Қазақстанда педагогтерді аттестаттаудың жаңа пилоттық жобасына қатысты тағы бір маңызды мәселе көтерілді. Ресми нұсқаулыққа сәйкес, мұғалім өзі үміткер болған біліктілік санатының талаптарына сай келмесе, комиссия оның бұрынғы санатын сақтауға немесе төмендетуге шешім қабылдай алады. Бұл тәртіп мұғалімдердің кәсіби еңбегін қаншалықты әділ бағалайды? Жаңа жүйені зерделегенде педагогтердің алаңдауына негіз болатын бірнеше жайт анықталды, деп жазады Democrat.kz.
Оқу-ағарту министрлігінің педагогтерді аттестаттауға арналған пилоттық жобасы әлеуметтік желіде жаңа сұрақ туғызды.
Жарияланған нұсқаулық үзіндісінде мұғалім мәлімдеген біліктілік санатына сәйкес келмеген жағдайда комиссия қандай шешім қабылдайтыны көрсетілген.
Атап айтқанда, педагог «зерттеуші» санатына үміткер болып, бірақ оның кәсіби портфолиосы бұл деңгейдің талаптарына сай келмесе, төменірек біліктілік санаты берілуі мүмкін.
Жарияланым авторы осыған назар аударып, зерттеуші санатына құжат тапсырған педагогтің портфолиосы тек модератор деңгейіне сәйкес келсе, оған модератор санаты берілуі қаншалықты әділ екенін сұраған.
Министрліктің бұйрығында не жазылған?
2026 жылғы 5 маусымдағы №159-НҚ бұйрықпен бекітілген пилоттық жобаның 32-тармағында аттестаттау комиссиясы қабылдайтын шешімдер көрсетілген.
Комиссия педагогтің кәсіби қызметін бағалау нәтижесінде оның мәлімдеген санатқа сәйкес келетінін немесе сәйкес келмейтінін анықтайды.
Егер сәйкес келмейді деген шешім қабылданса, қолданыстағы біліктілік санатын сақтау немесе одан төмен санат беру қарастырылған.
Алайда мұнда маңызды ерекшелік бар.
Мерзімінен бұрын аттестаттауға қатысқан педагог мәлімдеген санатына сәйкес келмесе, оның қолданыстағы санаты мерзімі аяқталғанға дейін сақталады.
Сондай-ақ 2026 жылғы 1 қыркүйектегі №237-НҚ бұйрықпен енгізілген өзгеріске сәйкес, пилоттық жоба кезінде педагогтің бұрынғы біліктілік санаты жаңа санат берілгенге немесе расталғанға дейін сақталуға тиіс.
Демек, құжат тапсырған мұғалімнің санаты бірден төмендетіледі деген түсінік дұрыс емес. Бірақ аттестаттау қорытындысы бойынша санатты төмендету мүмкіндігі ережеде нақты қарастырылған.
Мұғалімнің кәсіби еңбегі бірнеше баллға сыйып кете ме?
Жаңа жобада педагогтің кәсіби қызметі цифрлық бейіні, сабақ нәтижелері, оқушылардың жетістіктері, кәсіби дамуы және басқа көрсеткіштер бойынша бағаланады.
Министрлік мұндай тәсіл аттестаттауды жеңілдетіп, мұғалімнің нақты еңбегін бағалауға мүмкіндік беретінін мәлімдеген.
Алайда портфолиодағы көрсеткіштердің өзі педагогтің кәсіби қабілетін толық сипаттай ала ма?
Мәселен, зерттеуші санатына үміткер мұғалім оқушыларымен жүйелі жұмыс істеп, сапалы сабақ өткізіп, білім нәтижесін жақсартуы мүмкін. Бірақ оның портфолиосында талап етілген белгілі бір жетістік немесе құжат болмаса, жоғары санатқа сәйкес келмеуі ықтимал.
Бұл жерде мұғалімнің кәсіби деңгейі мен сол деңгейді құжат арқылы дәлелдеу мүмкіндігін ажырату қажет.
Өйткені барлық педагогтің олимпиадаға қатысуға, кәсіби жобалар әзірлеуге немесе тәжірибесін кең көлемде таратуға бірдей мүмкіндігі болмауы мүмкін.
