Әзербайжанда биліктің мектептерге қатысты қабылдаған шешімі күтпеген қарсылыққа ұласты. Оқушылар мен ата-аналардың наразылығынан басталған дау өршіп, қылмыстық істерге, өрт қою оқиғаларына және халықаралық деңгейдегі келіспеушілікке дейін жетті, деп жазады Democrat.kz.
Әзербайжанда мектептерде хиджаб тағуға байланысты басталған наразылық күшейіп, елдің бірнеше аймағын қамтыды. Қазан айының алғашқы күндерінде басталған қарсылық акциялары кезінде 37 адам ұсталды. Бакуде мектеп директорының көлігі өртеліп, тағы бір мектеп ғимаратын өртемек болғандар қолға түсті.
Әзербайжан Ішкі істер министрлігі 12 қазанда қоғамдық тәртіпті бұзуға байланысты 37 адамның ұсталғанын ресми хабарлады.
Ведомствоның мәліметінше, наразылыққа қатысушылар мектеп қызметкерлерімен қақтығысып, білім беру мекемелерінің қалыпты жұмысына кедергі келтірген. Сондай-ақ жол қозғалысын тоқтатуға әрекет жасап, жекелеген білім беру ұйымдарының мүлкіне зиян келтірген.
Осы оқиғаларға байланысты Қылмыстық кодекстің қоғамдық тәртіпті бұзатын әрекеттерді ұйымдастыру немесе оларға белсенді қатысу туралы 233-бабы бойынша қылмыстық іс қозғалды. Аталған бап бойынша үш жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.
Хиджаб туралы бір ауыз сөз жазылмаған қаулы үлкен дауға ұласты
Оқиғаның басталуына Әзербайжан Министрлер кабинетінің 2026 жылғы 21 қыркүйектегі №309 қаулысы себеп болды.
Құжат мемлекеттік мектептердегі бірыңғай киім үлгісіне қатысты талаптарды күшейтті.
Жаңа ережеде белгіленген мектеп формасының тұтастығын бұзатын немесе зайырлы білім беру қағидатына сәйкес келмейтін қосымша киім элементтерін пайдалануға жол берілмейтіні көрсетілген.
Бір қызығы, қаулы мәтінінде «хиджаб» сөзі тікелей аталмаған.
Соған қарамастан, қазан айының басында бірқатар мектептерде хиджаб таққан қыздарды сабаққа кіргізбеу жағдайлары тіркеле бастады.
9 қазаннан бастап мектеп формасына қатысты тексерулер күшейтіліп, кейбір білім беру мекемелерінің әкімшілігі оқушы қыздардан басындағы орамалын шешуді талап еткен.
Осыдан кейін ата-аналар мен оқушылар қарсылық білдіріп, Баку мен өзге де аймақтарда наразылық акциялары ұйымдастырылған.
Орамал таққан қыздар үшін ер балалар да сабаққа барудан бас тартты
Қарсылықтың ерекше көріністерінің бірі – оқушылардың бір-біріне қолдау көрсетуі.
Бакудің Сабунчи ауданындағы Балаханы елді мекенінде оқушылар наразылық акциясына шығып, хиджаб тағатын сыныптастарының білім алу құқығын қорғауды талап етті.
Олар «Хиджаб білім алуға кедергі емес» деген мазмұндағы ұрандар көтерген.
Бірқатар мектептерде хиджаб таққан қыздар сабаққа жіберілмегеннен кейін сыныптас ер балалар да сабаққа қатысудан бас тартқан.
Әлеуметтік желілерде оқушылардың мұғалімдерімен құшақтасып, жылап қоштасып жатқан бейнежазбалары тарады.
Ал ата-аналар мен наразылыққа қатысушылар мектеп формасына қатысты талаптарды орындау баланың білім алу құқығынан айырылуына себеп болмауға тиіс екенін мәлімдеді.
Бұл ретте билік өкілдері мемлекеттік білім беру жүйесінің зайырлы сипатын сақтау қажеттігін алға тартып отыр.
Мектеп директорының көлігі өртелді, тағы бір мектепке шабуыл жасалды
Наразылық өршіген кезде Баку қаласының Гарадаг ауданында мектеп директорына тиесілі Kia автокөлігі өртелген.
13 қазанда Әзербайжан Ішкі істер министрлігі аталған оқиғаға күдікті адамның ұсталғанын хабарлады.
Полиция мәліметінше, 12 қазанда болған өртке байланысты бұрын сотталған Фуад Ибрагимов анықталып, қамауға алынған.
Оқиға бойынша қылмыстық іс қозғалып, тергеу жүргізілуде.
Ал Бакудің Ясамал ауданында бұдан да қауіпті жағдай тіркелді.
12 қазанда мектеп ғимаратын өртемек болған әрекет анықталған. Полиция бұл оқиғаға байланысты алты адамның ұсталғанын хабарлады.
Олардың бірі – бұрын сотталған Махаммад Исмайылов. Қалған бесеуі сол мектептің 10 және 11-сынып оқушылары екені белгілі болды.
Құқық қорғау органдары күдіктілердің әрекеттерін тергеп жатыр.
Аталған екі қылмыстық оқиғаның нақты себептері тергеу барысында анықталуға тиіс. Сондықтан ұсталған адамдардың кінәсі сот шешімі шыққанға дейін дәлелденген болып саналмайды.
Мұғалімдерге де жаңа талап қойылды
Мектеп формасына қатысты өзгерістер оқушылармен ғана шектелмеген.
2026 жылғы 6 қазанда Әзербайжан Министрлер кабинеті мемлекеттік мектептерде жұмыс істейтін педагогтерге арналған киім талаптарын да бекітті.
