Атырауда 13 жастағы оқушы қызға пышақпен шабуыл жасаған жасөспірімнің қылмысына қатысты жаңа деректер жарияланды. Сотта оның жеке дәптеріндегі үрейлі жазбалар, жаппай кісі өлтірген қылмыскерлерге қызығушылығы және бұған дейін Ұлттық қауіпсіздік комитетінің назарына іліккені белгілі болды. 6 қарашада сот оған 15 жыл бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады. Алайда бұл оқиға мектептегі қауіпсіздік жүйесіне қатысты жауапсыз сұрақтарды көбейтті, деп жазады Democrat.kz.
Атыраудағы BINOM мектебінде 13 жастағы Асылайға пышақпен шабуыл жасаған Мұрат Мұхамбетке қатысты сотта адам шошырлық мәліметтер жарияланды.
Судья Зарема Хамидуллинаның түсіндіруінше, сотталушының жеке дәптері мен ұялы телефонынан алынған материалдар қылмыстық істегі маңызды дәлелдердің біріне айналған.
Жасөспірім дәптерінің бірнеше бетіне өз отбасы мен қоғамды жек көретінін жазған.
«Мен өз отбасымды жек көремін, өз отбасымды өлтіремін», «Мен қоғамды жек көремін» деген жазбалар сотта жария етілген.
Бұдан бөлек, оның дәптерінде шетелде 21, 27 және 32 адамның өмірін қиған қылмыскерлердің есімдері болған.
Тергеу материалдарында жасөспірімнің жаппай кісі өлтіру оқиғаларына қызығушылық танытып, олар туралы мәліметтер іздегені айтылған.
ҰҚК назарына іліккен оқушы неге бақылаусыз қалды?
Сотта жарияланған ең маңызды деректердің бірі — Мұрат Мұхамбеттің бұған дейін Ұлттық қауіпсіздік комитетінің назарына іліккені.
2026 жылдың ақпанында ҰҚК қызметкерлері оның әлеуметтік желідегі жеке парақшаларында діни экстремистік сипаттағы тыйым салынған материалдар жарияланғанын анықтаған.
Осыдан кейін жасөспіріммен теолог маман түсіндіру жұмысын жүргізген.
Алайда арада шамамен бір ай өткенде ол мектепке қару алып келіп, өзіне бейтаныс қызға шабуыл жасады.
Осы тұста бірнеше маңызды сұрақ туындайды.
Тыйым салынған материалдарға қызығушылық танытқан жасөспірімнің жағдайы одан кейін бақылауға алынды ма? Мектеп әкімшілігіне қауіп туралы қандай да бір ақпарат берілді ме? Теологпен жүргізілген әңгімеден кейін қосымша профилактикалық шаралар қабылданды ма?
Қолда бар мәліметтер бұл сұрақтарға толық жауап бермейді.
Дегенмен мұндай белгілердің алдын ала анықталғаны, ал кейін ауыр қылмыс жасалғаны қауіптің алдын алу жүйесінің тиімділігін қайта қарау қажеттігін көрсетеді.
Мектепте бір сағаттан астам уақыт қыздарды іздеп жүрген
Сотта жасөспірімнің шабуылға алдын ала дайындалғаны анықталған.
2026 жылғы 13 наурызда ол мектепке үш пышақ, балға, қысқыш, қолғап және қылмысқа қатысты жазбалары бар дәптер алып келген.
Тергеу мәліметіне сәйкес, жасөспірім мектеп ғимаратында шамамен 1 сағат 20 минут бойы қыз балаларды нысанаға алып жүрген.
Сағат 18:21 шамасында ол өзіне бұрыннан таныс емес, сабаққа бара жатқан 13 жастағы Асылайға шабуыл жасаған.
Қыз ауыр жарақат алып, ауруханаға жеткізілген.
Сотта жасөспірімнің мектепке қайта кірген кезде күзетшіге көзілдірігін ұмытып кеткенін айтқаны, ал сөмкесінің тексерілмегені туралы да мәлімет келтірілді.
Бұл жағдай мектептегі қауіпсіздік шараларының қаншалықты тиімді болғанына қатысты сұрақ туғызады.
Үш пышақ пен өзге де қауіпті заттарды алып жүрген оқушының мектепке кіріп, ұзақ уақыт бойы ғимарат ішінде жүргені қалайша дер кезінде байқалмаған?
Мектеп психологіне шағымданған
Сотта Мұрат Мұхамбеттің сыныптастарымен қарым-қатынасына қатысты мәліметтер де айтылды.