Ауыл мектебіндегі мұғалім мен үлкен қаладағы мамандандырылған білім ордасының педагогі бірдей жағдайда жұмыс істемейді.
Сондықтан бағалау өлшемдерінің әділдігі тек талаптардың бәріне ортақ болуымен емес, оларды орындауға мүмкіндік беретін жағдайлардың қаншалықты ескерілгенімен де анықталады.
Санат төмендесе, мұғалімнің табысына әсер ете ме?
Біліктілік санаты — мұғалімнің кәсіби мәртебесін ғана емес, еңбекақысын да айқындайтын маңызды көрсеткіштердің бірі.
Қазақстанда санатқа байланысты педагогтерге лауазымдық айлықақысынан қосымша ақы төленеді.
Модератор санаты үшін — 30 пайыз, сарапшыға — 35 пайыз, зерттеушіге — 40 пайыз, шеберге — 50 пайыз үстемеақы қарастырылған.
Сондықтан біліктілік санатының төмендеуі, өзге жағдайлар өзгермесе, педагогтің ай сайын алатын табысына да әсер етуі мүмкін.
Бұл мәселе аттестаттау комиссиясының шешіміне қойылатын талапты күшейтеді.
Өйткені санатты төмендету мұғалімнің кәсіби беделіне ғана емес, материалдық жағдайына да ықпал етеді.
Жеңілдетілген аттестаттау мұғалімге жаңа қауіп тудырмай ма?
Оқу-ағарту министрлігі 2026 жылғы сәуірде аттестаттаудың жаңа үлгісін таныстырғанда, басты мақсат педагогтерге түсетін артық жүктемені азайту, рәсімдерді қысқарту және кәсіби қызметті неғұрлым әділ бағалау екенін мәлімдеген.
Жаңа модельде педагогтердің басым бөлігі үшін міндетті пәндік тестілеуді алып тастау көзделген.
Оның орнына мұғалімнің практикалық нәтижелеріне, кәсіби жетістіктеріне және тәрбие жұмысына көбірек көңіл бөлінбек.
Бірақ тестілеудің орнына портфолиодағы көрсеткіштер шешуші рөл атқарса, мұғалімдер тағы да құжат жинауға тәуелді болып қалмай ма?
Ең бастысы, жоғары санаттың талаптарына сәйкес келмеген педагогке төмен санат беру туралы шешім қандай негіздемемен қабылданады?
Педагог комиссия қорытындысымен келіспесе, өз нәтижесін қайта қарату мүмкіндігін қаншалықты тиімді пайдалана алады?
Жаңа аттестаттау жүйесінің әділдігін бағалауда осы мәселелер ерекше маңызды.
Мұғалімнің санатын төмендету оңай, ал еңбегін бағалау қаншалықты әділ?
Пилоттық жоба 2026 жылдың соңына дейін жүргізіледі. Оның нәтижелері бойынша аттестаттау тәртібінің тиімділігі бағалануға тиіс.
Алайда жаңа жүйенің басты өлшемі рәсімдердің қаншалықты тез аяқталғаны ғана болмауы керек.
Мұғалім өзінің біліктілік санатын қандай талаптар бойынша алатынын, қандай жағдайда сақтайтынын және неліктен төмендетілуі мүмкін екенін алдын ала анық білуге тиіс.
Ал комиссияның шешімі түсінікті, дәлелді әрі қайта қарауға мүмкіндік беретіндей ашық болуы қажет.
Өйткені педагогтің кәсіби деңгейін бағалау — оның бірнеше жылдық еңбегіне баға беру деген сөз.
Мұғалімді қағазбастылықтан босатуды мақсат еткен жүйе оның еңбегін тағы да құжаттың толықтығы мен жинаған баллына ғана тәуелді етіп қоймауға тиіс.
Оқу-ағарту министрлігіне қойылатын негізгі сұрақ та осы: жаңа аттестаттау мұғалімнің кәсіби шеберлігін анықтайтын әділ жүйеге айнала ма, әлде санатты сақтап қалудың өзі педагог үшін кезекті сынақ бола ма?