Жаңа құжатта мұғалімдердің киім үлгісі іскерлік сипатта, жинақы әрі білім берудің зайырлы қағидатына сәйкес болуы керектігі жазылған.
Бұл ережеде де хиджабқа тікелей тыйым салынғаны көрсетілмеген.
Алайда кейбір мұғалімдерге сабаққа орамал тағып келуге рұқсат берілмегені туралы мәліметтер жарияланды.
Мұғалім Захра Хасанова халықаралық БАҚ өкілдеріне мектепте бұдан былай хиджаб таға алмайтыны туралы ескерту алғанын айтқан.
Ол орамал тағу немесе оны шешу адамның жеке таңдауы болуы керектігін жеткізген.
Осылайша мектеп киіміне қатысты дау оқушылардың ғана емес, педагогтердің де діни сенімін білдіру еркіндігі мәселесіне ұласты.
Наразылық Түркияға да жетті
Әзербайжандағы оқиғалар көршілес Түркия қоғамында да талқылана бастады.
3 қазанда Ыстанбұлдағы Әзербайжан консулдығының алдында наразылық акциясы ұйымдастырылған.
Жиналғандар Әзербайжан мектептерінде хиджаб таққан қыздарды сабаққа кіргізбеу тәжірибесін тоқтатуды талап еткен.
Бұл оқиға екі ел арасындағы қоғамдық-саяси пікірталасқа да әсер етті.
Әзербайжан президенті Ильхам Әлиев билік партиясының жиынында елдің өмір салтына сырттан араласуға болмайтыны жөнінде мәлімдеме жасады. Халықаралық ақпарат құралдары оның сөздерін Түркиядағы наразылыққа жанама жауап ретінде бағалады.
Алайда Әлиев аталған сөзінде Түркияны тікелей атамаған.
Ал Түркия президенті Режеп Тайип Ердоған 23 қыркүйекте БҰҰ Бас Ассамблеясындағы сөзінде мұсылман әйелдерге қатысты кемсітушілік мәселесін көтерген. Бірақ бұл мәлімдемені Әзербайжандағы қазан айындағы наразылықтарға тікелей жауап ретінде көрсетуге негіз жоқ.
13 қазанда Әзербайжандағы билік партиясы Түркиядағы кейбір саясаткерлер мен президент кеңесшісінің елдің ішкі мәселелеріне қатысты мәлімдемелеріне наразылық білдірді.
Осылайша мектеп формасына қатысты шешім екі елдің қоғамдық қатынастарында да пікір қайшылығын туғызды.
Instagram мен TikTok жұмысына қатысты да шағымдар пайда болды
Әзербайжанда наразылық күшейген тұста әлеуметтік желілердің жұмысына қатысты да шағымдар тіркелді.
Кейбір тұрғындар Instagram және TikTok платформаларына әдеттегі жолмен кіре алмай қалғанын, оларды пайдалану үшін VPN қосуға мәжбүр болғанын хабарлаған.
Әлеуметтік желі қолданушыларының бір бөлігі мұны елдегі наразылық акцияларымен байланыстырған.
Алайда Әзербайжан билігі аталған платформаларға ресми түрде шектеу қойылғанын хабарлаған жоқ.
Сонымен қатар интернеттегі шектеулерді бақылайтын тәуелсіз ұйымдар әлеуметтік желілердің жаппай бұғатталғанын растайтын нақты деректер жарияламаған.
Бұл Әзербайжандағы алғашқы хиджаб дауы емес
Әзербайжанда мектептерде хиджаб тағу мәселесі бұған дейін де қоғамда келіспеушілік туғызған.
2011 жылғы мамырда Бакуде Білім министрлігінің алдында осы мәселеге байланысты наразылық акциясы өткен.
Ол кезде де мектептерде діни киімге қатысты шектеулерге қарсы шыққан азаматтарға қатысты қылмыстық істер қозғалған.
Әзербайжан Конституциясы мемлекеттің зайырлы сипатын бекітеді. Сонымен қатар ел азаматтарына ар-ождан және діни сенім бостандығына кепілдік береді.
Қазіргі даудың негізгі өзегі де осы екі қағиданың арақатынасына байланысты.
Билік мектептердің зайырлы сипаты мен бірыңғай тәртіпті сақтау қажеттігін алға тартса, қарсы тарап оқушының діни киіміне байланысты білім алу мүмкіндігін шектеуге болмайтынын мәлімдеп отыр.
21 қыркүйекте қабылданған қаулыда хиджаб тікелей аталмағандықтан, оны әр мектептің қалай қолдануы даулы мәселеге айналды.
Мұнда тағы бір маңызды жайт бар: қаулы мектеп формасына қойылатын талаптарды белгілегенімен, хиджаб таққан оқушыны сабаққа қатыстырмауды тікелей міндеттемейді.
Сондықтан мұндай шешімдердің құқықтық негізділігі мен оларды қолдану тәртібі де талқыланып жатыр.
13 қазандағы жағдай бойынша Әзербайжанда 37 адамның ұсталғаны хабарланып, мектеп директорының көлігін өртеген күдікті мен мектепті өртемек болды деген алты адамға қатысты жеке тергеу амалдары басталды.
Алайда аталған қылмыстық істер бойынша ұсталғандардың барлығы бастапқы 37 адамның қатарына кіретіні немесе олардың бөлек ұсталғаны жөнінде толық ресми мәлімет берілген жоқ.
Әзербайжандағы хиджаб дауы әзірге шешімін тапқан жоқ. Оқу орындарында бірыңғай тәртіпті сақтау мен оқушылардың білім алу құқығын қамтамасыз ету мәселесі елдегі қоғамдық пікірталастың негізгі тақырыбына айналып отыр.