Оның тұйық мінезді болғаны, қатарластарымен көп араласпағаны және топтық тапсырмаларды жеке орындауға тырысқаны белгілі болған.
2025 жылдың қазанында жасөспірім мектеп психологіне жүгініп, сыныптастары өзін мазақтайтынын айтқан.
Судьяның түсіндіруінше, оның есімін бұрмалап атаған, ұлты мен сырт келбетіне тиісу жағдайлары сотта расталған.
Алайда жүйелі түрде ұрып-соғу немесе қорлау болғаны дәлелденбеген.
Мектеп психологі, сынып жетекшілері мен тәрбие ісіне жауапты мамандар жасөспіріммен жұмыс жүргізгені де айтылды.
Дегенмен бұл жерде маңызды мәселені ажырату қажет: қатарластарының мазағына ұшырау адамның қылмыс жасауын ақтамайды. Сол сияқты тұйық мінез немесе компьютерлік ойындарға қызығушылық таныту өздігінен адамның қауіпті екенін білдірмейді.
Бірақ зорлық туралы нақты жазбалар, тыйым салынған материалдарға қызығушылық және мінез-құлықтағы күрт өзгерістер қатар байқалса, оған мамандардың ерекше назар аударуы қажет.
Сот 15 жылға бас бостандығынан айырды
Сот процесінде Мұрат Мұхамбет өзіне тағылған айып бойынша келтірілген кейбір дәлелдерді жоққа шығаруға тырысқан.
Ол мектепке адам өлтіру мақсатында емес, өзіне қол жұмсау ниетімен барғанын мәлімдеген. Сондай-ақ телефоны мен дәптеріндегі жазбаларды өзі жазбағанын айтқан.
Алайда сот пен алқабилер бұл түсініктемелерді қабылдамаған.
Сот-психиатриялық сараптама жасөспірімнің өз әрекетін түсініп, басқара алғанын анықтаған.
6 қарашада сот оны 13 жастағы қызды өлтіруге оқталғаны үшін кінәлі деп танып, 15 жылға бас бостандығынан айырды.
Сонымен қатар судья Оқу-ағарту министрлігіне оқушылардың қауіпсіздігі мен мінез-құлқындағы қауіпті өзгерістерге дер кезінде назар аудару мәселесі бойынша жеке қаулы шығарды.
Қауіпті белгілер байқалса, оған кім жауап беруі керек?
Бұл қылмыстың ең алаңдатарлық тұсы — шабуылдың кенеттен болған оқиға емес, алдын ала жоспарланған әрекет ретінде бағалануы.
Сотта жасөспірімнің дәптеріндегі өшпенділікке толы жазбалар, жаппай кісі өлтіру оқиғаларына қызығушылығы, тыйым салынған материалдар жариялағаны және мектеп психологіне жүгінгені туралы деректер айтылды.
Алайда осы мәліметтердің қайсысы қылмысқа дейін мектепке немесе өзге жауапты органдарға белгілі болғанын нақты ажырату қажет.
Өйткені сотта кейін анықталған деректердің бәрі мектеп әкімшілігіне алдын ала мәлім болған деген қорытынды жасауға болмайды.
Соған қарамастан, бұл жағдай Қазақстан мектептеріндегі қауіпсіздік мәселесін қайта көтерді.
Мектеп күзеті тек кіреберісті бақылаумен шектеле ме? Оқушының мінез-құлқында қауіпті өзгеріс байқалса, оны кім бағалайды? Мектеп психологі, ата-ана және құқық қорғау органдары арасында ақпарат алмасудың нақты тәртібі бар ма?
Ал оқушы зорлық жасау ниетін ашық білдірсе, қауіптің алдын алу үшін қандай әрекеттер жасалуға тиіс?
Мұндай жағдайда жауапкершілікті тек мұғалімге немесе мектеп психологіне жүктеу жеткіліксіз.
Баланың психологиялық жағдайын бағалау, нақты қауіп-қатерді анықтау және оған дер кезінде әрекет ету — бірнеше мекеменің үйлесімді жұмысын талап ететін күрделі міндет.
Атыраудағы оқиға осы жүйенің қаншалықты тиімді жұмыс істейтінін қайта тексеру қажеттігін көрсетті.
Ең бастысы, жасөспірімнің қауіпті ниетін анықтауға мүмкіндік беретін белгілерге уақытында назар аударылса, осындай ауыр қылмыстың алдын алуға болар ма еді?
Бұл сұрақ енді тек мектепке емес, балалардың қауіпсіздігіне жауапты бүкіл жүйеге қойылып отыр.
