барысында балалардың қандай себеппен мұндай оқу орындарына ауыстырылғаны және олардың қаншасы жалпы білім беру жүйесіне қайта оралғаны анықталуға тиіс.

Бұл ұсыныс Оқу-ағарту министрлігінің кәмелетке толмағандарды кешкі мектептерде оқыту тәртібін қайта қарау жоспары аясында ерекше маңызға ие.

Өйткені баланың кешкі мектепке ресми түрде тіркелуі оның толыққанды білім алып жүргеніне өздігінен кепілдік бермейді.

Ал оқушыны бір білім беру ұйымынан екіншісіне ауыстырғанда оның сабаққа қатысуына кедергі келтіретін себептер де ескерілуі қажет.

Тергеу изоляторындағы балалар да білім алуға тиіс

Құрылтай ұсынымдарының ең маңызды тармақтарының бірі — тергеу изоляторларындағы кәмелетке толмағандардың білім алуына қатысты.

Депутаттар 2026 жылғы 1 желтоқсанға дейін мұндай балалардың орта білім алуына қажетті жағдай жасауды ұсынды.

Бұл — құжатта нақты мерзімі көрсетілген міндеттердің бірі.

Тергеу изоляторында отырған жасөспірімнің білім алу мүмкіндігі оның құқықтық жағдайына байланысты назардан тыс қалмауға тиіс.

Алайда ұсынылған ақпаратта осы талапты орындау үшін қандай оқу форматы қолданылатыны және жауапты мекемелердің міндеттері қалай бөлінетіні нақтыланбаған.

Ауылдағы балалардың бос уақыты да назарға алынды

Депутаттар балаларға арналған инфрақұрылымды жаңғырту қажеттігін де көтерді.

Ауылдық мәдениет үйлері мен клубтар жанынан жаңа үйірмелер ашу, қолданыстағы нысандарды жаңарту және балалардың бос уақытын тиімді өткізу мүмкіндігін кеңейту ұсынылды.

Әсіресе техникалық шығармашылық, робот техникасы мен цифрлық дағдыларды дамыту бағыттарына басымдық берілген.

Сонымен қатар жетім балаларға арналған ұйымдар мен арнайы білім беру мекемелерін жөндеу және жаңарту мәселесі қарастырылған.

Бұл ұсыныстар өңірлер арасындағы мүмкіндіктер айырмашылығын қысқартуға бағытталған.

Өйткені баланың шығармашылықпен, спортпен немесе заманауи технологиямен айналысу мүмкіндігі оның тұрғылықты жеріне ғана тәуелді болмауға тиіс.

Балаларға арналған шешімді балалардың өзімен талқылау ұсынылды

Құрылтай депутаттары мемлекеттік органдарға «Қазақстан балалары» тұжырымдамасы аясындағы шараларды алдын ала жан-жақты пысықтауды ұсынды.

Атап айтқанда, маңызды шешімдерді Бала құқықтары жөніндегі уәкілмен, Құрылтайдың салалық комитетімен және қоғамдық ұйымдармен талқылау қажеттігі айтылды.

Сонымен қатар балалар мен жастардың өз мүдделеріне қатысты мәселелерді талқылауға қатысуын кеңейту ұсынылған.

Бұл балаларға қатысты мемлекеттік саясат олардың пікірін ескере отырып жүргізілуі керек деген ұстанымды білдіреді.

158 шараның нәтижесі қалай бағаланады?

«Қазақстан балалары» тұжырымдамасы Үкіметтің 2026 жылғы 29 қаңтардағы қаулысымен бекітілген. Ол 2026–2030 жылдарға арналған.

Құжат балалардың қауіпсіздігін, сапалы білім алуын, денсаулығын, отбасындағы және әлеуметтік ортадағы құқықтарын қорғауды қамтиды.

Тұжырымдамада 158 іс-шара мен 10 нысаналы көрсеткіш қарастырылған.

Енді Құрылтай депутаттары осы шаралардың балалардың өміріне нақты қандай өзгеріс әкелгенін жыл сайын бағалау қажеттігін көтеріп отыр.

Мұнда тек орындалған тапсырмалардың саны емес, балаларға көрсетілетін қызметтердің қолжетімділігі, өңірлер арасындағы айырмашылық және олардың өмір сапасы ескерілуге тиіс.

Әзірге депутаттардың ұсыныстары — тиісті органдарға арналған ұсынымдар. Олардың барлығы міндетті шешім ретінде қабылданды деуге болмайды.

Дегенмен ұсыныстардың ауқымы білім беру мен балаларды қорғау жүйесіндегі өзекті мәселелерді айқындап отыр.

Бір балаға тәлімгер керек, екіншісіне арнайы педагог жетіспейді, үшіншісі психологпен оңаша сөйлесе алмайды. Ал кейбір балалардың мектепке мүлде бармай жүргенін немесе кешкі мектепке қандай себеппен ауысқанын анықтау қажет болып отыр.

Сондықтан «Қазақстан балалары» тұжырымдамасының нәтижесі өткізілген жиындар мен әзірленген есептердің санымен ғана өлшенбеуі керек.

Ең маңыздысы — мемлекеттік қолдауға мұқтаж баланың сол көмекті дер кезінде алуы.

Ал Құрылтай ұсынған өзгерістердің шын мәнінде жүзеге асуы енді Оқу-ағарту министрлігі мен өзге де жауапты мемлекеттік органдардың жұмысына байланысты.

Барлық жаңалықтар