Қазақстандағы тоғыз медресенің болашағына қатысты маңызды мәселе көтерілді. Оқу-ағарту министрі Жұлдыз Сүлейменова елдегі діни білім беру жүйесін қайта қарау туралы ұсыныс түскенін мәлімдеді. Мәдениет және ақпарат министрлігі исламтану мамандығын білім беру мамандықтарының жалпы сыныптауышынан алып тастауды ұсынған. Бұл мәселе діни ортадағы зорлық-зомбылық туралы күдіктерге байланысты қылмыстық тергеу жүріп жатқан тұста көтерілді. Енді діни мамандарды даярлау қажеттілігімен қатар, медреселердегі балалардың қауіпсіздігіне кім жауап беретіні де маңызды мәселеге айналды, деп жазады Democrat.kz.
Қазақстанда діни білім беру жүйесіне қатысты өзгерістер талқыланып жатыр.
16 қарашада Құрылтайда өткен брифингте Оқу-ағарту министрі Жұлдыз Сүлейменова елімізде тоғыз медресе жұмыс істейтінін хабарлады.
Министрдің айтуынша, бұл оқу орындарында исламтану, хадистану және теология бағыттары бойынша мамандар даярланады.
Алайда Мәдениет және ақпарат министрлігі осы бағыттардағы мамандарға қажеттілікті қайта қарап, исламтану мамандығын жалпы сыныптауыштан алып тастау туралы ұсыныс жасаған.
«Бұл мамандарды даярлаудың қажеттілігі жоқ»
Жұлдыз Сүлейменова мәселенің 2026 жылғы тамызда өткен ведомствоаралық комиссия отырысында қаралғанын айтты.
«Мәдениет және ақпарат министрлігі хадистану және теология бағыттары бойынша техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру деңгейінде мамандар даярлаудың қажеттілігі жоқ деген ұстанымға сүйене отырып, исламтану мамандығын жалпы классификатордан алып тастауды ұсынды. Бұл мәселе биыл тамызда өткен ведомствоаралық комиссия отырысында көтерілді. Мәселе өте өзекті», – деді министр.
Бұл мәлімдеме діни білім беру жүйесіндегі маман даярлау саясаты өзгеруі мүмкін екенін көрсетеді.
Бұған дейін аталған бағыттар Қазақстанның діни дәстүрін, тарихы мен мәдениетін білетін отандық мамандарға сұраныс болғандықтан ашылған.
Ал енді тиісті мемлекеттік орган мұндай мамандарды техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру деңгейінде даярлаудың қажеттілігіне күмән келтіріп отыр.
Алайда ұсыныстың нақты қандай зерттеулер мен еңбек нарығындағы көрсеткіштерге сүйеніп жасалғаны әзірге жарияланбаған.
Тоғыз медресенің тағдыры не болады?
Министрдің мәлімдемесінен кейін туындайтын басты сұрақтардың бірі — мамандықтар сыныптауышынан исламтану бағыты алынып тасталса, қазіргі медреселердің жұмысы қалай өзгереді?
Бұл оқу орындарының қызметі тоқтатыла ма, әлде білім беру бағдарламалары қайта қарала ма?
Қазір оқып жүрген студенттер оқуын қалай аяқтайды?
Министр бұл сұрақтарға нақты жауап берген жоқ.
Оның айтуынша, діни білім беру мәселесі бірнеше мемлекеттік органның құзыретіне жатады. Сондықтан түпкілікті шешім ведомствоаралық деңгейде қарастырылуға тиіс.
Демек, исламтану мамандығын сыныптауыштан алып тастау әзірге ұсыныс күйінде қалып отыр.
Медреселерді жабу немесе олардың қызметіне толық тыйым салу туралы шешім жарияланған жоқ.
Исматулла Мақсұм ісі: балаларды кім қорғауға тиіс?
Медреселер туралы мәселе қоғамда діни ортадағы зорлық-зомбылыққа қатысты ауыр айыптаулар талқыланып жатқан кезде көтерілді.
Бұған дейін Ішкі істер министрлігі сопылық бағыттағы жамағат жетекшісі Исматулла Мақсұмға қатысты жасөспірімдерге жыныстық сипаттағы зорлық-зомбылық жасалды деген мәліметтер бойынша сотқа дейінгі тергеу басталғанын растаған.
Жарияланған шағымдарда оқиғалардың бірнеше жыл бұрын болғаны айтылады.
Алайда күдікті әрекеттерге қатысты түпкілікті сот шешімі шыққан жоқ.
