Қазақстан мектептерінде сабақтан кейін оқушыларды кезекшілікке қалдырып, партаны сүрткізу, еден сыпырту немесе сыныпты жинастыру әлі де кездеседі. Кей жерлерде тіпті ата-аналарды «сенбілікке» немесе сынып тазалауға шақырады. Алайда мектептің тазалығын сақтау мен техникалық қызметкердің жұмысын оқушыға жүктеудің арасы бөлек. Қолданыстағы санитариялық талаптарда бұл мәселе нақты жазылған. Қазақстанда баланың өз орнын таза ұстауы – қалыпты талап. Оқушы қоқысын жинауы, партасын ретке келтіруі, мектеп мүлкіне ұқыпты қарауы тиіс. Бірақ бұл талап баланы мектептің еденін жууға, дәретхананы тазалауға немесе терезе сүртуге міндеттеуге құқық бермейді, деп жазады Democrat.kz.
Еденді кім жууға тиіс?
ҚР Денсаулық сақтау министрінің 2021 жылғы 5 тамыздағы №ҚР ДСМ-76 бұйрығымен бекітілген білім беру объектілеріне қойылатын санитариялық қағидаларда мектепті кім тазалауы керектігі тікелей көрсетілген.
Қағиданың 65-тармағында:
«Үй-жайларды ылғалды жинауды ұйымның техникалық персоналы жүргізеді»
деген талап бар.
Яғни сыныптың, дәліздің және басқа да мектеп үй-жайларының еденін жуу – оқушының емес, техникалық қызметкерлердің жұмысы.
Бұл жерде маңызды бір мәселе бар. «Балалар кезекшілік жасап жүр ғой» деген түсінік мектеп әкімшілігін санитариялық нормадан босатпайды.
Оқушы парта үстіндегі өз затын жинап, қағазын қоқыс жәшігіне тастауы мүмкін. Ал шелек көтеріп, еден жуу – мүлде басқа жұмыс.
Оқушыға дәретхана жуғызуға болмайды
Санитариялық қағидаларда тағы бір өте нақты тыйым бар:
оқушылар мен тәрбиеленушілерді санитариялық тораптарды тазалауға тартуға болмайды.
Оның үстіне мектеп дәретханалары күн сайын дезинфекциялық құралдармен тазалануы қажет. Еден, есік тұтқасы, кран, раковина мен унитаз тұрақты түрде залалсыздандырылуы тиіс.
Демек, баланы мектеп дәретханасын тазалауға жіберу жай ғана «тәрбие жұмысы» деп түсіндірілмеуге тиіс. Бұл санитариялық талаптарға қайшы келеді.
Терезені де оқушы жумауы керек
Мектептерде көктемгі немесе күзгі сенбілік кезінде жоғары сынып оқушыларына терезе сүрткізу де кездеседі.
Алайда санитариялық қағиданың 62-тармағы бұған да тікелей тыйым салады.
Оқушыларды:
терезе жууға және жарықтандыру құралдарын тазартуға тартуға болмайды.
Мұның себебі түсінікті. Терезе жуу кезінде биіктіктен құлау қаупі бар. Ал жарық құралдарын тазарту электр қауіпсіздігімен байланысты.
Сондықтан мұндай жұмыстарды «сыныпты таза ұстауға үйретеміз» деген уәжбен балаға тапсыру дұрыс емес.
Химиялық заттарды балаға ұстатуға бола ма?
Мектептерде қолданылатын жуғыш және залалсыздандырғыш заттарға қатысты да жеке талап бар.
Қолданыстағы санитариялық қағида бойынша дезинфекциялық және жуғыш заттар, сондай-ақ олардың дайын ерітінділері оқушылар мен тәрбиеленушілердің қолы жетпейтін жерде сақталуға тиіс.
Бұл норманың өзінен-ақ мектепте еден жуу үшін оқушының қолына хлор, дезинфекциялаушы сұйықтық немесе басқа химиялық құрал ұстатудың қаншалықты күмәнді екенін аңғаруға болады.
«Қоғамдық пайдалы еңбек» деген желеумен міндеттеуге бола ма?
Кейбір мектептер мұндай жұмысты «қоғамдық пайдалы еңбек», «тәрбие», «кезекшілік» деп түсіндіруі мүмкін.
Бірақ Қазақстанның «Баланың құқықтары туралы» заңында еңбекке қатысты мәселе басқаша жазылған.
Заңның 16-бабына сәйкес, 14 жастан асқан балалар ата-анасының рұқсатымен, оқудан бос уақытта денсаулығына және дамуына зиян келтірмейтін қоғамдық пайдалы еңбекке қатысуға құқылы.
Назар аударатын сөз – «құқылы».
Яғни бұл міндет емес.
Сондықтан «бәрің сабақтан кейін қалып, сынып жуасыңдар» деген талапты «қоғамдық пайдалы еңбек» ұғымымен ақтау қиын.
Оның үстіне санитариялық қағида оқушыны тартуға тікелей тыйым салған жұмыс түрлері бар болса, мектеп ішкі ережемен сол тыйымды айналып өте алмайды.
Ал ата-ананы мектеп жууға міндеттеуге бола ма?
Ата-аналар өз еріктерімен мектепке көмектесуі мүмкін. Мәселен, сенбілікке өз еркімен қатысуы, көгалдандыруға көмектесуі – бөлек мәселе.
Алайда мектептің штаттық тазалық жұмыстарын ата-аналарға тұрақты түрде міндеттеу үшін заңдық негіз болуы керек.
«Бүкіл ата-ана келуге міндетті», «келмеген адам ақша төлейді», «әр отбасы кезекпен сынып жуады» деген талаптар мектеп пен ата-ана арасындағы ерікті көмектен мүлде бөлек мәселе.
Ата-ананың ерікті көмегі мектептегі техникалық қызметкердің функциясын алмастырмауға тиіс.
«Өз артынан жинау» мен «мектепті жуу» – бір нәрсе емес
Бұл мәселеде екі ұғымды шатастырмаған жөн.
Баланың:
– қағазын қоқыс жәшігіне тастауы;
– партасын реттеуі;
– төгіп алған затын жинауы;
– сыныптағы тәртіпті сақтауы
тәрбие мен жеке жауапкершіліктің бір бөлігі.
Ал:
– еден жуу;
– дәретхана тазалау;
– дезинфекция жүргізу;
– терезе жуу;
– химиялық тазартқыштарды пайдалану
— техникалық қызметке жататын жұмыс.
Қолданыстағы санитариялық норма да дәл осы шекараны айқындап отыр.
Мектеп талапты бұзса не істеуге болады?
Санитариялық-эпидемиологиялық талаптарды бұзу Қазақстанның Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 425-бабы бойынша жауапкершілікке әкелуі мүмкін. Бұл бап санитариялық-эпидемиологиялық талаптар мен гигиеналық нормативтерді бұзуға қатысты қолданылады.
Сондықтан ата-ана баласына жүйелі түрде еден жуғызылып, дәретхана тазалатылып немесе терезе сүрткізіліп жүргенін анықтаса, алдымен мектеп директорынан талаптың қандай нормативтік актіге сүйеніп қойылғанын жазбаша сұрай алады.
Одан кейін мәселе шешілмесе, білім басқармасына немесе санитариялық-эпидемиологиялық бақылау органына жүгінуге болады.
Ең маңыздысы – мектептің тазалығы баланың жауапкершілігіне аударылмауы керек. Оқушыға ұқыптылықты үйрету бір бөлек, ал штаттағы қызметкер орындауға тиіс жұмысты балаға істету – мүлде басқа мәселе.
