Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы мектеп оқушыларының орамал тағуына қатысты бұрынғыдан да нақты ұстаным білдіріп, Оқу-ағарту министрлігіне құқықтық тетік қарастыруды ұсынған еді. Алайда қоғамда қызу талқылана бастаған мәлімдеме көп ұзамай ҚМДБ-ның ресми ресурстарынан алынып тасталды. Неліктен? Әзірге бұл сұраққа ресми жауап жоқ, деп жазады Democrat.kz.
ҚМДБ-ның 9 қыркүйекте жарияланған мәлімдемесі әдеттегі діни түсіндірмеден гөрі нақты мемлекеттік шешімге қатысты ұстанымға көбірек ұқсайтын.
Діни басқарма балиғат жасына жеткен мұсылман қыздардың мектеп формасына үйлесетін орамал тағуына мүмкіндік берілуі керек деп мәлімдеді. Бұдан бөлек, оқушыға орамал тағуға рұқсат еткен жекеменшік мектептерді лицензиядан айыру секілді қатаң шараларды қолдамайтынын ашық айтты. ҚМДБ Оқу-ағарту министрлігі мен басқа мемлекеттік органдарға бұл мәселеге арналған нақты құқықтық тетік әзірлеуді ұсынды. Мәлімдеменің мазмұны сол күні бірнеше отандық БАҚ-та жарияланып үлгерді.
Бұл мәлімдеменің дәл осы кезде шығуы да назар аудартты. Өйткені бір күн бұрын Оқу-ағарту министрі Жұлдыз Сүлейменова мектеп формасына қойылатын талаптың мемлекеттік және жекеменшік мектептердің бәріне ортақ екенін айтып, хиджабқа рұқсат берген білім ұйымдары анықталса, лицензиядан айыру шарасы қолданылуы мүмкін екенін мәлімдеген. Министр бұл бағытта ҰҚК, әкімдіктер және арнайы комиссиямен бірге жұмыс жүргізіліп жатқанын да айтқан.
Осылайша, екі мекеменің ұстанымы бір мәселеде екі түрлі бағыттан көрінді: Оқу-ағарту министрлігі қолданыстағы мектеп формасы талабын сақтауды талап етсе, ҚМДБ сол талаптың өзіне орамалға мүмкіндік беретін құқықтық өзгеріс енгізуді ұсынды.
Қолданыстағы ереже бұл мәселені әзірге анық реттейді. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің №26 бұйрығының 13-тармағында «мектеп формасына түрлі діни конфессияларға қатысты киім элементтерін қосуға болмайды» деп көрсетілген. 2026–2027 оқу жылында да бұл талап өзгермеген.
Сондықтан ҚМДБ ұсынған нұсқа жүзеге асуы үшін жай ғана мектеп директорларының шешімі жеткіліксіз. Қолданыстағы нормативтік талапты өзгерту немесе оған жаңа құқықтық норма енгізу қажет болады.
Мәлімдеме неге жоғалды?
Мәселенің ең қызық тұсы осыдан кейін басталды.
ҚМДБ жариялаған мәлімдеме көп ұзамай оның ресми ресурстарынан алынып тасталды. Бірақ ақпаратты БАҚ көшіріп үлгергендіктен, мәтін ашық интернетте сақталып қалды.
Осы әрекеттен кейін әлеуметтік желідегі талқы енді орамал мәселесінен «Мүфтият мәлімдемесін неге өшірді?» деген сұраққа ауысты.
Желіде айтылып жатқан түрлі жорамалдардың өзегін жинақтағанда бірнеше сұрақ алға шығады: ҚМДБ мәлімдемесі Оқу-ағарту министрлігінің ұстанымымен тым ашық қайшылыққа түсті ме? Мәтіндегі лицензия мәселесіне қатысты тұжырымдар құқықтық тұрғыдан қайта қарауды қажет етті ме? Әлде тақырып мемлекеттік органдар мен діни басқарма арасында қосымша келісуді талап еткендіктен, мәлімдеме уақытша алынды ма?
Бұл сұрақтардың ешқайсысына әзірге ресми жауап берілген жоқ. Сондықтан әлеуметтік желідегі «қысым жасалды», «жоғарыдан өшіруге тапсырма берілді» деген мазмұндағы кез келген тұжырымды дәлелденген факт ретінде қабылдауға болмайды.
Бір қызығы, ҚМДБ-ның бұл мәселедегі ұстанымы кеше ғана пайда болған жоқ. Діни басқарманың ресми сайтында 2023 жылғы 11 қыркүйектегі мектептегі киім үлгісіне қатысты мәлімдеме әлі тұр. Онда да балиғат жасына толған мұсылман қызға орамал тағу парыз екені айтылып, мемлекеттік органдардан мәселенің оңтайлы шешімін табу сұралған.
Алайда 2026 жылғы мәлімдеменің айырмашылығы – ҚМДБ бұл жолы тек діни ұстанымды қайталаумен шектелмей, жекеменшік мектептерді лицензиядан айыруға қарсылығын білдіріп, мектеп формасына орамалды заңды түрде енгізетін нақты тетік жасауды ұсынды.
Сондықтан қазір негізгі сұрақ орамалдың өзінен бөлек тағы бір мәселеге тіреліп тұр: ҚМДБ жариялаған ресми ұстанымын не себепті қайта алып тастады?
Мүфтият осыған түсініктеме бермейінше, оның айналасындағы болжамдар да тоқтамауы ықтимал. Ал әзірге анық нәрсе біреу: Қазақстан мектептеріндегі қолданыстағы ереже өзгерген жоқ және діни сипаттағы киім элементтерін мектеп формасына қосуға жол бермейді.