Сондықтан бұл мәліметтерді дәлелденген қылмыс ретінде көрсетуге болмайды.
Осы жағдайға байланысты журналистер Жұлдыз Сүлейменовадан діни оқу орындарының қызметін бақылау мәселесін де сұраған.
Министр бұл жұмыста бірнеше мемлекеттік органның жауапкершілігі бар екенін атап өтті.
«Бұл мәселе ведомствоаралық бақылауды күшейтуді талап етеді. Өзіңіз түсінесіз, ол бірнеше мемлекеттік органның құзыретіне қатысты. Сондықтан бұл мәселені қосымша қарастырып, сіздерге жеке жауап беруге дайынбыз», – деді ол.
Осылайша, министр медреселердегі қауіпсіздік пен бақылауға қатысты қосымша түсініктеме берілетінін жеткізді.
«Көмек қажет болса, көрсетуге дайынбыз»
Жұлдыз Сүлейменова діни ортадағы зорлық-зомбылық туралы айыптауларға байланысты зардап шеккен адамдарға психологиялық қолдау көрсету мүмкіндігіне де тоқталды.
Министрдің айтуынша, балалардың құқықтарын қорғау басқармалары тиісті көмек көрсетуге дайын.
«Егер бұл балаларға психологиялық көмек қажет болса, Денсаулық сақтау министрлігімен бірлесіп, мұндай көмек көрсетуге дайынбыз», – деді ол.
Алайда осы мәлімдемеден кейін тағы бір мәселе туындайды.
Егер бала діни білім беру ортасында қысымға немесе зорлық-зомбылыққа тап болса, оның қауіпсіздігіне нақты қай мекеме жауап береді?
Оқу-ағарту министрлігі ме, діни ұйымның басшылығы ма, әлде өзге мемлекеттік орган ба?
Министр бұл мәселеде ведомствоаралық бақылауды күшейту қажеттігін айтқанымен, жауапкершілікті бөлу тәртібіне қатысты нақты өзгеріс жариялаған жоқ.
Зайырлы мемлекетте діни білім қандай болуы керек?
Жұлдыз Сүлейменова Қазақстанның зайырлы мемлекет екенін де атап өтті.
Бұл қағидат мемлекеттік білім беру саясаты үшін маңызды.
Алайда зайырлылық діни білімнің барлық түріне тыйым салынады дегенді білдірмейді. Мәселе діни білім беретін ұйымдардың заң талаптарын сақтауында, білім беру бағдарламаларының мазмұнында және білім алушылардың құқықтарын қорғауда.
Сондықтан исламтану мамандығын сыныптауыштан алып тастау туралы ұсыныс пен діни ұйымдарда болуы мүмкін құқық бұзушылықтарды бір мәселе ретінде қарастыру дұрыс емес.
Біріншісі — мамандар даярлау жүйесіне қатысты мемлекеттік саясат.
Екіншісі — балалардың қауіпсіздігі, білім беру ұйымдарының қызметін бақылау және ықтимал қылмыстарды тергеу мәселесі.
Бұл бағыттардың әрқайсысы жеке шешімді қажет етеді.
Тоғыз медресе бар. Ал олардың жұмысын кім бақылайды?
Қазіргі талқылауда жауап күтетін екі негізгі мәселе бар.
Біріншісі — Қазақстанға исламтану, хадистану және теология бағыттарындағы мамандар қаншалықты қажет?
Екіншісі — діни білім беру ұйымдарындағы балалар мен жастардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету тетіктері жеткілікті ме?
Оқу-ағарту министрі бірінші мәселеге қатысты мамандықтар сыныптауышын өзгерту ұсынысы бар екенін хабарлады.
Ал екінші мәселеге байланысты ведомствоаралық бақылауды күшейту қажеттігін мойындады.
Дегенмен қандай нақты шаралар қабылданатыны, діни оқу орындарының қызметіне қатысты бақылау қалай өзгеретіні және жаңа талаптар қашан енгізілетіні әлі белгісіз.
Медреселердің санын жариялау немесе мамандықтарды қысқарту ұсынысын қарастыру — мәселенің бір бөлігі ғана.
Ал білім алушылардың қауіпсіздігіне кепілдік беру — одан да маңызды міндет.
Енді мемлекеттік органдардың алдында осы екі мәселені шатастырмай, әрқайсысына нақты жауап беру міндеті тұр.
Өйткені қандай мамандық оқытылатынын анықтау маңызды болғанымен, сол білімді алатын адамның қауіпсіздігін қамтамасыз ету одан кем емес.